Skip to main content

Full text of "Plan eines Corpus der griechischen Urkunden des Mittelalters und der neueren Zeit : bestimmt zur Vorlage bei der zweiten allgemeinen Sitzung der Association Internationale des Academies, London 1904"

See other formats


m 


4} 
04 


Be 


wo 


KÖNIGL. BAYERISCHE AKADEMIE DER WISSENSCHAFTEN. 


PLAN 


CORPUS DER GRIECHISCHEN URKUNDEN 
DES MITTELALTERS END DER NEUEREN ZEIT. 


(BESTIMMT ZUR VORLAGE BEI DER ZWEITEN ALLGEMEINEN SITZUNG DER 
ASSOCIATION INTERNATIONALE DES ACADEMIES, LONDON 1904.) 


MÜNCHEN 1903. 
VERLAG DER K. B. AKADEMIE DER WISSENSCHAFTEN 
IN KOMMISSION DES G. FRANZ'SCHEN VERLAGS (J. ROTH). 


E 1IBRARY 
Be OCT 97 1977. 
ee > ς Ss 
EN S 

FIRE; Versiy or τοῦς 


u "Ὁ 


Königl. Bayerische Akademie der Wissenschaften. 


Plan eines Corpus der griechischen Urkunden des Mittelalters und 
der neueren Zeit. 


Für die geschichtliche Erforschung des osteuropäischen Mittelalters bis auf die Schwelle 
der neueren Zeit besitzen wir, von all den mannigfaltigen kleineren Denkmälern abgesehen, 
2 grosse Hauptgruppen von geschichtlichen Quellen: die byzantinischen Historiker und 
Chronisten und die mittelgriechischen Urkunden. 

Die Historiker und Weltchronisten sind seit langer Zeit sorgfältig gesammelt und 
zu einem grossen Teil in genügenden, zu einem kleinen Teil sogar in vorzüglichen Ausgaben 
zugänglich geworden. Die Hauptarbeit ist schon im 17. Jahrhundert geschehen durch die 
Franzosen; das unter Louis XIV von Männern wie Combefis, Ducange u.s. w. gearbeitete 
Pariser Corpus der byzantinischen Historiker hat bis auf den heutigen Tag seine grosse 
Bedeutung behauptet. Dazu kam im 19. Jahrhundert das sog. Bonner Corpus, das zwar in 
textkritischer und exegetischer Beziehung wenig erfreulich ist, aber doch einige in der Pariser 
Sammlung fehlende Texte gebracht hat. Endlich sind in der neuesten Zeit einige wichtige 
Autoren in kritischen Spezialausgaben vorgelest worden, wie Theophanes in der vorzüg- 
lichen Bearbeitung von de Boor. Zuletzt hat die Firma Teubner, Leipzig, angefangen, 
auch die byzantinischen Geschichtsschreiber ihrer weltberühmten Bibliotheca Teubneriana 
einzuverleiben. Wie die Edition und Kritik der Texte, so ist auch die Interpretation der 
byzantinischen Historiker, die Erforschung der Glaubwürdigkeit und der Quellenzusammen- 
hänge in der neuesten Zeit mächtig gefördert worden, 

Neben der liebevollen Sorgfalt, die in solcher Weise den Historikern und Chronisten 
zuteil wurde, muss die Behandlung der zweiten Quellengruppe, der Urkunden, geradezu 
stiefmütterlich genannt werden. Die Hauptausgabe dieser wichtigen Denkmäler, die Acta et 
diplomata von Miklosich und Müller, ist infolge des Hinscheidens der beiden Heraus- 
geber unvollendet geblieben und daher auch ohne Indices und sonstige notwendige Beigaben. 
Auch im übrigen sind sie ziemlich planlos und ohne Beachtung der für eine Urkunden- 
publikation bestehenden Regeln gearbeitet. Ausserdem sind die 6 Bände leider nur in einer 
Auflage von 300 Exemplaren gedruckt worden und längst vergriffen. Zu dieser grossen 
Ausgabe kommen die Sammlung kaiserlicher Chrysobullen im Jus graeco-romanum von 
Zachariae von Lingenthal und einige kleinere Sammelpublikationen, z. B. italo-griechi- 
scher Urkunden von Spata, Cusa und Trinchera, endlich eine Menge von Einzelausgaben 
und Verzeichnissen griechischer Urkunden, die in griechischen, russischen, deutschen, franzö- 
sischen und italienischen Publikationen zerstreut sind. Die meisten dieser Beiträge sind 
mangelhaft gearbeitet, manche sind ebenfalls vergriffen, andere sind in fast unzugängliehen 
Zeitschriften gedruckt. Kurz, wo wir hinblicken, finden wir, von zahlreichen Inedita abge- 

1: 


4 


sehen, veraltete oder schwer zugängliche ἀρ ον ungleiche und unmethodische Arbeit, 
Stückwerk und Flickwerk. - 

Eine systematische Verwertung dieses unvollständigen und wüsten Materials ist fast 
unmöglich. Es gibt kaum einen anderen Abschnitt der byzantinischen Philologie, wo das 
Arbeiten so sehr durch eine äussere Schwierigkeit, die Schwerzugänglichkeit des Materials, 
gehemmt wird. Es ist wohl nieht eine Bibliothek in Europa, in der man das publizierte 
Material vollständig benützen könnte. 

So erklärt es sich, dass die griechischen Urkunden noch so auffallend wenig für die 
wissenschaftliche Forschung verwertet worden sind. Und doch sind sie, neben den Historikern 
und Chronisten, von der grössten Bedeutung. Geradezü die Hauptquelle bilden sie für die 
ganze innere Geschichte der Griechen und der mit ihnen nächstverbundenen Völker in der 
byzantinischen und türkischen Zeit. Reichste Aufklärung erhalten wir vor allem für die noch 
so wenig bekannte Geschiehte der rechtlichen, administrativen und wirtschaftlichen Verhält- 
nisse, für die kirchliche und weltliche Geographie, für die Topographie, Sprachgeschichte, 
Namenkunde u. s. w. 

In Erwägung dieser Sachlage hat die bayerische Akademie der Wissenschaften vor drei 
Jahren beschlossen, ein Werk anzuregen, das die skizzierte Lücke in möglichst gründlicher 
Weise ausfüllen soll, ein nach einheitlicher, strenger Methode gearbeitetes und mit allen 
notwendigen Beigaben ausgestattetes 


Corpus der griechischen Urkunden des Mittelalters und der neueren Zeit. 


Vom rein nationalen Standpunkt aus betrachtet, berührt das Unternehmen in erster 
Linie die Griechen; ausserdem die Italiener, deren mittelalterliche Geschichte durch die 
italisch-griechischen Urkunden reiche Aufklärung empfängt; endlich die Bulgaren, Serben, 
Russen und Rumänen. Auch die Geschichte des Orient latin, die zunächst Frankreich angeht, 
wird nicht leer ausgehen. Ebenso wird auf die mannigfaltigen historischen Beziehungen von 
Oesterreich-Ungarn zum Orient neues Licht fallen. Die Bedingungen zu einem internationalen 
Zusammenwirken sind also schon durch die nationalen Spezialinteressen gegeben. Dazu kommt 
die hohe allgemeine wissenschaftliche Bedeutung des Unternehmens, das die Erschliessung 
einer hochwichtigen Quellengruppe für die ganze mittelalterliche Geschichte von Südosteuropa, 
Kleinasien und Unteritalien bedeutet. Die Kräfte und Mittel eines Mannes oder einer 
Körperschaft’ haben sich zur Ausführung des Werkes als ungenügend erwiesen. Kurz, wenn 
die byzantinischen Studien in den letzten Jahrzehnten gerade durch die Organisation der 
Arbeit, durch die Sammlung der zerstreuten Kräfte und das friedliche Zusammenarbeiten der 
europäischen Nationen so mächtig aufgeblüht sind, so erscheint für dieses grosse Unternehmen 
die Zusammenwirkung der europäischen Akademien im höchsten Grade angezeigt. 

Die bayerische Akademie hat daher den Plan des Corpus der Association inter- 
nationale des Acaddmies im Juli 1900 vorgelegt, und er ist bei der ersten, zu Ostern 
1901 in Paris abgehaltenen Sitzung der Association beraten und nach längerer Debatte mit 
allen Stimmen gegen die Stimme von Berlin angenommen worden; die Delegierten von 
Budapest und Christiania enthielten sich wegen mangelnder Instruktion der Abstimmung 
(vgl. den Compte rendu der 1. Generalversammlung, Paris 1901, p. 52). Es wurde be- 
schlossen, dass der Plan durch eine aus den am Unternehmen interessierten Akademien zu 


ὃ 


wählende Kommission noch näher ausgearbeitet und dann bei der nächsten ‚Sitzung der 
Association in London 1904 die Ausführung des Werkes definitiv beschlossen werden soll. 

Das regelrechte Zusammentreten einer Kommission war aus äusseren Gründen zunächst 
unmöglich, da die Akademien für solche Zwecke noch nicht genügende Mittel haben. So 
haben denn die Vertreter von zwei Akademien, die sich besonders lebhaft für das Unter- 
nehmen interessiert hatten, die Herren Jire&ekX Wien, und Krumbacher, München, die Aus- 
führung der nötigen Vorstudien und Vorarbeiten ‘auf sich genommen und ein vorläufiges Pro- 
gramm ausgearbeitet. 

Dem Programm ist auch ein Register aller schon gedruckten Urkunden und des unge- 
druckten Materials, soweit sich dasselbe auffinden liess, beigegeben. Dieses Register hat 
zunächst die Aufgabe, über den Umfang und die Verteilung des Materials zu orientieren, 
daneben aber auch noch den Zweck, den Gelehrten, deren Studiengebiet das Unternehmen 
berührt, ein Gerippe vorzulegen, in das sie ihre Nachträge und Berichtigungen einordnen 
können. So richtet sich unser Programm ausser an die Akademien als Appell zur Mitwirkung 
auch an die Vorstände aller Bibliotheken und Archive und an alle Gelehrten mit der höflichen 
Bitte, Vorschläge zum Programm sowie Ergänzungen und Berichtigungen zum Register an 
einen der beiden Unterzeichneten einzusenden. Denselben Zweck, über das Unternehmen auf- 
zuklären und besonders die Mitwirkung der italienischen gelehrten Kreise zu gewinnen, ver- - 
folgte auch ein Vortrag über das Corpus, den Herr Krumbacher am 2. April 1903 auf dem 
Internationalen Historiker-Kongress in Rom gehalten hat. 


Es folgen einige nähere Mitteilungen über den Plan: des;Corpus, über die vorläufig 
getroffene Disposition, über ‘die Abgrenzung des Materials, über die Editionstechnik und 
sonstige in Betracht kommende Fragen. 

Bei der Zusammenstellung des Materials für das Corpus ist vor allem auf die Abfas- 
sung in griechischer Sprache zu sehen. Deshalb sind neben den Urkunden der Kaiser, 
Patriarchen und anderer weltlicher oder geistlicher Würdenträger des byzantinischen Reiches 
auch alle griechischen Dokumente aus den Nachbarländern aufzunehmen, Schriftstücke aus 
den Kanzleien der Könige von Ungarn, der Könige und Caren von Serbien, der Könige beider 
Sizilien, der rumänischen Fürsten, der türkischen Sultane u. s. w.,“griechische Inschriften der 
heidnischen Fürsten von Bulgarien, ebenso alle in griechischer Sprache auf ehemals byzan- 
tinischem Boden oder in dessen Nachbarschaft verfassten Privaturkunden. 

Ausgeschlossen sind alle nichtgriechischen Stücke, mögen sich dieselben auch auf byzan- 
tinische-Geschichte oder auf die Schicksale griechischer Länder beziehen, mit zwei Ausnahmen. 
Aufzunehmen sind: 

‘ a) lateinische oder italienische oder andere Uebersetzungen oder Paraphrasen griechischer 
Urkunden (u.a. wichtig zur Erläuterung mancher juridischer oder kulturhistorischer Termini 
der Byzantiner); : 

b) Bestätigungen ‘griechischer Urkunden oder alter byzantinischer Stiftungen durch 
fremde Regenten in nichtgriechischer Sprache. 

Das Corpus soll also keineswegs eine Art Regesten des Kaisertums von Konstantinopel 
bieten. In solche Regesten wäre natürlicherweise neben der Verarbeitung des gesamten 
Nachrichtenmaterials der griechischen Chroniken, Privatbriefe, Synodalakten u. dgl. auch 
eine Fülle von Daten aus armenischen, georgischen, hebräischen, syrischen, arabischen, latei- 


6 


nischen, italienischen, altfranzösischen, altrussischen und anderen Urkunden, Chroniken, Me- 
moiren oder Reisebeschreibungen aufzunehmen. Ein Vorläufer solcher chronologischer Regesten 
ist das bekannte Werk des gelehrten Schweizers Ed. Muralt, Essai de chronographie byzan- 
tine (a. 395—1453), 2 voll. Petersburg 1855—1871, das unter der Leitung W. Regels 
von der Kaiserlich Russischen Akademie der Wissenschaften neu bearbeitet werden soll. Die- 
selbe Akademie hat auf den Vorschlag der waterdessen verstorbenen Akademiker Kunik und 
Vasiljevskij beschlossen, neuerdings Vene zu einem wirklichen Regestenwerk zu 
treffen. Uebrigens dürfte ein solches gewaltiges Unternehmen erst nach einer kritischen 
Herausgabe aller zugänglichen griechischen Urkunden und Inschriften in erspriesslicher Weise 
durchführbar werden. ? 

Was die Auswahl des griechischen Materials anbelangt, so sind auszuschliessen alle 
Sammlungen byzantinischer Privatbriefe, ebenso die kirchlichen Synodalbeschlüsse und 
die gesefzgeberischen Novellen allgemeinen Inhaltes. Aber öffentliche Urkunden, -die in 
Privatbriefen enthalten sind, werden in das Corpus aufgenommen, wie z. B. eine Urkunde des 
Despoten und späteren Kaisers Theodoros von Epiros, welche in einem Briefe des Erzbischofs 
Demetrios. Chomatianos von Achrida enthalten ist. Ferner sind aufzunehmen die zurıza 
κτητορικά d.h. Stiftungsurkunden der einzelnen Klöster, welche mit dem Urkundenmaterial 
_ derselben oft in enger Verbindung stehen. Dagegen müssen die liturgischen Typiken ἃ. h. die 
Mönchsregeln und Klosterstatuten unberücksichtigt bleiben, um so mehr, als wir für sie die 
grosse-Ausgabe von Al. Dmitrievskij (Kiev 1895) haben. 

Von den griechischen Inschriften sind im Corpus diejenigen mitzuteilen, welche 
Kopien von in anderer Form nicht erhaltenen Urkunden darstellen z. B. eine von Korfu 
aus der Zeit des Kaisers Theodoros von Epiros, die Urkunde für das Bistum von Stagoi in 
Thessalien von Kaiser Andronikos III Palaiologos u. a. Ebenso dürfen z. B. auch die neuent- 
deekten griechischen Inschriften heidnischer bulgarischer Fürsten des IX. Jahrhunderts nieht 
fehlen, mit Fragmenten von Friedensverträgen, Daten über Feldzüge des Fürsten Omortag bis 
zur Theiss und zum Dnjepr u. dgl. Dagegen muss von einer Publikation auch der datierten 
Bau- und Grabinschriften Abstand genommen werden: der urkundliche Wert vieler dieser 
Inschriften ist allerdings unbestreitbar, aber die Sammlung und kritische Behandlung der 
Inschriften ist von der der Urkunden sehr verschieden, und ausserdem darf und kann das 
Corpus der Urkunden dem von der Ecole Francaise in Athen vorbereiteten Corpus In- 
seriptionum Graecarum Christianarum keine Konkurrenz machen. 

Aufzunehmen sind auch Urkunden, die sich in Geschichtswerken erhalten haben, 
z. B. der Vertrag zwischen Kaiser Alexios I. Komnenos und dem Fürsten Boemund von 
Antiochien bei Anna Komnena, eine Korrespondenz zwischen dem Kaiser und dem Sultan 
von Aegypten bei Kantakuzenos u. dgl. 

Um die grosse Masse der spätgriechischen Papyri aus der Zeit bis Heraklios und 
aus der ersten Periode der arabischen Herrschaft für das Corpus der Urkunden nutzbar zu 
machen, muss ein eigener Modus angewandt werden. Die Sammlung sämtlicher einschlägiger 
Papyri verbietet sich aus praktischen Gründen: die Papyrusforschung ist eine Disziplin für 
sich und folgt wie die Epigraphik ihren besonderen Prinzipien; so wird sie dereinst auch 
ihre besonderen Corpora schaffen müssen, wie ja, auf dem Historikerkongress in Rom, auch 
schon der Plan eines Corpus der literarischen Papyri diskutiert worden ist. Ausserdem kann 
an eine Zusammenfassung der auf Papyrus erhaltenen Urkunden gegenwärtig schon deshalb 


» 
{ 


nicht gedacht werden, weil der unerschöpfliche Boden Aegyptens noch täglich neue Schätze 
beschert. Andererseits sind die Papyri für das Corpus der Urkunden unentbehrlich als die 
ältesten Formen der byzantinischen Administrativ- und Privaturkunden, die für die ersten 
Stadien der byzantinischen Reichsverwaltung die wertvollsten Aufschlüsse bieten. Vgl. z. B. 
K. Wessely’s, Wien, auf dem Hamburger Orientalistenkongress 1902 gehaltenen Vortrag: 
„Beiträge zum Formelwesen der byzantinischen Urkunden mit Berücksichtigung ihrer orien- 
talischen Elemente.“ Das Fortleben des griechischen Urkundenwesens in Aegypten und Syrien 
unter den Arabern hat manche Analogie mit ähnlichen Zuständen in der älteren Türkenzeit, 
(XV. Jahrhundert), wo z. B. die Verträge zwischen der Pforte und Venedig griechisch 
abgefasst sind. Die Papyri sind also ein notwendiges Material zum komparativen und histe- 
rischen Studium des byzantinischen Urkundenwesens und seiner Technik. Für diesen Zweck 
wird es genügen, die Haupttypen der Papyrusurkunden in besonders charakteristischen, ehrono- 
logisch geordneten Beispielen vorzuführen; durch die Beigabe von Faksimilien könnte der 
didaktische Wert dieser Beispiele noch erhöht werden, so wäre z. B. um der Subskription 
willen die Originalentscheidung Theodosios’ II. zu reproduzieren. Zu jedem Stück könnte dann 
etwa notiert werden, wo noch weitere zu derselben Gattung gehörende Stücke ediert sind. 
Eine’ derartig methodisch getroffene Auswahl hat den Vorteil, dass sie durch neue Funde nicht 
sogleich veralten wird. Das Unternehmen darf sich glücklich schätzen, von Ulrich Wilcken 
die Zusicherung erhalten zu haben, dass er diese Abteilung zu übernehmen bereit sei. 

Die Frühgrenze für die Aufnahme von Urkunden in das Corpus bildet die Regierung 
Konstantin des Grossen und damit die Neugründung von Byzanz und die Christianisierung 
des Staates. 

Als Spätgrenze den Fall des oströmischen Reiches anzunehmen, erwies sich als untunlich. 
Da sich die Urkunden der türkischen Zeit, wie ja grösstenteils auch die der byzantinischen 
Zeit, nicht auf die politische Geschichte, sondern auf die inneren Verhältnisse beziehen, so 
hat hier der Wechsel der politischen Herrschaft keine erhebliche Veränderung hervorgebracht. 
Wenn man mit dem Jahre 1453 abschliessen wollte; so blieben zahlreiche Dokumente unbekannt, 
die, wenn auch später entstanden, doch wertvolles Material und oft sogar wichtige Aufschlüsse 
über die byzantinische Zeit selbst enthalten. Für die Urkunden gelten in einem noch höheren 
Grade die Erwägungen, welche bezüglich des von der französischen Schule in Athen geplanten 
Corpus Inseriptionum Graecarum Christiganarum Herr Laurent in seinem Artikel 
„Sur la valeur des inscriptions grecques posterieures ἃ 1453“ im Bulletin de correspondance 
hellenique 22 (1900) 569—572 zu Gunsten der Ausdehnung auf die neuere Zeit ausführlich 
dargelegt hat. Doch ist bei der grossen Masse der aus der Türkenzeit erhaltenen Urkunden 
eine strenge Auswahl unerlässlich. Hiefür sollen folgende Grundsätze gelten: Aus der Zeit 
von 1500—1800 und darüber hinaus sind aufzunehmen Urkunden, welche 

a) Nachriehten über ältere, mittelalterliche byzantinische Urkunden enthalten; 

b) das Fortleben byzantinischer Stiftungen erläutern, besonders bei Klöstern, wie z. B. 
in den Acta Graeca Bd. V Urkunden türkischer und rumänischer Herrscher über das Kloster 
von Megaspelaion im Peloponnes bis ins XIX. Jahrhundert abgedruckt sind, im Bd. VI 
Urkunden über das Kloster von Patmos sogar bis 1843; 

6) die Fortdauer byzantinischer Institutionen illustrieren, vor allem der Kirchen von 
Konstantinopel, Antiochia, Achrida u. 5. w. (hieher gehören z. B. die Akten der griechisch 
schreibenden Notare von Kreta unter der venezianischen Herrschaft bis ins XVII. Jahrhundert); 


d) welche sich in Form und Ausführung an byzantinische Urkunden anschliessen, wie 
die griechisch verfassten Urkunden der fränkischen Fürsten von Griechenland oder der Vojvoden 
der Moldau und Walachei. 

Endlich wird im Binzelnen noch manche Urkunde sich finden, die nicht gerade unter 
eine dieser vier Kategorien fällt, und doch der Aufnahme in das Corpus würdig erscheint. 
Hier ganz bestimmte Regeln festzusetzen, ist um so schwieriger, als das Material aus der 
Spätzeit zum grössten Teil noch unedirt ist. Und doch ist es absolut notwendig, eine strenge 
Siehtung vorzunehmen, um nicht das wertvolle ältere Material unter der erdrückenden Fülle 
jüngerer, ganz oder fast ganz gleichgiltiger Dokumente untergehen zu lassen. Es wird daher 
eine Aufgabe der Redaktion sein müssen, über die Aufnahme der jüngeren Stücke eine strenge 
Kontrolle zu üben. 

Als die beste Binteilung des Materials empfiehlt sich die geographische Disposition. 
‘Die Klosterurkunden werden z. B. nach den Landschaften des byzantinischen Reiches zu 
gruppieren sein, die byzantinischen Privilegien für die italienischen Republiken unter den 
betreffenden Städten Italiens. Empfehlen würden sich folgende acht Seetionen mit entspre- 
chenden geographischen Unterabteilungen: 

I. Konstantinopel und Umgebungen: Kaiserurkunden, Patriarchatsurkunden, 
Klosterurkunden u. 8. w. Ungefähr 4—5 Bde. 

II. Kleinasien mit den benachbarten Inseln: Trapezunt, die Klöster des Westens, 
sowie die Inseln von Lesbos bis Rhodos. Ungefähr 3 Bde. 

II. Syrien, Kypros, Palästina, Sinai, Aegypten. 2 Bde. 

IV. Thessalien und Epiros mit den jonischen Inseln. 1 Bd. 

V. Hellas und die griechischen Inseln (samt Kreta). 2 Bde. 
VI. Italien: 
a) Sizilien. 1 Bd. 
b) Unteritalien. 1 Bd. 
ec) Mittel- und Oberitalien (Rom, Pisa, Florenz, Genua, Venedig) zusammen 
mit einigen Urkunden aus Südfrankreich und Spanien. 1 Bd. 

VII. Thrakien und Makedonien (ohne den Athos) und anschliessend 

Kaukasus, Russland, Rumänien, Ungarn, Bulgarien, Serbien, Ragusa. 
1 Bd. 

Im Ganzen 16—17 Bde. 

Daran könnten die Urkunden des Athos, deren Veröffentliehung die Kais. Russische 
Akademie in Petersburg aus dem Fonds des verstorbenen Bischofs Porfirij Uspenskij 
unternehmen wird, als VIII. Sektion angegliedert werden. 

Ein Teil der in die italische Sektion aufzunehmenden Stücke, nämlich alle öffentlichen 
und privaten Urkunden Siziliens und die öffentlichen Urkunden Unteritaliens aus der norman- 
nischen Zeit bis 1198 werden nach neuen von Professor Garufi, Palermo, veranstalteten 
photographischen Aufnahmen und nach neuen Kollationen unter der wissenschaftlichen Leitung 
von Professor Zuretti, Palermo, neu herausgegeben werden im Appendix der bei Scipione 
Lapi, Cittä di Castello, unter der Leitung von Giosu& Carducei und Vittorio Fiorini 
erscheinenden neuen Ausgabe der „Rerum italicarum scriptores“ von L. A. Muratori. 
Die dadurch entstehende Kollision ist nur eine partielle, da im Corpus aueh die übrigen 
gräko-italischen Urkunden ohne Beschränkung Aufnahme finden werden. Nun hat Professor 


9 


Krumbacher, der auf dem Historikerkongress in Rom den oben erwähnten Vortrag über das 
Urkundencorpus gehalten hat, mit Herrn Commendatore Vittorio Fiorini, Capo di divi- 
sione nel ministero della pubblica istruzione, über eine freundschaftliche Regelung dieser 
Kollision Unterhandlungen gepflogen und Professor Fiorini hat unter Zustimmung des Ver- 
legers Lapi in liebenswürdigster Weise sich bereit erklärt, für die Sektion VI unseres Corpus 
die Benützung der Photographien und das Publikationsrecht der griechischen 
Urkunden zu gewähren, welche in einem anderen Zusammenhang und in anderer Absicht im 
neuen Muratori Aufnahme finden. Als Redakteur der VI. Sektion beehren sich die Unter- 
zeichneten der hochverehrlichen Accademia dei Lincei Herrn Professor ©. Ὁ, Zuretti, Palermo, 
vorzuschlagen, der schon vor vielen Jahren mit dem verstorbenen Professor Giuseppe Müller 
auf diesem Gebiet gearbeitet und jetzt die Publikation der griechischen Urkunden für die 
genannte Neuausgabe des Muratori übernommen hat. Wir teilen hier das Schreiben mit, 
das Professor Fiorini als Abschluss dieser Verhandlungen an Professor Krumbacher gerichtet 
. hat, und fügen dazu die Antwort des Herrn Krumbacher: 


Roma, Via Cavour. 21. 4. 1903. 
Chiarissimo Signor Dottore K. Krumbacher! 


Rispondo alla cortesissima Sua dell’ 8 corr. anche a nome dell’ editore S. Lapi di Cittä 
di Castello. 

Qualora il prof. C. ©. Zuretti della Universita di Palermo sia chiamato dalla S. V. a 
preparare il testo delle carte greco-bizantine dell’ Italia meridionale per il Corpus dipl. 
graec. m. ae. che Ella dirige, io non ho difficoltä aleuna a consentirle di valersi delle foto- 
grafie e del testo delle carte greche che 10 stesso prof. Zuretti raccoglierä e preparerä 0 avrä 
pubblieato nella nuova edizione Muratoriana da me diretta. 

Naturalmente di ciö sarü fatta menzione nell’ edizione del Corpus, e se bisogneranno 
nuove spese, queste resteranno a carico della S. V. 

Parimente sono certo che Ella nel caso inverso (cio& se la pubblicazione di qualche 
carta avverrä prima nel Corpus dipl. gr. m. ae. che nella mia raccolta Muratoriana) vorrä 
concedere a me per la ristampa muratoriana la medesima agevolezza che ei faccio a lei. 

Ringraziandola di nuovo della sua cortesia e rinnovandole i sensi della mia devozione 


mi dichiaro N: RER 
Suo obbligatissimo Υ. Fiorini, 


Monaco, Ottostr. 5. 29. 4. 1903. 
Chiarissimo Signor Commendatore! 


La vingrazio sinceramente della Sua cortesissima del 21 corr., della quale farö uso pel 
programma provvisorio del Corpus da sottoporsi all’ „Association Internationale des Acaddmies“, 

Soltanto mi permetto di osservare che non sono io il direttore seientifico n& anche 
Τ᾽ amministratore del Corpus, ma che queste funzioni spettano all’ „Association des Acade- 
mies“, ossia alle aceademie, alle quali l’Association affiderä la pubblicazione del Corpus. 
Dunque saranno anche le spese a carico di queste accademie. Ma questo punto per quel 
che riguarda me personalmente non & che una formalitä. 

Ringraziandola della Sua cortesia mi dichiaro della $. V. devm° 

K. Krumbacher. 


9 


“ 


10 


Es wird sich empfehlen, die Bände durchlaufend zu numerieren, um das Zitieren zu 
erleichtern; es dürfen daher auf keinen Fall mehr Bände in Voranschlag gebracht werden, 
als schliesslich gefüllt werden können; denn die Bände sollen auch nicht zu dünn werden. 
Sollte dagegen ein Band wider Erwarten anschwellen, so kann er eventuell in zwei Halbbände 
zerlegt, aber durchlaufend paginiert werden. Jedenfalls muss die oben gegebene Einteilung 
in Bände noch genau revidiert werden, wenn einmal eine genauere Uebersicht des Materials 
möglich ist. 

Was die Details der Ausgabe anbelangt, so teilen sich die Urkunden in solche, die 
a) nur in Kopien in Sammeleodiees (Kopiarien von Klöstern) erhalten sind, und b) in solche, 
welche noch im Original oder wenigstens in alten Transsumpten vorliegen. 

Im ersten Falle ist von den Codices in den Vorreden eine genaue Beschreibung zu 
liefern und sind die Urkunden womöglich in derselben Ordnung abzudrucken, welche das 
Original bietet, mit Bezeichnung der Blätter und Seiten des Codex. 

Bei Originalen oder mittelalterlichen Kopien derselben ist die Urkunde diplomatisch 
genau zu beschreiben: Grösse in Centimetern, Material (Papyrus, Pergament oder Papier), 
Art der Schrift, Farbe der Schrift (mit Hervorhebung der mit roter oder anderer Tinte ge- 
schriebenen Stellen im Druck), Vorhandensein von Initialen oder Miniaturen, typische Zeichen, 
Art und Farbe der Unterschriften, bei Beglaubigungen der ganze Wortlaut derselben, endlich 
das Siegel. Zu beachten sind alte archivalische Notizen auf der Rückseite. Ebenso sind 
Rasuren, spätere Korrekturen im Text oder Zusätze genau zu verzeichnen. Die Datierung 
jeder Urkunde ist sorgfältig festzustellen, soweit sie aus dem Inhalt ersichtlich ist. 

Sind zwei sehr abweichende Ueberlieferungen eines Textes vorhanden, so sind beide 
nebeneinander abzudrucken. Ebenso sind die Varianten alter Kopien genau wiederzugeben. 
Dasselbe gilt von alten Uebersetzungen erhaltener oder verloren gegangener Urkunden. Wo 
sich von einer Urkunde nur eine Uebersetzung erhalten hat, ist natürlich keine Rekonstruktion 
des griechischen Textes zu versuchen, wie dies Tafel in seiner venezianischen Urkunden- 
sammlung getan hat. Falsifikate sind nicht auszuschliessen, da ihre Verfasser oft eine 
Kenntnis älterer Zustände hatten und ihre Schriftstücke nicht selten mit Benützung einer 
echten, gegenwärtig nicht mehr vorhandenen Vorlage redigierten. Doch sind solche Stücke 
natürlich stets als chartae spuriae oder suspectae ausdrücklich kenntlich zu machen. 
Alle bisher gedruckten Urkunden ohne Unterschied sind mit den Originalen. neuerdings 
sorgfältig zu vergleichen. 

Ein kurzes Regest in lateinischer Sprache, mit Angabe des Datums, des Ortes, des 
Ausstellers und der Haupsachen des Inhaltes, wird jedem Stück vorangestellt. Daran soll 
sich (in kleinerer Schrift) die Beschreibung der Urkunde anschliessen, mit Angabe des Ortes, 
wo sie jetzt verwahrt wird, sowie eine kurze Bibliographie, mit Angabe, wo die Urkunde 
bisher ganz oder teilweise gedruckt oder in Faksimile mitgeteilt ist bezw. ob sie bisher 
unediert war. _Bei dieser Gelegenheit sind nach Möglichkeit alle wissenschaftlichen Unter- 
suchungen über einzelne Urkunden zu zitieren. Zu diesem Zwecke sind auch die weniger 
zugänglichen neugriechischen, russischen, italienischen u. a. Zeitschriften heranzuziehen. Erst 
nach diesen Angaben folgt der Text der Urkunde. 

Was die Transskription fremdsprachlicher Wörter betrifft, so ist durchwegs das 
einzig mögliche und wissenschaftliche System anzuwenden, dass nieht nach der neugriechischen 
oder einer sonstigen Aussprache geschrieben, sondern jedes Schriftzeichen der Original- 


4 Π ν pe: 
ἂν. 
ς 
κ va 
r Se‘ 
π΄. ‚ 
= 
4 
[4 δ 
3 
RER 
a 
ἕ ᾽ Ὑ ’ 
>, ᾿ 
’ Ἢ 
. 
; 
wi 5 »" 
ἃ f ν 0 ΕἾ ΤῸ 
ὃ ; δ 
F Ὗ Η 
Ἰ τὸ ir” NET 
ü 4 δ 2 ΔῈΝ 
ΡΞ 4 
ἀφ ee 
ν᾿ Fehr ΑΝ u  wzr" 
᾿ > 3 A Ex ct Ψ DE cs» Ho ὦ 
3 IM EN FA 


Bent ΠΕ Ὁ ἮΝ ΤΑΝ | 
δ μ᾿ Ta Ar ah γ᾽. £ 4 Ἂς ah 7 


IE AIR PER ER ἪΝ re 


> Ir Ἂς = ᾿ 
mi ER 


4 FE AR: gi 


REVE 


ἐν ΟΝ ὅν 


τ 


11 


sprache durch das nächstentsprechende des lateinischen Alphabets wiedergegeben wird, also 
z. B. Bessarion, nicht Vissarion, Bekkos, nicht Vekkos, Iberonkloster und nicht, wie es z. Β. 
Ph. Meyer in seinem Buch über die Athosurkunden beliebt, Iwiron u.s.w. Ebenso muss für 
slavische, armenische und sonstige fremde Namen ein festes System der Trausskription vor- 
geschrieben werden, was vor allem für die alphabetischen Indices ein dringendes Bedürfnis 
ist. Alle Eigennamen sind gross zu schreiben; die kleinen Anfangsbuchstaben der Namen 
sind z. B. in den Editionen von Zachariae von Lingenthal eine für den Historiker beim Nach- 
schlagen sehr zeitraubende Eigentümlichkeit, 

Als Format empfiehlt sich Grossoktav‘ mit gut lesbarer, nicht allzu kleiner Schrift. 
Die Zeilen sind zu numerieren (5—10 u.s. w.), kritische Noten sind unter dem Text 
anzubringen und nicht in die Vorreden zu verbannen. Die Bände sind mit 500—700 Seiten 
zu berechnen. 

Jede geographische Sektion wird ein chronologisches Verzeichnis der in ihr ge- 
druckten Urkunden haben, sowie ganz genaue alphabetische Indices. Diese Indices sollen 
nieht nur alle Eigennamen, sondern auch alle wichtigeren „termini techniei* (für Steuern, 
juridische Begriffe ete.) enthalten. Wollte man die Fertigstellung sämtlicher Bände abwarten, 
um dann einen Gesamtindex liefern zu können, so hiesse das, die bereits erschienenen Bände 
auf Jahre hinaus unfruchtbar liegen lassen. 

Die Zugabe von photographischen Faksimilien ist sehr wünschenswert, wird aber 
von den zur Verfügung stehenden Geldmitteln abhängen. Wenn gegenwärtig Urkunden sogar 
z. B. im Codice dipl. von Bari in Apulien, in rumänischen und bulgarischen Publikationen 
nicht ohne Faksimilien erscheinen, so dürfen solche im Corpus der griechischen Urkunden 
nicht fehlen. 

Behufs der Publikation wäre es am besten einen Verleger zu finden, in der Art der 
von der internationalen Association der Akademien patronisierten Realeneyklopädie des Islam. 
Es könnte in diesem Falle mit Erfolg auch eine Subskription in Anwendung gebracht 
werden. Die Zahl der Exemplare darf nicht zu niedrig angesetzt werden, um nicht wieder 
eine bibliographische Seltenheit zu schaffen, wie es die Acta et diplomata von Miklosich und 
Müller sind. Die Möglichkeit der Neuausgabe einzelner Bände ist desgleichen nicht ausser 
acht zu lassen. Eine erhebliche Beisteuer von seiten der beteiligten Akademien lässt sich 
nicht umgehen. Da Griechenland in erster Linie interessiert ist, wäre es wünschenswert, auch 
die Unterstützung der K. griechischen Regierung oder der griechischen „Wissenschaftlichen 
Gesellschaft“ in Athen zu gewinnen, Nach der Genehmigung des Gesamtplanes wird es eine 
der nächsten Vorarbeiten sein, einige Musterstücke zu drucken, als Vorbild des Gesamt- 
werkes zur Orientierung für die Mitarbeiter. Die einzelnen geographischen Sektionen könnten 
verschiedene Redakteure haben. 


C. Jire&ek, Wien. K. Krumbacher, München. 


7 


ΓΑ μὰν Bat Ἀν Ἢ BER west ee 
Ds SFr 3 vr 


REGISTER 


ÜBER DAS 


BYZANTINISCHE UND NEUGRIECHISCHE 
URKUNDENMATERIAL 


angefertigt 


mit Unterstützung des Thereianosfonds der Königl. Bayerischen Akademie 
der Wissenschaften 


PAUL MARC. 


SCHRADEN 


BLNSEH ἢ 


HARTE ἘΠῚ ΕΗ σι". 
ΈΆΤΩΗΝΣ ΝΥ ΤΥ ΠῚ ᾿ 


ΡΟ ΤΣ 


Gmail Bnlicheyat Ἔν ὡς MB era BE 
as 


Vorbemerkung. 


Für das byzantinische Urkundenmaterial erstrebt das Register Vollständigkeit in der 
Angabe wenigstens der neuesten oder zugänglichsten Ausgaben. Es ist sogar manches Stück 
notiert worden, das im Corpus vielleicht keine Aufnahme wird finden können, wie manche 
der Novellen, Synodalakten oder Briefe, überhaupt alles, was aus den Grenzgebieten stammt. 

Für das neugriechische Urkundenmaterial eine ähnliche Vollständigkeit anzustreben, wäre 
bei der Beschränkung auf eine westeuropäische Bibliothek ganz und gar aussichtslos gewesen; 
es wäre aber auch verlorene Mühe gewesen, so lange nicht mit der Sammlung des Materials 
eine genaue Prüfung und Sichtung desselben hätte verbunden werden können. Gleichwohl 
schien es nicht unnütz, neugriechische Urkunden zu notieren, soweit sie bei der Sammlung 
byzantinischen Materials und im Anschluss daran sich darboten. So können die Notizen über 
neugriechische Urkunden, ebenso wie die über byzantinische Urkunden aus den oben detail- 
lierten Grenzgebieten nur mit dem doppelten Vorbehalt gegeben werden, dass sie einerseits 
auf Vollständigkeit keinen Anspruch erheben, und andererseits auch keinen auf wirkliche 
Aufnahmefähigkeit in das Corpus: es sind gelegentliche Notizen, die bestimmt sind, das 
einmal gefundene Blatt nicht wieder verwehen zu lassen und hoffentlich auch tauglich sein 
werden, um der weiteren Forschung im einzelnen Fall einen Ausgangspunkt und eine Hand- 
habe zu bieten. Ueberhaupt wird das Register seinem Zwecke dann am besten dienen, wenn 
es von den Gelehrten als Grundlage für ihre eigenen Nachträge und Ergänzungen betrachtet 
wird. Alle diesbezüglichen Mitteilungen werden von den Professoren Jiretek, Wien und 
Krumbacher, München oder von dem Unterzeichneten dankbarst entgegengenommen werden, 


Paul Mare. 


Pasing bei München, 
Villenkolonie I Nr. 30, Mai 1903. 


16 


BZ 
Cusa 


ελτίον 
Δελ 


Ban) ’41 
Jus III 


Izvjestija 

MM 

Papadop Anal 
Syll 

“Σύλλογος 

ΤΠ ΤᾺ I-I1 
ἘΝ, 


TThV 
T'heiner 


Viz Vrem 


Zachariae 
Zurn minist 


Abkürzungen. 


Byzantinische Zeitschrift, herausgegeben von K. Krumbacher, Leipzig 1892 f. 
Salvatore Cusa, I diplomi greci ed arabi di Sieilia, Vol. I parte 1. 2, Palermo 1868. 
1882. 

Δελτίον τῆς ἱστορικῆς καὶ ἐϑνολογικῆς ἑταιρίας τῆς “Ελλάδος, Athen 1883 ff. 
᾿Εκκλησιαστικὴ ᾿Αλήϑεια (Zeitschrift), Kpel-Patriarchat 1881 f. 

Jus graeco-romanum. Pars III. Novellae constitutiones. Ed. C. E. Zachariae a 
Lingenthal, Leipzig 1857. 

Izv. russkago archeologiteskago instituta v Kpolje (= Nachrichten des Russ. archäol. 
Instituts in Kpel), Odessa-Sofia 1896 ff. 

Acta et diplomata graeca medii aevi edd. Fr. Miklosich et J. Müller, 6 voll., Wien 
1860— 1890. 

A. Papadopulos Kerameus, ‘Avdiexza “]εροσολυμιτικῆς σταχυολογίας, 5 Bde, Petersburg 
1891—1898. 

Fr. Trinchera, Syllabus graecarum membranarum, Neapel 1865. 

‘O ἐν Κπόλει “Ελληνικὸς φιλολογικὸς Σύλλογος (Zeitschrift). 

α. L. Fr. Tafel und @. M. Thomas, Urkunden zur älteren Handels- und Staats- 
geschichte der Republik Venedig, 3 Teile, Wien 1856—1857 (= Fontes rerum Austria- 
carum II 12—14). 

Thomas, Diplomatarium Veneto-levantinum in den Monumenti Storiei ... dalla De- 
putazione Veneta, Serie prima, vol. V, Venedig 1880. 

Thomas ἡ -Predelli ib. vol. IX, Venedig 1899. 

Aug. Theiner et Fr. Miklosich, Monumenta spectantia ad unionem ecclesiarum, 
Wien 1872. 

Vizantijskij Vremennik (Βυζαντινὰ χρονικά), herausgegeben von (V. G. Vasiljevskij und) 
V. E. Regel, Petersburg 1894 ff. 

Karl Eduard Zachariae von Lingenthal. 

Zurnal ministerstva narodnago prosvjescenija (= Journal des K. russ. Ministeriums 
der Volksaufklärung), Petersburg 1803 fi. 


ἊΣ — anno p. Chr. id. = idem 
ead. = eadem not. — notavit 
ed. =  edidit rep. = _ repetivit 
emend.. = emendavit trat. =  tractavit 
ib. —  ıibidem 


us 


17 


Urkundenwesen. 


(Gelegentliche Notizen.) 


Würdigung: G. Spata, Le pergamene greche ... di Palermo (1862—64) 17—29. 3 
Technik: Spata ib. p. 55—160. 
Lampros, AsAtiov 1 (1883) 115—116. 
Zachariae, M&moires de l’acad. imp. des seiences de St.-Petersbourg VII s. 41 t. 
(1893) no. 4 p. 3—7. 
Ueber internationale Verträge: Neumann BZ 1 (1892) 366—378 (Verträge mit 
Venedig) — Dimitriu, Viz Vrem 2 (1895) 531—539 (Verträge mit Russland saec. X). 
Ueber das Notariatswesen: Zachariae, Jus III p. XII2®; id. BZ 2 (1893) 177—186. 
Ein κρυπτογραφικὸν δίπλωμα a. 1826 not. Kremos, Πᾳαρνασσός 9 (1885) 400. — 
weitere im Archiv der Kraıpia not. AeAriov II 568. 569. 

Archivwesen: Sathas, Mvnmusia ἕλλ. ἱστορίας (Documents inedits) II p. VIsqq. — E. Gerland, 
Neue Quellen... Patras p. 109—110 (über Familienarchive) — Archivberichte im 
Nachlass Carl Hopfs not. Gerland BZ 8 (1899) 359—364. 

Fundstätten: Archiv der Ἱστορικὴ καὶ ἐϑνολογικὴ ἕταιρία in Athen (8. im Jeitiov 
die regelmässigen Berichte über Schenkungen an das Archiv): meist neugriechisches 
Material, z. T. über die für das Corpus nieht in Betracht kommenden Freiheitskriege. 

Bibliothek des EAAnvızös φιλολογικὸς Σύλλογος in Kpel (Katalog von Papadopulos 
Kerameus im Σύλλογος Πᾳαράρτημα τοῦ κ'---κβ' τόμου, 1892): Aktenstücke saec. 
XVII—XIX. 


Russische Bibliotheken und Archive (negative Auskunft Kuniks) not. Jus III 
p- XIV sa. 


Nachlass Uspenskij: P. Syrku, Beschreibung der der Kais. Akademie der Wissenschaften 
dargebrachten Papiere des Bischofs Porph. Uspenskij, St. Petersburg 1891 (russ.). 


Einzelne Urkunden sind publiziert in den mir nicht zugänglichen Schriften: 


Th. Uspenskij, Neun historische Dokumente, gesammelt auf einer ausländischen Reise, 
Publikation der archäologischen Kommission, Petersburg 1881 (nur 2 byz. Urkunden) — 
Bezobrazov, Zurn minist 257 (1888) Juni 410—417 (Beiträge zu MM V). 


18 


Erste Sektion. 


Konstantinopel und Umgebungen. 


I. Kaiserurkunden. 
Technik: 


die Formen der „subseriptio‘“ handelt 
Karlowa, Neue Heidelberger Jahrbücher 6 (1896) 211—221 und Miscellanea in der 
Festgabe für Immanuel Bekker (Berlin 1899) p. 59 —64. 


Fundstätten: Hss der Novellen not. Jus III p. IX 534: (vgl. Sathas, Meoauwv BıßA VI p. oıy’) — 
Den Cod. Genev. 23 (als eine Hs des Loewenklau) not. Nicole BZ 3 (1894) 17 —18. 


— Cod. Patm. 360 not. Sakkelion, ‚Bull. ceorr. KEN 2 (1878) 107—113 
ἐφ, 


1. Sammlung von 19 Formeln kaiserlicher en τὰν ;‚Cod. Paris. 2509 und 2511 
(= Reg. 1904 und 1598) 
ed. Sathas Meo Βιβλ VI 641—653 (Ei ne p- ἐν “); eine Abschrift aus Paris. 2511 
(Reg. 1598) ist Cod. Brit. Mus. Egak ὮΝ N 


2. Rhetorische Prooimien zu Chrysobullen: 
1) Sammlung des Cod. Pal. (Heidelberg) an 20 ln 
2) Prooimion des Nikephoros Gregoras (Cod. Vatie. 086) "* 
not. Zachariae Sitz Ak Berlin 1888 II 1409 —1410 
3) des Dem. Kydones (Cod. Brit. Mus. Burn. 75) Ine. Τῶν πρὸς τὴν φύσιν ... 
ed. Lampros BZ 5 (1896) 339— 340; dasselbe mit Titel im Cod. Vatie. Urb. 80 
not. Stornajolo, Codices Urbinates graeci (1895) 117 
(weitere Prooimien s. unter den Kaiserurkunden, unter Didymoteichos und Rhodos) 


3. Urkunden und Edikte Konstantins ἃ. Gr. in der Vita Const. des Eusebios überliefert: 
ed. Ivar A. Heikel, Eusebius’ Werke I (= Die griech. christl. Schriftsteller Bd. VII) 
Leipzig 1902 
tract. Schultze, Zeitschrift für Kirchengeschichte 14 (1894) 503—555 
tract. Seeck, ib. 18 (1897) 321—345 
traet. Crivellucei, Studi storiei 7 (1898) 411--429. 453—459 
4. Die Novellen Justinians 
(Imp. Justiniani PP. A. Novellae quae vocantur ed. C. E. Zachariae a Lingenthal, Teubner 
1881, 2 Bde) können als Ganzes nieht aufgenommen werden; doch könnten eventuell 
einzelne von spezifisch lokaler Bedeutung bei den betr. Orten abgedruckt werden. 


y a ar Ἂ: πῶς, 
ΜΕΥ ὴ Artus ὡς 2 νὴ Fa 
τ τ - ΡΣ" ΤΉ 
En N 
A 
᾿ 
«. 
5 


10. 


ale 


12. 


13. 


14. 


16. 


17. 


18. 


19: 


20. 


19 


Novellae constitutiones a. 566 — 1451 

ed. vielfach aus 2. Hand Jus III p. XXXIII—XXXIV (aus der Alexias) und p. 3—717 
(unter Ausschluss der Lokal-Urkunden, die auf die einzelnen Provinzen zu verteilen sind, 
und unter Ausschluss der verlorenen und lediglich notierten Urkunden e. 180 Urkunden) 


. Novelle Phokas’ I mit histor. Details 


not. Aristarches, σύλλογος 17 (1882) p. 148—149 

Brief Romanos I Lakapenos an den Metropoliten Anastasios, die Wahl des Patr. Theo- 
phylaktos betreffend 

Id. Προσφώνησις δηϑεῖσα πρὸς τοὺς μητροπολίτας Inc. Καλὸν μὲν ἣν ... 

ed. Sakkelion AsAtiov II 401—406 

Von Psellos verfasstes Chrysobull ὑπὲρ τοῦ. πρωτοασηκρῆτις ᾿Επιφανίου Ine. Οὐ 

ϑαυμαστὸν εἴ τις ... 
ed. Sathas Meoauwv Βιβλ 5 (1876) 213 -- 217 

Prostagma Alexios’ I a. 1094 über die Rechte des Chartophylax. Inc. Θεία καὶ ἱερὰ 

συνοδικὴ .... 
ed. aus dem Cod. Genev. 23 Nicole BZ 3 (1894) 18—20 (ausserdem Varianten zu der 

Jus III 355 — 358 edierten Novelle) 

Alexios Komnenos 

Περὶ τοῦ τριμηνιαίου ὅρκου. 
Id. Περὶ τοῦ τοὺς συστηματικοὺς καὶ πραγματευτὰς μὴ οἴκοι ὀμνύειν. 
ed. aus dem Cod. 88 des Klosters Hagia auf Andros Konst. M. Rhallis, Zwei unedierte 

Novellen des Kaisers A. K., Athen 1898. 

Chrysobull Alexios’ I Περὶ τῶν ἱερῶν Ine. Οἱ πονήρως τοῦ σώματος ..., überliefert 
in der 

Synopsis Sathas ed. Sathas ἤεσαιων Βιβλ 7 (1894) 173—176 

Lateinische Urkunden der Lateinerherrschaft bei TTh I—III, für die in einigen Fällen 
griechische Originale vorauszusetzen sind, so z. B. vor allem für den: 

Teilungsvertrag der Eroberer a. 1204 

ed. Thomas Abh Ak München III. Cl. V. Bd. III. Abt. (1849) p. 13—24 
(den geographisch interessanten Teil in griechischer Rückübersetzung ed. ib. p. 55 — 75) 

ed. TThI 464—488; Uebers. ib. 489 — 493 

Fragment eines Chrysobulls Andronikos’ II a. 1324—1325 (6833 Ind. VII): im Verlaufe 
wird ein „roruwxnoıos ᾿Ιωάννης 6 Π|αλαιολόγος" erwähnt. 

Fragment eines Chrysobulls Andronikos’ III a. 1339 (6847 Ind. VII, Juli) Ine. ἣ βασιλεία 
μου διαπαντὸς εὖ ποιεῖν αἱρουμένη ... τὸν οἰκεῖον αὐτῇ μέγαν δρουγγάριον τῆς 
βίγλης κυρὸν ᾿Ιωάννην ... 

erhalten (aber offenbar nur in Abschriften) auf einem Pergamentvorsatzblatt des 
Cod. Monae. gr. 372 

Kaiserlicher Gnadenerlass an den nachherigen Kaiser Joannes Kantakuzenos: nur das 
von Theod. Metochites verfasste Prooimion erhalten 

ed. Sathas Meo Βιβλ I 193—195 


Gnadenerlass Joannes’ V für seinen Sohn Manuel (Ernennung zum Herrn von Makedonien 
und Thessalien) a. 1370: nur das von Dem. Kydones verfasste Prooimion erhalten 
Ine. Ὅσοις 6 .Θεὸς ἄρχειν ... 2 

ed. Zachariae Sitz Ak Berlin 1888 p. 1417—1422 (Hs des Prof. Rhallis, Athen) 


Lateinisches Chrysobull des Kaisers Andreas Palaiologos a. 1483 mit griech. Unterschrift 
ed. Regel, Viz Vrem 1 (1894) 151—158 


LE EEE u 
Op TREE 
7 mh res Vrwesz ur 5 


Allg. über Erhaltung (bezw. Verlust) 
traet. Sathas Meo Βιβλ ΠῚ Einleitung (besonders £’—.ıa). 
Fundstätten: 
Nachlass Hase’s: Archivio stor. Sie. N. S. 6 (1881) 11—12 
Schriften von Gedeon: Man. Jo. G., ᾿Αναγραφὴ συγγραφῶν καὶ ἐκδόσεων εἴκοσι- 
πενταετίας 1871—1896, Kpel 1896. 
Codex Gerasimi (im Nachlass des Prof. Rhallis, Athen) enthält „verschiedene Patri- 
archalsentenzen‘* laut Notiz von Zachariae, M&m. de l’ac. imp. de St.-Petersbourg VI. Be 
41. 4 (1893) p. 1. ir 
Ἐκκλησιαστικὴ ᾿Αλήϑεια (Zeitschrift des Patriarchats) 1880 sqg. 

Bibliographie des edierten Materials und Notizen aus dem unedierten, vor allem für die Zeit 

der Turkokratia (seit a. 1612: Πατριαρχ. zwönxes): 
Gedeon, Πατριαρχικοὶ ΠΠίνακες, Kpolis s. a. 

Eine Sammlung (wesentlich kanonischer und synodaler Urkunden) bereiten die Augustins de 
l’Assomption in Kadi-Keui für das Supplement des Mansi vor; daneben eine Exzer- 
pierung aller kirchlichen Urkunden für ein Regestenwerk in der Art des Jaffe 
(laut Brief von L. Petit, 1901). 


1. Νικηφόρου I σύμβολον πίστεως gegen Bilderstürmer und Manichäer. Ine. Κεφάλαια 
(12) δι’ ὧν ἐλέγχονται oi τῆς ἀποστασίας ἔξαρχοι .... 
ed. Papadop Anal I 454—460 
2. Abdankungsurkunde des Nik. Mystikos a. 907 Inc. ἤϊόνῃ χάριτι ϑείᾳ ... 
ed. aus Cod. Monac. 277 Lampros BZ 1 (1892) 553 
Cod. Patm. 360 not. Sakkelion, Bull. corr. hellen. 2 (1878) 111 


3. Sammlung des Cod. Cosinitz. 1: 

1) Patr. Lukas Chrysoberges über kirchliche Immobilien a. 1164 Ine. εἰ yon τὰς ἐπὶ 
δὶς εἴκοσιν ἑπτὰ ἐνιαυτοὺς .. 

2) Id. ἃ. 1169 über eine Klosterschenkung Inc. ἀνήκουσαν ἐπὶ δυσὶ προσώποις. 

3) Id. a.? über Schenkungen Inc. Pnplouarös τινος κατὰ ϑείαν ... (Fragment) 

4) Miehael Anchialos an Kaiser Manuel a. 1171 Ine. Θεὸν ὀρϑῶς σέβεσϑαι ... 

5) Georgios Xiphilinos über das Bistum Kassandreia ἃ. ὃ Ine. ᾿“λλὰ καὶ Mwojs .... 
(Fragment) 

6) Germanos II über die Metropole Melitene a. 1226 Inc. Tıuäraı μὲν ἁπαξαπλῶς .... 

7) id. a. 1227 Ine. Τὸ ἀναγεγραμμένον ... 

ed. Papadop Anal IV 106—118. 557 —538 


4. Synodalakt des Michael Anchialos a. 1171 über den dem neugeborenen Kaisersohn zu ἡ 
leistenden Treueid!) 
ed. aus Cod. Mosqu. 33 Pavlov, Viz Vrem 2 (1895) 391—393 
5.—7. Urkunden über das Patriarchat des Dositheos a. 1191 
Ine. Meraxindertes τὴν σήμερον .... 
Ine. Ὅπως μὲν ἀρρήτοις κρίμασι ... 
Inc. καὶ ἐπεὶ ἔφϑασεν ἀμφιβολία τις... 
ed. Papadop Anal II 362—371 (Cod. Patm. 360 not. Bull. corr. hell. 2, 111) 


it) identisch mit no. 3. 4) 5. o. 


10. 


51: 


12. 


13. 


21 

Synodal-Praxis des Georgios Xiphilinos a. 1191 über Stauropegia Ine. Πολλάκις 
καὶ ἐν διακόνοις .... (enthält die Praxis des Michael Anchialos a. 1176 Ine. Ὅσοι 
μὲν ἐπὶ παλαιοῖς ϑεμελίοις ...) 

ed. aus Cod. Athen. „68 der Now «Σειρά" Sakkelion Ζελτίον III 419 -- 422 

ed. aus Cod. Ath. Dionys. 120 Papadopulos Kerameus BZ 11 (1902) 75—78; ein 
Fragment des Cod. Hieros. 247 ed. id. Anal I 460—461; eine weitere Hs ist Cod. 
Paris. 1232 f. 272. 

Praxis des Georgios Xiphilinos a. 1192 über Stauropegia. Ine. Γέγονε μὲν οἰκονομία 
τις εὔλογος .... 

ed. Sakkelion AsAtiov III 422—425 

ed. Papadop Anal 1 461—464 

Enzyklika des Patr. Theodoros Eirenikos a. 1214 an die unter der Lateinerherrschaft 


stehenden Orthodoxen Ine. IWweo#e φρόνιμοι ὡς ol ὄφεις ... 
ed. aus dem Cod. Ath. Dionys. 274 Papadopulos Kerameus BZ 10 (1901) 187—192 


Germanos II!) über einen Mönch. Ine. I/ao&orm τῇ hu. were. Τ Γεώργιος 6 Ilıooäs καὶ 
ἐξαγορευτικῶς .... 

ed. Papadop Anal I 466—467 

Anonyme Urkunde saec. XIII Ine. Kai ἣν τοῦτο τὸ ἔϑος κρατοῦν ἔκ πρώτης σχεδὸν 
τῆς τῶν εὐσεβῶν βασιλέων συστάσεως μέχοι καὶ τῶν τῆς ἁλώσεως τῆς Κπόλεως 
ROW .... 

ed. Papadop Anal I 464 


Sammlung der Codd. Vindob. hist. gr. 47—48 (einzelne Stücke auch im Cod. Vatie. 
Urb. 80): 691 Urkunden a. 1315—1402. 1521 

ed. MM I—II und IV p. VII-IX; einzelne Stücke bereits ed. Jos. Müller, Slavische 
Bibliothek I 211-255; Sitz Ak Wien 7 (1851) 337—351 und 9 (1852) 397—419. 

Ueber die Bedeutung dieser urkundlichen Sammlung handelt J. Müller, Sitz Ak Wien 9 
(1852) 350— 365. (Wenn auch diese Urkunden auf die verschiedensten Diözesen Bezug 
nehmen, so darf doch die handschriftlich als solche überlieferte Sammlung nicht zer- 


rissen werden; dagegen müssen die Bearbeiter der einzelnen Provinzen an den ent-/ 
"sprechenden Stellen auf die einschlägigen Nummern der vorliegenden Sammlung ver-| 


weisen.) 


14.—17. Synodalbeschlüsse saec. XIV (Patr. Kallistos I und Philotheos I) über Privat- 


18. 


19. 


angelegenheiten 
Ine. Ἢ κατὰ πνεῦμα Vvyarno ... Ἄννα ἢ Aaozapiwa ... 
Ine. Μαρία ἢ τοῦ Karaoduna (Klage des Kontostephanos, der seine Frau μετὰ 
τοῦ ἱερέως μόνου, κρατοῦντος eis τὰς ἀγκάλας αὐτοῦ antraf) 
Ine. ὅπως ἡγήσατο ὃ κράτιστος ... 
Ine. Köoıs (ὁ δεῖνα) ἀνήνεγκε ... 
ed. aus dem Cod. Patm. 366 Sakkelion, “ελτίον III 274. 414--419 
Hypotyposis des Patr. Matthaios II a. 1398 im Cod. Chale. 85 vorhanden 
not. Bezobrazov Zurn minist 254 (1887) Nov. 


Sophronios I a. 1464 für Georgios Polos Ine. ὡς ἐπειδὴ ἑάλωκεν .... 
ed. Sathas Meoaıwv Βιβλ III p. oa’—oy’ 


Sammlung des Patr. Dositheos von Jerusalem in seiner Νομικὴ Συναγωγή (= Cod. 
Cpol. S. Sepuler. 184) Urkunden a. 1538 -- 1684 


1) Synodalbeschluss a. 1230 siehe bei Nikaia. 


[ὩΣ 
[Ὁ] 


29. 


90. 


91. 


32. 


33. 


not. mit ausführlicher Inhaltsangabe Sathas Meo BıpA III 545—604 und Einl. p. La —Ly’ 
Einzelne Stücke ed. Sathas Arrızöv “ἩΠμερολόγιον 1871; id. Bıoyo. σχεδίασμα περὶ 
Ἱερεμίου Β΄; id. Νεοελλ. Φιλολ. p. 282; Gedeon ’Exx1 ’Aind 4 (1884) 449—453 
(auf Lerne bezüglich); Papadopulos Kerameus Viz Vrem 1 (1894) 673—683 (auf 
Serrai bezüglich); Gelzer, Achrida p. 114—116. 


Patr. Hieremias Il a. 1576: Ausfertigungen von Patr.-Sentenzen, erhalten im (od. 
Goth. 386. 

ed. (einzelne Stücke) Zachariae, M&m. de l’acad&mie des 86. de St. Petersbourg VII ser. 
t. 28° no. 7. 

Urkundliche Belege für das Patriarchat Theoleptos’ II a. 1585 — 1588 

not. Phoropulos ’ExxAno ᾿4λήϑ 16 (1896) 14—15. 156—158. 


Kephalaia (12) der Lokalsynode in Kpolis a. 1593 unter dem Patriarchat Hieremias’ II 
Inc. Πρῶτον τὸ γίνεσϑαι κατ᾽ Eros... 
ed. Papadopulos Kerameus, Mavooy. βιβλ. (ΠΙαραρτ. τοῦ ιζ΄ τ. τοῦ Συλλόγου) p. 73—75 


Dokumente (Briefe ete.) das Patriarchat des Kyrillos Lukaris betreffend ἃ. 1588—1644 
ed. Legrand, Bibliographie hellenique .... XVII® sieele IV (1896) 175—521 


Sammlung des Cod. Cpol. S. Sepuler. 4: 

1) Patr. Timotheos befördert Zetunion zum Episkopat a. 1617 Ine. ᾿Αποστολικοὶ ϑεῖοι 
κανόνες ... 

2) id. annulliert die Versetzung des Bischofs Hieremias von Polyane nach Kitros a. 1617 
Ine. Ὅτι. μὲν ἐπεκράτησεν ... 

3) Wahl des Patriarchen von Alexandreia, Gerasimos a. 1620 Ine. ᾿Επειδὴ μετὰ 
τὴν ἀποβίωσιν Ὑπὸ 

4) Περὶ τοῦ χρέους τῆς Mey. ᾿Βκκλησίας a. 1620 Ine. ᾿Επειδὴ μετὰ τὸν ϑάνατον ... 

5) Id. a. 1624 Ine. Ἢ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦτον ... 

6) Absetzung des Patr. Kyrillos aus Berroia a. 1639 Inc. Kai τοῦτο παρὰ τῆς ... 

7) Wahl des Patr. Kyrillos I a. 1639 Inc. Τοῦ... ϑρόνου τῆς Κπόλεως δίχα γνησίου 

ed. Papadop Anal IV 88—104 


Privileg des Patr. Parthenios für Athanasios Rhetor a. 1644 Ine. Οἱ ἐν ταύτῃ τῇ 
βασιλίδι... Περινϑίοις ... 
ed. Legrand, Bibliographie Hellenique ... XVII® siecle III (1895) 422—425 


Synodalsehreiben des Patr. Dionysios IV a. 1672 περὶ λυχνοκαΐας 
ed. Gedeon Ἔχκκλ AA 4 (1884) 550 —551 (aus dem Kodex τοῦ Κριτίου) 


Sigillion des Patr. Gabriel III a. 1706 Ine. ἀλλὰ καὶ τὰ ἀποτελούμενα ϑεοφρόνως 
ὕστερον ... 

ed. Papadop Anal II 376—381 

Enzyklika Gabriels III a. 1707 Ine. Ἢ ἑἕνιαία πηγὴ τῶς ζωῆς ... 

ed. Papadop Anal IV 528—534 (aus dem Kodex τοῦ Κριτίου) 

Patr. Neophytos gegen die Papisten in Chalepion a. 1735 Ine. τοὺς ἀπέβαλαν καὶ τοὺς 
ἀπεδίωξαν ἀδίκως ἀπὸ τὰς .... 

ed. Papadop Anal II 59---897 

Κώδηξ ὑπομνημάτων a. 1739—1760 

not. Gedeon ’Exx1 ’A) 4 (1884) 568—573. 581—586 mit Proben 

Akten des Patr. Gregorios NL 

ed. in Τὰ κατὰ .... ὑπὸ I! T. Παππαδοπούλου συλλεγ. δὲ καὶ Erd. ὑπὸ Γ΄. II. ᾿Αγγελο- 
πούλου, Athen 1865. 

Id. einzelne auf Klöster bezügl. Stücke a. 1797—1798 bei MM V 148. 219. 288. 464. 


34. Urkunden (70) Kallinikos’ V a. 1801—1809 not. Παρνασσός 11 (1887) 2938 —306 
35. Diatheke und Homologia des Patr. Sergios Makraios a. 1816 
ed. Sathas Meo Βιβλ III p. o5’— 00’ 
36. Enzyklie des Patr. Gregorios V a. 1819 Inc. Τὸ πολύτυρβον καὶ πολυμέριμνον ... 


37. Id. a. 1819 Ine. Oi τῷ; κα ἡμᾶς --- 
ed. Alexudes Asitiov 4 (1892) 269 — 275 


Urkunden-Kodizes a. 1691 — 1841 
not. Sathas Meo Βιβλ IH p. ι΄ --ια΄ 


Einen Kodex τοῦ Κριτίου 
not. Papadop Anal IV 528 (vgl. ’Exx1 ’41 2 (1882) 491; 4 (1884) 550—551). 


Ill. Klöster und Kirchen. 


Demetrioskloster τῶν κελλιβάρων. 
Typikon des Kaisers Michael VIII a. 1282 

ed. aus dem unvollst. Cod. Mosqu. Syn. 363 G. Troickij, Christ. &tenije 1885 II 529— 579 
(auch separat Petersburg 1885) — bespr. Revue archeol. III 7 (1886) 316—318; 
Arch. slav. Philol. 10 (1887) 319—320; AeAtiov 2, 521—533; Nissen, Diataxis des 
Attaleiates p. 16—19. 

ed. drei im Mosqu. fehlende Bruchstücke aus einer Schrift des Pachomios Rhusanos 
(= Cod. Iber. 593) Ph. Meyer BZ 4 (1895) 45—48 (emend. ib. p. 583—5834). 


Euergetiskloster. 
Typikon: Ἔχϑεσις καὶ ὑποτύπωσις τοῦ βίου τῶν &v τῇ μονῇ τῆς ὕπεραγ. ©. τῆς Ed. μοναχῶν, 
παραδοϑεῖσα παρὰ Τιμοϑέου μοναχοῦ .... Ine. Κάλλιστον, ὅτι καὶ Θεῷ εὐαπό- 


δεκτον .... 

ed. aus Cod. Athen. 788 Dmitrievskij, Liturg. Hss I 615—656 (im Anschluss an das 
liturgische Typikon desselben Klosters). 

traet. Dmitrievskij, Trudy der geistl. Ak. Κίον 1895 p. 421—443 


Kloster τῆς Κεχαριτω μένης. 
Typikon der Kaiserin Eirene Dukaina ante a. 1118 
ed. Montfaucon in: Analecta graeca ... Benedietini 5. Mauri (1688) p. 136 sqq. mit 
lat. Uebersetzung 
rep. Migne Patr. gr. 127, 985—1128 
rep. MM V 327—391. 472—473 
Mamaskloster. 
1. Typikon des Abtes Athan. Philanthropinos a. 1158 
a. nach dem Cod. Chale. 85 
not. Bezobrazov Zurn minist 254 (1887) Nov. 
ed. (teilweise) Uspenskij, Jahrbuch der hist.-phil. Gesellschaft zu Odessa II, 1 (1892) 
25—84. 
emend. Kurtz BZ II 138 
ed. (teilweise) Dmitrievskij, Liturg. Hss I p. 702—715 
b. aus dem originalen Cod. Paris. suppl. gr. 92 besitzt L. Petit laut brieflicher Mit- 
teilung (1901) eine editionsfertige Abschrift des Typikons. 
Die Varianten dieser Hs gab Dmitrievskij in seinen Addenda et corrigenda 
—= Trudy der geistl. Akad. Kiev 1896 Dez. 


2. Richterliche Bestätigung des Typikons durch Th. Pantechnes a. 1164 


24 


3. Richterliche Urkunde über die Aufbewahrung des Typikons a. 1171 
ed. Uspenskij a. ο. Ὁ. mit genauem sachlichen Kommentar und Zusammenstellung des 
Quellenmaterials für die Geschichte des Klosters, 


τ 


no. 1-3 verwertet von Nissen, Diataxis des Attaleiates (1894) passim. 
Pantokratorkloster. 
Typikon des Kaisers Ioannes Komnenos a. 1136 Ine. (verstümmelt) καὶ πάσης ἐνέδρας 

καὶ μηχανῆς ὑπέρτερον ἀναδείξασα .... 

Im Auszug mitgeteilt von Bezobrazov Zurn minist 254 (1887) Nov. (vgl. BZ 2, 627—630) 

ed. aus Cod. Chale. 85 Dmitrievskij, Liturg. Hss I p. 656—702; dazu die Varianten 
des Cod. Paris. 389 in den Addenda et corrigenda (separat oder — Trudy Kiev. 
Akad. 1896 Dez. 527—545). 

tract. Dmitrievskij Trudy der geistl. Ak. Κίον 1895 p. 537 —585 


Rhaidestos (Armenhaus). 
1. Diataxis des Michael Attaleiates a. 1077 
2. Chrysobull Michaels VII a. 1074 (Schutzbrief‘) 
3. Chrysobull Nikephoros’ ΠῚ a. 1079 (Bestätigung) 
ed. aus einem Cod. 8. Sepuler. Sathas Meo Βιβλ I 3—69 
rep. MM V 135—145. 298 -- 327. 453. 470—472 
traet. W. Nissen, Die Diataxis des Attaleiates, Diss. Jena 1894 
Eine im Cod. Chale. 85 vorliegende Abschrift not. Bezobrazov, Zurn minist 254 (1887) 
Nov. p. 65 
Sophienkirche. 
Chrysobull Michaels VIII über die Besitzungen der Sophienkirche 
ed. Sakkelion, Πανδώρα XV 27—32 (Zachariae, Geschichte ἃ. gr. τ. Rechts? p. 41 erklärt 
das Dokument für „blossen Entwurf‘) — rep. Eöayyelızös Κήρυξ 8, 555—572. 


Soter-Kloster. 
Typikon einer Kaiserin Eirene Laskarina Palaiologina (Bruchstück erhalten in einer Schrift 
des Pachomios Rhusanos — Cod. Iber. 595) 
ed. Ph. Meyer BZ 4 (1895) 48—49 (emend. ib. 583—584) 


Kirchen in Kpolis. 
Patriarchalurkunden saec. XVI βαᾳ. ed. und not. Man. Io. Gedeon, ᾿Εχκλησίαι Βυζαντιναὶ 
ἐξακριβούμεναι (κυρίως ἣ Θεοτόκος τῶν Κύρου) Kpel 1900 (id. Σύλλογος 23 und 
Ἔκκλ ᾿Α4λ 19 und 20) 
Schulen unter der Turkokratia. 


Patriarchalurkunden über die griech. Sch. im Bereich des ök. Patr. ed. Phoropulos ’Exx1 ’44 
20 (1900) passim. 


IV. Geriehts- und Privaturkunden. 


1. Gerichtsprotokoll a. 1075 (Aöyos ἐπὶ τῷ Ev Blay£ovaıs γεγονότι ϑαύματι) 
ed. Bezobrazov Zurn minist 262 (1889) 72—91 

2. Akten über den Prozess des Joannes Italos wegen Häresie a. 1077 und 1082 
ed. aus dem Cod. Ath. Dionys. 120 Uspenskij, Izvjestija 2 (1897) 30—66 


3. Chrysobull Andronikos’ II a. 1296 zu Gunsten des Gregorios Melissenos 
not. Jus III p. 616 (Buchon, Nouvelles recherches I (1845) 245) 


U Fr 


re BE Ὁ 


25 


4.—5. Testamente des Logotheten Konstant. Akropolites (im Cod. Ambros. ΠῚ 81 sup.): 
1) Ine. Ἦν ἄρα καλὸν τοῖς κατ᾽ εἰκόνα ... 
2) Ine. Ἔδει μὲν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ... 
ed. Treu AsAtiov 4 (1892) 45—50 
6. Reliquienechtheitsbestätigung a. 1363 Ine. Ὃ udyıoroos K. Πέτρος vre Lleora- 


an... 
ed. MM V 273 — 275. 470 (Archiv von St. Stefan in Wien). 


V. Umgebungen. 


Galata. 
Kapitulation der Genuesen vor Mohammed II a. 1453 Ine. ᾿γὼ 6 μέγας Αὐϑδέντης ... 
᾿Ομνύω eis τὸν ϑεὸν ... 
ed. Hammer, Gesch. des Osm. R. I! (1827) p. 675—677 
rep. MM III 287 —288 
Georgios P. Georgiades Ὃ ἐν Τ] ἀλατᾷ ἱερὸς ναὸς τοῦ ἁγίου ᾿Ιωάννου τῶν Χίων 
(Kpel 1898) gibt Urkunden der Sultane und Patriarchen von a. 1699 an (grossenteils saee. XIX). 
Kurutsesme. 
Patriarchatsurkunden und Chrysobulle der vlachischen Familie Muruzes 8160. XVIII—XIX für 
die Klöster und Institute von Kurutsesme (darunter Sigillion des Kyrillos Lukaris für 
das Kloster des hl. Nikolaos τοῦ Mvow» τῆς Λυκίας bei Sitza a. 1622) 
not. (w.ıd teilweise ed.) B. A. Mystakides Παρνασσός 11 (1887) 93. 187. 295. 472. 514 
Patriarehatsurkunden, Chrysobullen der Moldaufürsten und Privaturkunden saec. XVIII der 


Κοινότης τοῦ Μεγάλου Ῥεύματος 
not. (ausführlich) Gedeon en "Ai 20 (1900) 99. 143. 227. 248 


Chalkedon. 
Absetzung des Metropoliten Leon durch Alexios I a. 1086 Ine. ’Ayadvvov, Κύριε, τοῖς 
ἀγαϑοῖς ... 
ed. aus Cod. Patm. 366 Sakkelion, Bulletin de corresp. hellen. 2 (1878) 113—128 


Erzengel Michael-Kloster auf dem Berg Auxentios. 


Typikon des Kaisers Michael VI a. 1280 Inc. ᾿Εξομολογήσομαί σοι, Κύριε, ἐν ὅλῃ καρδίᾳ 
μου, διηγήσομαι πάντα .... 
not. et tract. Bezobrazov, Zurn minist 254 (1887) Nov. 
ed. aus Cod. Chale. 85 Dmitrievskij Liturg. Hss I p. 769—794 
ed. aus dem Cod. 8. Sepuler. 160 M. I. Gedeon, Τ7υπικὸν... Kpel 1895 (Bespr. 
von Dmitrievskij Viz Vrem 3 (1896) 150—154) 
emend. Papageorgiu BZ 8 (1899) 674—677; 10 (1901) 530—539 
emend. Papadopulos-Kerameus ’Exx4 ᾿4λήϑ 20 (1900) 294—298 
emend. Papageorgiu ’Exx4 ᾿Αλήϑ 21 (1901) 294—296. 349—350 
: Prinzeninseln. 
Chrysobull des Kaisers Manuel I a. 1158 
ed. Jus III 450 
traet. Büttner-Wobst, BZ 6 (1897) 98—99; vgl. Pargoire, Izvjestija 7 (1901) 56—91. 


Zweite Sektion. 


Kleinasien mit dem Hinterland und mit den benachbarten Inseln. 


Trapezunt. 


Fundstätten: Cod. Paris. 1368 not. Jus III p. XII — Briefe des Astron. Chioniades 

saec. XIII im Cod. Vind. th. 203 not. Krumbacher GBL? 478+ 
Unediertes Material besitzt Papadopulos Kerameus 
not. Mavooy. Bıßl. (Παραρτ. τοῦ ιζ΄ τ. τοῦ Συλλόγου) p. 75 und Fontes Historiae 

Imperii Trapezuntini I, Petropoli 1897, Einleitung; z. T. dasselbe Material ist in den 
Händen des Russischen Archäol. Instituts in Kpolis (not. Izvjestija I 29 sq.). 

Bibliographie: 

Sabbas Ioannides, Ἱστορία καὶ στατιστικὴ Τραπεζοῦντος Kpel 1870 

P. Triantaphyllides, Οἱ Φυγάδες, δρᾶμα Athen 1870: Vorrede 

Papadopulos Kerameus, Zapiski der histor.-philol. Fakultät der Petersb. Univ. 44 (1897): 
Einleitung (die publizierten Texte sind hagiographischen Inhaltes) 

Tryph. E. Euangelides, Ἱστορία τῆς Τοαπεζοῦντος (a. 756—1897), Odessa 1898. 


Sumelaskloster. 

Ep. Th. Kyriakides, Ἱστορία τῆς παρὰ τὴν Toaneloüvra μονῆς τῆς Θεοτόκου τῆς Σουμελᾶ, 
Athen 1898 (300 5.) gibt die Diatheken der Gründer, des hl. Barnabas 8860. V und 
des hl. Christophoros saec. VII!) und von saec. XVI ab eine Reihe von Patriarchal- 
urkunden und einige Woiwodenurkunden saec. XVIII (Gkikas). — Im Anhang Katalog 
der Hss des Klosters von Papadopulos Kerameus ohne Urkunden. 

Chrysobull Alexios’ III von Trapezunt a. 1365 Ine. Ei τεῖχος ἄρα ἑαυτοῖς .... 

ed. Fallmerayer Abh. Ak. München III. Cl, III. Bd. (1843) 92—100 (deutsche Uebers. 
p- 58—66); vgl. id. Fragmente a. d. Orient I! (1845) 184—188 
rep. MM V 276—280. 470 
ed. Kyriakides ἃ. ἃ. Ὁ. p. 66— 74 
Bazelonos- (Zabulonos-) Kloster. 
Bibliographie und urkundliche Notizen gibt Kyriakides σύλλογος 27 (1899) 358 —868. 


1) Ebensowenig Urkundliches wird wohl auch enthalten Ἢ ϑεία καὶ icoa dzolovdia ... Βαρνάβα 
καὶ Σωφρονίου ... τῶν ἐν Meia ὄρει... παρὰ... Νεοφύτου ἱεροδιακόνου Πελοποννησίου τοῦ Kavbora- 
Avßitov, Leipzig 1775 (vgl. Fallmerayer, Fragmente I 188). 


27 


1. Chrysobull des Grosskomnenen Emmanuel für das Prodromoskloster auf dem Berge Zabulon 
a. 1297 Inc. Ὡς ἀγαπητὰ τὰ σκηνώματά σου ... (Falsifikat) 
ed. Deffner, Archiv I 164— 166 
ed. Zachariae, Sitz Ak München 1881, 294— 297 
traet. Papadopulos Kerameus, Sitz Ak München 1886, 299 — 302 
rep. MM V 261— 264. 466 — 467 


2. Alexios III demselben Kloster a. 1386 Ine. λέγοντος „uazxapıoı οἱ .... 
ed. Papadopulos Κα. Mavooy. Βιβλ. (Παρ. τοῦ ιζ΄ τόμου τοῦ Σιυλλόγου) p. 77—78 
rep. MM V 468—469 

8. -17. Diplomatar des Klosters (a. 1705 zusammengestellt): Weihungen, Kaufverträge ete. 


ed. Papadopulos ib. p. 78 sqq. (eine unvollständige Abschrift dieses Diplomatars ist der 
Cod. 36 des Σύλλογος in Kpel) 
no. 3 Urteilsspruch a. 1381 Inc. Μῖῆιχαὴλ ὃ Καλεπὸς ἔγκλησιν ἔϑετο ... rep. MM V 
467 — 468 
18. Kodex mit Privaturkunden a. 1256 — 1479 
19. Kodex mit Stiftungsurkunden von a. 1650 an, darunter Abschriften von Patriarchal- 
und Metropolitanschreiben und Uebersetzungen russischer Urkunden (Peter d. Gr., 
Alexander I) 
20. Kirchliche Originalurkunden (ganz jung) 
not. Kyriakides σύλλογος 27 (1899) 358—368 


Chaldia. 


1. ᾿Αφιέρωσις eis τὸν Ἅγιον τάφον a. 1733 Ine. οἱ ἔκ γένους Σαρασιτῶν .... αὐτὸ τὸ 
ἐργαστήριον .... 

Apophasis des Patr. Meletios von Jerus. a. 1734 Inc. περὶ τῆς συναγομένης ἐλεημο- 
σύνης ἀπὸ τῆς .... 

ed. Papadop Anal II 403—404. 346 -- 947 

3. Aphieroma "Adavaoiov τοῦ ἀπὸ Ζαβεριωτῶν a. 1749 Inc. ἐργαστήρια EE μὲ δύο ua- 

Rt ee 
4. Aphieroma ᾿Ιγνατίου ἄρχ. Χαλδίας a. 1744 Ine. ἠγόρασα τόπους καὶ κτίρια .... 


[ὩΣ 


5. Aphieroma ἃ. 1750 Ine. ἕνα ἐργαστήριον κείμενον πλησίον τῶν προαφιερωϑέντων .... 
ed. ib. IV 54—57 


Armeniakon. 


Novelle des Nikephoros Phokas a. 963—969: de fundis militum Armenicorum 
ed. Jus III p. 289 — 291 


Nikaia. 
1. Σημείωμα ... ᾿Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ ἐπὶ τῇ ὑποϑέσει τοῦ Νικαίας x. Εὐστρατίου 
a. 1117 
not. Jus III p. 427! als vorhanden im Cod. Bodl. 205 — not. Sakkelion, Bull. corr. 
hell. 2 (1878) 111 als vorhanden im Cod. Patm. 366 
2. Vertrag des Theodoros I Laskaris mit Jacobus Teupulo, Podestä von Kpolis a. 1219 
(lateinisch) 
ed. TTh II 205—207 


4Ὲ 


3. Chrysobull Joannes’ III Dukas a. 1229 über das kirchliche Eigentum Ine. Ἔσονται οἵ 
Azvıan τ ᾿ 

ed. Jus III 572—573. In verbesserter Form zusammen mit dem dazugehörigen: 

4. Synodalerlass des Patr. Germanos II a. 1280 1) 

ed. nach den Codd. Genev. 23 und Paris 1263 Nicole, Revue des dtud. grecques 7 
(1894) 71 — 80 

Chrysobull Joannes’ III de vestimentis Inc. ᾿Επειδὴ ἑώρα τὸν δωμαϊκὸν πλοῦτον... 
(bei Gregoras erhalten) 

ed. Jus III 574 


σι 


Kyzikos. 
Michael VIII ernennt den Theodoros Skutariotes zum Dikaiophylax a. 1270 
Id. befördert den Sk. a. 1270 
Id. ernennt den Sk. zum Hypertimos a. 1275 
ed. Rhalles et Potles V 326 
rep. Jus III 590—593. 598 — 599 
rep. MM V 246—249. 462 


φῦ τὸ m 


Didymoteichos. 
Chrysobull des Kaisers Joannes V für das Pantokratorkloster (nur das von Dem. Kydones 


verfasste Prooimion erhalten) 
not. Zachariae Sitz Ak Berlin 1888 p. 1411 (Hss des Prof. Rhallis, Athen) 


Proikonnesos. 
Manuel Io. Gedeon, //ooızöwvnoos, Kpel 1895 publiziert eine Reihe junger (von saee. XVII 
an) kirchlicher Urkunden. 
Abydos. 
Kaiserliches Edikt saec. VI über die Zölle in den Meerengen, an den χόμης τῶν στενῶν 
‘in Abydos (inschriftlich erhalten) 
not. et tract. Mordtmann-Zachariae, Mitt. des Kais. deutschen archäol. Instituts (Athen) 4 
(1879) 307—815 
Theotokoskloster τῶν Ἡλίου βωμῶν (Bithynien). 
Typikon des Nikephoros Mystikos a. 1162 Ine. Ὅτι μηδὲ τοῦτο τῶν ἀποβλήτων παρὰ 
Θεῷ, ei τις εὐχαριστῶν ..... 
ed. aus Cod. Patm. 265 Dmitrievskij Liturg. Hss I p. 715—769 
traet. id. Trudy der geistl. Akad. Kiev 1895 p. 309 — 313 


Smyrna. 


Ueber die Geographie des alten Joniens handelt A. Fontrier, Revue des universites du midi. 
Νοῦν. serie des annales de la faculte des lettres de Bordeaux IV (1898) 368—38S4 und Annales de la fac. 
des l. de Bordeaux IV® serie. Revue des etudes anciennes I (1899) 273—280. 

1. Auf den Chartophylax Stephanos Katharos bezüglicher Patriarchalakt a. 1278 

“ed. Papadopulos Kerameus "Ayazowwoeıs ἐξ ἱστορίας τῆς Zuvovraizns ἐκκλησίας, Peters- 
burg (Smyrna) 1894 

Sigillion des Patr. Dionysios I a. 1462 (1467) über das Bistum Magnesia am Sipylos 
Ine. ᾿Αναγκαῖός ἔστιν ὃ προσδιορισμὸς ..... 

ed. Papadopulos Kerameus, AeAtiov 2, 652—654 (Cod. Paris. s. gr. 689) 

3. Erzbischof Makarios empfiehlt seinen Bruder Basileios Malkotzes an das griech. Colleg 

in Rom a. 1669 

ed. Legrand Bibliographie hellenique ... XVII® sieecle III (1895) 386 


[807 


1) Ist ausserdem im Cod. Athen. Dionys. 120 f. 675"—676r überliefert: not. in BZ 11 (1902) 75 


Lemboskloster. 


Diplomatar des Cod. Vindob. hist. 125 — 181 Urkunden ζῶ 


ed. MM IV 1—289 
traet. Fontrier, Bulletin de corresp. hellen. 16 (1892) 379—410 


Galesionkloster bei Ephesos. 


Von Nikeph. Chumnos verfasstes Chrysobull (Andronikos’ II) über die Vereinigung mit 
dem Anastasiskloster Ine. βασιλικῆς δὲ ἄρα καὶ σπουδῆς ... 
ed. Boissonade, Anecdota graeca 2 (1890) 77—84 
rep. Jus III 656— 659 
rep. MM V 264— 267. 469 —470 


Pauloskloster auf dem Latrosberg. 


1.—16. Sammlung des Cod. Vatic. Urb. 80 
ed. MM IV 290—329 

17.—18. Kaiserliche Urkunden (vielleicht Andronikos’ II) aus dem Archiv von Patmos 
ed. MM VI 429—430 


Kloster τῆς Ἱερᾶς ἤτοι τοῦ Ξηροχωραφίου 
(ἂν τῷ ϑέματι Μαιανδρίου). 


1.—3. undatierte kaiserliche Privilegien 
ed. (aus Cod. Laur. Bad. 316) MM V 256-258. 463—464 


Megiste: Georgioskloster. 


1. Schreiben des Patr. Joannikios a. 1761 Inc. Eidtoraı μάλα καλῶς ... 
2.—3. Urkunden über Stiftungen a. 1751. 1755 
ed. Diamantaras, AsAtiov 5 (1897) 252 — 258 


Pamphylien. 
Reskript der Kaiser Justin und Justinian a. 527 zu Gunsten des Eukterion des Apostels 
Joannes (inschriftlich erhalten auf dem Stein von Alifaradin): lateinisch mit griech. 


Uebersetzung 
ed. Diehl, Bull. corresp. hell. 17 (1593) 502—505 
tract. Karlowa, Neue Heidelberger Jahrbücher 6 (1896) 211—221 


Ikonion. 


1. Praxis des Patr. Germanos II an den Metropoliten von Ik. Inc. Τὰ κατὰ τὸν Ξηρὸν 
ἐκεῖνον Μιχαὴλ ὅπως ἄρα καὶ συνηνέχϑη .... 
2. Id. an die Frau des Xeros Ine. Περὶ τοῦ ποιητέου τῷ χρηματίσαντι .... 
ed. Papadop Anal I 464-466 


Armenien. 


1. Antwortschreiben des Arethas von Kaisareia auf ein von den Armeniern an die Kirche 
von Kpolis geriehtetes Schreiben e. a. 920 
ed. Papadopulos Kerameus, Monumenta graeca et 1. ad historiam Photii Patr. pertinentia 
I—II Petersburg. 1899—1901 
2. Schreiben Romanos’ I Lakapenos an einen armenischen Fürsten, den er zum ἄρχων τῶν 
ἀρχόντων ernennt Inc. 6 ἀληϑὴς καὶ τέλειος ἄνϑρωπος ... 
ed. Sakkelion Ζελτίον 2 (1887) 406 -- 409 (mit dem unrichtigen Titel Τῷ ᾿Δμηρᾷ τῆς 
Αἰγύπτου). 


90 


3. Pittakion des Kaisers Isaak II a. 1185—1186 über die Unierung der armenischen 


Kirche Ine. Ὃ μέγας ἐν τοῖς ϑεοκήρυξι Παῦλος .... 


ed. aus dem Cod. Chale. 64 Papadopulos Kerameus, Mavooy. Βιβλ. (Παραρτ. τοῦ ιζ΄ 


τόμου τοῦ Συλλόγου) p. 59 —63. 


ynodalschreiben a. 1213 über die Ehe eines griech. Kaisers mit einer armenischen 


Prinzessin Inc. Πανευγενέστατε δὴξ ’Aousvias 


ει Pavlov, Zapiski der Odessaer Univers. 18 (1876) 


3. 


rep. id. Viz Vrem 4 (1897) 164 —166 


Schreiben des Patr. Chrysanthos Notaras von Jerusalem über die Union mit der 


Armenischen Kirche Ine. Tod κυρίου .... πρὸ τῶν ἄλλων ἁπάντων τὴν ... 


ed. aus dem Kodex τοῦ Κριτίου Papadop Anal IV 534—537, während sich das Original 


im armenischen Patriarchat zu Jerusalem befindet. 


Persien. 


Gazaka a. 628, 7. April: Schreiben des Kaisers Heraklios an die Behörden und die Bürger- 


schaft von Kpolis über den persischen Feldzug 627—628. Darin Schreiben des neuen 


Perserkönigs Seroe (Siroös) an Heraklios (Fragment). Offizielles Kriegsbulletin, ver- 


lesen 15. Mai 628 in der Grossen Kirche. Ueberliefert im: 
Chronicon Paschale ed. Bonn. 727—737 (vgl. Gerland BZ 3 (1894) 337. 370). 


Tenedos. 


Vertrag Joannes VI mit Venedig a. 1352 in burgo Eni — Ainos (lateinisch) 


ed. Lazzarini, Nuovo archivio veneto 5 (1893) 196—197 
ed. TTh V 17—18 


Lesbos. 


Urkunden saee. XV— XVII hat Papadopulos Kerameus abgeschrieben 


not. Mavooyood. Βιβλ. (Παραρτ. τοῦ ιε΄ τόμου τοῦ Συλλόγου) p. W 
Mitylene. 


Urkunde des Metropoliten Daniel von Ephesos a. 1486 Ine. ’Enaön πατριαρχικῷ ... 


ed. Papadopulos Kerameus, σύλλογος 17 ᾿ἄρχαιολ. παραρτ. (1887) p. 56 


Bajazet II verlangt M. von Venedig a. 1502 
ed. MM III 350— 351 


Patr. Anthimos ordiniert einen Auxentios zum Bischof von Methymna 
not. als vorhanden im Archiv der “ταιρία in Athen: AeAtiov 2, 572 


Klöster τῆς Mvooıwıwrioons und τοῦ Acsıu@vos. 
Manuel Agallianos a. 1527 
Patr. Hieremias I a. 1527 
Testament des Ign. Agallianos a. 1529 (ed. Ἔκκλ ᾿4λ 3 (18832—83) 74—177) 
Patr. Dionysios II a. 1546 
Patr. Hieremias II a. 1578 
Patr. Gabriel I a. 1596 


ed. Papadopulos Kerameus, Mavooyood. Βιβλ. (Παραρτ. τοῦ ιε΄ τόμου τοῦ «Συλλόγου) 


p- 6—12; ib. (Παρ. τοῦ ιζ΄ τ᾿) p. 120—121 
rep. MM V 2831—238. 457 —461 


DE DR 


22. 


23. 
24. 


4 


Chios-Neamone. 


Konstantinos IX a. 1045: Geldschenkung 

id. a. 1045: Gerichtsfreiheit z 
id. a. 1046: - Absteigequartier in Kpolis RB: «μα iv DRS Agerar. 
id. a. 1048: Hausschenkung 

id. a. 1051: Paroiken 

Nikephoros III a.1079: Bestätigung 

Michael VIII a. 1259: Bestätigung 


ed. Sakkelion Πανδώρα 17 (Athen 1867) 553—561 

rep. MM V 1- 18; Varianten hiezu und Notizen über unzugängliche Urkunden aus dem 
unten zitierten Werk des Nikephoros Chios ib. 440—449. 

ed. unabhängig (wohl nach den Papieren des unten zit. Photeinos) Konst. N. Kanellakes 
Χιακὰ ᾿Ανάλεκτα (Athen 1890) p. 541—545. 569—580. 

Als Ergänzung dient die: 

Sammlung des Cod. Chalc. 85: 

Chrysobull Konstantinos’ IX Monom. a. 1044 [πο. Οὐδὲν οὕτως εὐφραίνειν... 
2a. Id. a. 1045 Ine. ᾿Αλλὰ τίνων ἄλλων ... 

Id. a. 1049 Ine. Τὸν παλαιὸν ᾿Ισραὴλ ... 


Id. Inc. Ἤρκει μὲν ... 
Id. Ine. ᾿ἡρετῆς ἀντιποιουμένοις ... 
Id. Ine. ᾿Εποικοδομεῖν ... 


1a. Id. Πρὸς Εὐστάϑιον βεστάρχην Ine. Τὴν ἔν τῇ Χίῳ ... 
Idea: 1058 Ine. Ἢ βασιλεία μου ἐτύπωσε ... 1 
Konstantinos X Dukas Ine. Τὸ ταῖς ϑεοφιλέσι ... 
Id. a. 1061 Inc. Πολλαὶ μοναὶ ... 
Id. a. 1061 Inc. ’Avöoov ἱερῶν ... 
Diogenes a. 1070 Ine. Τὸ μὲν ἀκρατεῖ... 
Michael VII Dukas a. 1071 Inc. Καὶ πᾶσα μὲν ... 
Nikephoros III Botan. a. 1080 Ine. Οἱ τῷ ἱερῷ ... 
Alexios I a. 1087 Inc. Kai τοῦτο φιλοϑέου ... 
Andronikos II a. 1285 Ine. Π]|Ὰλαι μὲν οὖν ... 


ed. Gedeon ’Exx4 ’AAnd IV (1884) 405—406. 411—413. 428—431. 444—448 (no. 2a. 
und la. sind Varianten zu no. 2. und 1. bei Sakkelion; die Hs enthält auch no. 3—7., 
jedoch, wie aus dem Schweigen Gedeons hervorzugehen scheint, ohne wertvolle Ab- 
weichungen vom Texte Sakkelions. 

rep. Kanellakes, Χιακὰ ᾿Ανάλεκτα 545—569 

Unter den Schutz Genuas gestellt a. 1511 

ed. MM III 260 — 64 

Sigillion des Patr. Kyrillos I a. 1621 Ine. Ei δίκαιον μέν ἔστι... 


des Patr. Hieremias III a. 1725 Inc. Τῆς διαμονῆς .... 

ed. Kanellakes Χιακὰ ᾿Ανάλεκτα 580—588, so dass hier p. 541—588 die ganze Reihe 
von Urkunden (mit Ausnahme von no. 22) abgedruckt ist, allerdings z. grösseren T. 
aus 2. Hand. 


᾿ 


32 


Die reichhaltigste Sammlung (aber wohl unkritisch) ed. Gr. Photeinos Ta Neouo- 
vnoıa (Chios 1865) p. 177—288: Urkunden von den Chrysobullen des Konstantinos 
Monomachos bis a. 1864, vor allem saec. XVII und XVIII; in den übrigen Abschnitten 
des Buches verstreut urkundliche Notizen. 

(Das Buch reproduziert in seinem I. Teil p. 1—112 die a. 1804 erschienene Schrift des 
Nikephoros Chios) 


19 Patriarchalurkunden a. 1605—1756 über die Klöster von Chios (darunter auch über 
Nea Mone) und über die Exarchia Ββολισσοῦ -- ΠΠυργίου — Ψιρρῶν 
ed. Phoropulos ’ExxAno Aid 19 (1899) passim 


Mo»vn τῶν Μου δῶν. 
6 Patriarchatssigillia hat Kanellakes (Χιακὰ ᾿Ανάλεκτα p. 447!) Papadopulos Κοιαπιθὰβ für 
die Mavooyooöareıos Βιβλιοϑήκη zur Verfügung gestellt; ein Stück davon: 
Sigillion des Patr. Hieremias II a. 1582 Ine. Ὧσπερ Ev ἔκ τῶν πολλῶν .... 
ed. Kanellakes ib. p. 447 —449 
Privaturkunden 


. der nachbyzantinischen Zeit (a. 1518 —saec. XIX, vor allem 8860. XVII) aus verschiedenen 
chiotischen Kodikes (u. a. aus dem Kloster τῶν δου δῶν) 
ed. Kanellakes Χιακὰ ᾿Ανάλεκτα p. 339 —484 


Urkunden saec. XIX im Archiv der “Ἑταιρία in Athen not. As/tiov II 568—574 


Ikaria. 


Privaturkunden (Testamente, Heirats- und Kaufverträge) von a. 1601 ab 
ed. Epam. Stamatiades, ’/saoıaxza (Samos 1893) 


Patmos-Theologoskloster. 


Nachrichten: Dmitrievskij, Patmische Skizzen, Κίον 1894 (russ.); vorher erschienen in den 
Trudy der geistl. Akademie Kiev. 


1.—164. Urkunden a. 1073—1843 
-ed. aus dem Klosterarchiv MM VI 1— 986 (einige Unterschriften von Patriarchen saec. XVI 
lithographiert im AsAtiov I p. 36) 
dazu Appendix I: 43 latein., ital. und span. Urkunden der lateinischen Herren und Geist- 
lichen a. 1295—1727 ed. ib. 3837—428 
traet. Bezobrazov Viz Vrem 7 (1900) 68—106 


165. Προσφώνημα des Patr. Neophytos VII (a. 1789?) Ine. ᾿Εσίγησα, ὦ ἱερὰ ὁμήγυρι ... 
ed. Mystakides //aovaooös 11 (1887) 531—536 


166. Περὶ τοῦ μνημοσύνου τῆς οἰκογενείας Φανέλη a. 1827 Inc. τοῦ ἄρχοντος ἰατροῦ “5. 
᾿Αϑανασίου Κομνηνοῦ .... 
ed. Papadop Anal IV 58 
Ueber die verschiedenen Brebia des Klosters (a. 1201, a. 1355, a. 1382 ete.) handelt Diehl BZ 1 
(1892) 488—525 (das Brebion a. 1201 ed. ib. p. 511—525; das Brebion a. 1355 ed. Mai, Nova P. biblio- 
theca VI. 2 p. 537—539 — Migne Patr. 149, 1047—1052 — Studemund, Philologus 26 (1867) 167—173). 


Leros. 


Ὃ Acovns ᾿Ιγνάτιος ἐπιβεβαιοῖ a. 1763 Ine. ἀφήνουσι τὰς γυναῖκας αὐτῶν ... 
ed. nach dem in seinem Besitz befindlichen Original Gedeon ’ExxAno’AAnd IV (1884) 4598 


Rhodos. 


Chrysobull Joannes’ V (Bestätigung einer Stiftung der Kaiserin Anna): nur das von Dem. 
Kydones verfasste Prooimion erhalten Inc. ᾿Εν πᾶσι δεῖ τὸν βασιλέα ... 


ed. Zachariae Sitz Ak Berlin 1888 p. 1416—1417 (Hs des Prof. Rhallis, Athen) 


Joanniter. 
Aus dem Tabularium Melitense: 

Aufforderung an die Lindier zur Verteidigung von Castelrosso a. 1440 
Friedensschluss mit Mohammed II a. 1450 
Befestigung der Insel Nisyros a. 1453 
Hilfegesuch an die Joanniter gegen die Türken a. 1456 
Manumissio einer IW/ıaua a. 1479 
ed. MM III 233—301 (nach Abschriften Carl Hopfs) 
6. Friedensschluss mit Bajazet a. 1482 — 1483 

ed. Seb. Pauli, Codice dipl. del ordine Gerosolimitano (Lucca 1737) II 419—430 

rep. MM III 317—332 (vgl. Zampelios, Πανδώρα VI 563—571) 


7. Landbewilligung an die Einwohner von Charke a. 1493 
ed. MM III 334—337 (nach Abschrift Hopfs) 


spwmnn 


Nachtrag zu $8. 29 (vor Megiste zu stellen): 


Karien. 


Steuererlass des Praefeetus praetorio Orientis Dioskoros a. 472 (oder 475) an den Statthalter 
von Karia, auf Beschwerde der Güterverwaltung der οἰκία IMlazıdias (inschriftlich 
erhalten in der Metropole Mylasa) 

ed. (mangelhaft) CIG III 479 no. 2712 — rep. Haenel, Corpus legum II p. 280 
ed. Zachariae, Monatsber. Ak. Berlin 1879 p. 160—164 


94 


[Ὡ] 


=] 


Dritte Sektion. 
Kypros, Syrien, Palaestina, Sinai, Aegypten. 
Kypros. 
Brief des Patr. Germanos II an den ἀρχιερατεύων Neophytos a. 1223 Ine. Ἢ νῆσος... 
ed. aus Ood. Marc. 575 Sathas, δεσαιων Βιβλ II (1873) 5—19 
König Joannes Lusignan schliesst Frieden mit Luftubej von Kanteloros a. 1450 Inc. 
Αὐτὸ Ever ἣ ἀρχὴ ... 

Briefe des Königs Jakob II a. 1462 
ed. MM III 291—292 
Bittschrift des Abtes Gerasimos vom Sabbaskloster an Jakob II a. 1468 Ine. Tois 

4 


Id. an die Kyprier anlässlich der Lateinerherrschaft Ine. "Avöoss φιλοχριστότατοι ... 
ed. MM III 2384—285 — ed. Sakellarios a. u. Ὁ. II p. 1—3 
ὑψηλότατε καὶ ... 


Diatagmata ἃ. 1468 
ed. Mas-Latrie, Histoire de 116 de Chypre III (1861) 
rep. Sakellarios, Τὰ Κυπριακά (Athen 1891) II p. 3-—-6 


Testament a. 1478 Ine. ö Ἴζιαμες Τεγκλέζη ἐν aoderıa τυχῶν ... abgegeben vor „fra 
Piero prior de Colosse‘‘ 
ed. Sakkelion, Παρνασσός 11 (1887) 260—262 


Hilfegesuch an Emanuel von Savoyen a. 1609 
Erzbischof Christodulos an den Conde de Mon-Basilio a. 1611 


. id. an Emanuel über die Türkennot ἃ. ὃ 


ed. MM III 266—269 

Theokletos, Abt von Kosinitza, an den Herzog von Savoyen über eine nach Kypros zu 
unternehmende Türkenexpedition a. 1632 

ed. MM III 274—275 


Erzbischof Christodulos empfiehlt den Schüler Mareanton Benetti (unter der Obhut des 
Neophytos Frankomedes) an das griech. Colleg in Rom a. 1625 


ed. Legrand, Bibliographie Hellenique ... XVII® sieele III (1895) 255 


39 


13. Brief eines Archimandriten Arsenios ἀπὸ Biayiav an Philippos von Kypros a. 1633 
Ine. Περὶ τοῦς πειρασμοῦς ... 

ed. aus Cod. Genev. 37—33 Legrand ib. 274—276 

Material eventuell bei J. Hackett, A history of the orthodox church of Cyprus a. 45—1878, 
London 1901, 720 8. 

Machairas-Kloster. 

Typikon des Neilos von Tamasia a. 1210 

ed. Τυπικὴ διάταξις... ἐπιμελείᾳ... κυρίου ᾿Εφραΐμ... Venetiis 1756 

rep. MM V 392—432. 473—474 


Nea-Sion-Kloster. 


Typikon des Neophytos Enkleistos a. 1205 
ed. Kyprianos, Venedig 1779 
ed. (unabhängig) Edw. Warren, Archaeologia (Zeitschrift) 47 (1882 —1883) 1—40 


Eine Neuausgabe plant L. Petit (laut brieflicher Mitteilung 1901) 


Antiocheia. 


Vertrag des Königs Boemund mit Alexios I a. 1108 Inc. Ἢ μὲν προτέρα συμφωνία... 
(erhalten in der Alexias XIII 12) 
ed. Bonn II p. 223—246 
ed. Reifferscheid II p. 209—221 
rep. Müller, Doc. sulle Relazione ... Toscane (= Doe. degli Arch. Toscani 3) p. 367— 368 
tract. Neumann BZ 1 (1892) 371—372 


Patriarchat. 


al. Chrysobull des Nikephoros Phokas 
not. Jus III p. 300 
1. Dionysios III Patr. von Kpolis: καϊαίρεσις τοῦ ᾿Αντιοχείας πατρ. Κυρίλλου a. 1672 
Ine. ᾿Επειδὴ τοιγαροῦν καὶ τανῦν ἐξ ἐπηρείας ἐπιβούλου ... 
ed. Papadop Anal IV 83—88 
2. Ἱερεμίου III Κπόλεως ἀποκήρυξις τοῦ Aatwöpoovos Κυρίλλου, πατρ. χειροτονηϑέντος 
᾿Αντιοχείας ἃ. 1724 Inc. Οἱ ἀληϑῶς χριστιανοὶ τὸ πρῶτον .. 
3. Enkyklios des Patr. Silvester von Antioch. gegen die Jesuiten a. 1794 Ine. Χοιστὸς 
προγνωρίζοντας ὡς Θεὸς τὴν κακίαν τοῦ Διαβόλου ὅποῦ "uellero ... 
4. id. πρὸς ἀνοικοδομὴν ἐκκλησίας τοῦ ἅγ. Νικολάου ἐν ᾿Αδάνοις ἃ. 1739 Inc. Πλείους 
ὁδοὺς σωτηρίας ... 
ed. ib. II 385—395. 397—399 
5. Seraphim II Patr. von Kpolis: κατάκρισις τοῦ wevdo-Avytioyeias πατρ. Κυρίλλου a. 1759 


Ine. Τοιούτοις δή τισι κακοῖς πρὸ χρόνων ... 
ed. ib. IV 76—80 


36 


Palästina. 


Fundstätten: Patriarchats-Archiv in Jerusalem not. Papadop Anal IV 439 


1. Novelle Justins II a. 572 περὶ σαμαρειτῶν 
ed. Jus III p. 15 


2. Herakleios’, ne Hebraeis intra tertium miliare Hierosolyma accedere liceat. 
not. Jus III p. 331 


Jerusalem: Patriarchat. 


μι 


“Ὑποσχετικὸν ᾿Ιωακεὶμ πατρ. ᾿Αλεξανδρείας πρὸς τὸν Ἵεροσ. Τερμανὸν περὶ τῶν ἔνορια- 
κῶν αὐτοῦ δικαίων a. 1530 Inc. τοῦ ἔχειν καὶ πάλιν τὰ ἀπ᾽ ἀρχῆς δίκαια... 
ed. Papadop Anal II 371—373 
2. ἐπιστολὴ ἐγκύκλιος des Patr. Germanos von Jerusalem πρὸς τοὺς ἁπανταχοῦ; εὕρισκο- 
μένους μητροπολίτας ἐπισκ. ἵερ. καὶ κληρ. τῆς ἀρχιεπ. Κπόλεως a. 1547 Ine. Oi 
ἁπανταχοῦ εὑρισκόμενοι πανιερώτατοι ... 
ed. Papadop Anal I 216—219 
3.—8. Praxeis des Patriarchen Nektarios a. 1661—1667 (darunter ältere eherechtliche 
Bestimmungen und eine Notiz über die Gebietsgrenzen des Thronos) 
9.—15. Praxeis und Grammata des Patr. Dositheos a. 1669—1706 (darunter über die 
Lateiner und über Schulen) 
16.—22. Praxeis und Grammata des Patr. Chrysanthos Notaras!) a. 1709— 1729 (darunter 
über Schulen und über ein Krankenhaus) 
ed. Papadop. Anal II 273—339 
23. Id. Φροντὶς περὶ τῆς ἐκδόσεως τοῦ περὶ τῆς τοῦ üy. πν. ἐκπορεύσεως βιβλίου τοῦ ᾿Αδὰμ 
Ζοιρνικαβίου a. 1715 Ine. ἐξαίσιός τις ἔρως ἐνέστακται τοῦ κατὰ πόλεις ... 
ed. Papadop Anal IV 72 —76 
24. Id. Συγχωροχάρτιον ἐπ᾽ ὀνόματι Konotivns τινός a. 1720 
not. aus dem Archiv der “Eraıpia zu Athen: Ζελτίον I 182 
25. Id. Erlasse a. 1721—1726 
ed. Ἔκκλησ ᾿Αλήϑ IV (1883) p. 161—163 
26.—29. Praxeis und Grammata des Patr. Meletios a. 1731—1734 
30.—35. Praxeis und Grammata des Patr. Parthenios a. 1738— 1750 
ed. Papadop Anal II 340—360 
36. Apophasis des kandidier. Patr. Abramios a. 1775 über Besoldungen Inc. Σ᾽ χυϑοπόλεως 
κῦρ Avdiuos va λαμβάνῃ ... 
37. Σημείωμα περί τινος πυρκαϊᾶς ἃ. 1786 Ine. eis ταῖς τέσσαρες ὥραις... ἄναψε τὸ 
σκευοφυλάκιον ... 
ed. Papadop Anal IV 57 -- ὅ9 


Ueber die Patriarchate des Paisios saec. XVII, Parthenios saec. XVIII und Ephraim saec. XVII 
handelt Kyrillos Athanasiades AsAtiov 4 (1892) 211—262 und gibt in den Anm. einige Auszüge 
aus Urkunden. 


1) Eine Urkunde s. bei Armenien. 


co 
I] 


Hill. Stätten. 
Arabische und türkische Urkunden: 
1. Διαϑήκη τοῦ Μωάμεϑ' a. 623 
2. ὋὉρισμὸς τοῦ Mavia a. 680 
3.—16. Murad a. 1631—a. 1805 
in der griech. Uebersetzung des Cod. Hieros. Patr. 428 ed. Papadop Anal IV 401—438 


Hl. Grab. 


1. Enkyklios des Patr. Germanos von Jerus. a. 1569 Ine. Ἥνεκεν τούτων neun ... 200 
Μακάριον ... καὶ Θεοδόσιον ... 
ed. Papadop Anal II 262—264 


2. Dionysios III Patriarch eignet die Kirche der hll. Theodoroi in Attaleia dem Hl. Grabe 
zu a. 1673 Ine. Ἔνϑεν τοι καὶ τανῦν φιλοϑέῳ τινὶ τῷ σκοπῷ ... 
ed. Papadop Anal IV 64—67 


3. hslich-urkundliche Notizen a. 1697 und a. 1780 
ed. Papadop Anal IV 53—54 
4. Patr. Matthaios von Alexandreia an Joakim, Archimandriten des Hl. Grabes a. 1750 


Ine. ᾿Επειδὴ καὶ τῆς μητροπόλεως Λιβύης ἀπροστατεύτου ... 
ed. Papadop Anal II 399—400 


5. Kanonismos des Patr. Parthenios von Jerusalem für die Brüderschaft vom Hl. Grab 


a. 1755 Ine. Ὅσα πράγματα ἀποβλέπουσι ... 
ed. Papadop Anal IV 39 —47 


6. Chrysobull Osmans a. 1757 über die Streitigkeiten mit den Lateinern 
ed. nach Gr. Palamas, Ἱεροσολυμιάς (576—584) 4ελτίον IV 243— 249 


Anastasiskirche. 
Anathema des Philippos Phlatros a. 1523 Ine. κειτόμενος ἐν τῇ κλίνῃ αὑτοῦ, ἀσϑενὴς ... 
ed. Papadop Anal II 258—261 
Euthymioskloster. 


Testament des Mönches Gerasimos a. 1344 Ine. Kara τὸν μέγαν Βασίλειον ὅρος φιλο- 
00Dlas .... 
ed. Papadop Anal II 255—257 (not. ib. I 245) 


Kreuzkloster. 
Synodalschreiben an den Abt Gerasimos a. 1841 Inc. ἀπόφασιν ἀποκαϑιστῶμεν ... 
ed. Papadop Anal IV 105—106 
Sabbaskloster. 


1. Hss verschiedener Redaktionen des Typikons 
not. W. Fischer BZ 8 (1899) 306—311 (das von Dmitrievskij edierte Typikon gehört 
als liturgisches nicht zu den Urkunden). 


2. Epitropikon des Abtes Hesaias a. 1550 Ine. ᾿Επιτρεπόμενοι ἐπιτρέπουνται ... 
ed. Papadop Anal IV 104-105 
Bethlehem. 
1. Patriarch Chrysanthos von Jerus. a. 1710 Ine. Neopvrov πρὸς Κύριον Exönunoavra ... 
2. id. a. 1730 Inc. προστατοῦντα φυσικῷ ϑανάτῳ ... 
3. Patr. Parthenios von Jerus. a. 1766 Inc. ἀπροστατεύτου οὔσης ἐμέλησε ... 


= 


4. Patr. Anthimos von Jerus. a. 1790 Ine, χηρευούσης ἤδη πρὸ πολλοῦ γνησίου ποι- 
WEVOS SE 
ed. Papadop Anal IV 59—62 


Gaza. 


1. “Ouokoyia τῆς πίστεως des Erzbischofs Paisios Ligareides a. 1652 

ed. aus Cod. Brit. Mus. Add. 22911: Zerlentes AsAtiov VI 49—50 

Absetzung desselben durch den Patr. Dositheos a. 1671 Ine. Ayazadaioeıw ... 
ed. Legrand, Bibliographie Hellenique ... XVII® sieele IV (1896) 58—59 


180) 


Joppe. 
Semeioma des Patr. Chrysanthos für die Schule in J. a. 1722 Inc. Modoas' νὰ πέρνῃ τὸν 


χοόνον ζολόταις ... 
ed. Papadop Anal IV 58—59 


Sinai. 


1. Chrysobullen Justinians an die Mönche des Sinai im Cod. Sin. 473 
not. Gardthausen, Catalogus 6044. gr. Sinaiticorum p. 116 


2. Horismos Michaels VII a. 1271 Ine. Ei δὲ καὶ ἀνδράσι ... 
ed. aus dem Codex Gerasimi Rhalles et Potles V 326 
ed. Jus III 593—595 
rep. MM V 239—240. 461—462 


3. Praxis der Lokalsynode in Kairo a. 1557 Inc. ’Enaön ἔγωγε Γερμανός, ἐλ. ©. πατρ. 
Ieo., ἀκήκοα, Ta eis ... 
ed. Papadop Anal II 265—269. 493 —496 
4. Synodalakt Hieremias’ II a. 1583 Ine. Ἔδει μὲν τοὺς βουλομένους ... 
ed. in Ποεριγραφὴ ... Ἱερεμία ἄρχιμ. Σιναΐτου (Venedig 1768) p. 50 
rep. MM V 240245. 462 
tract. Gelzer BZ 2 (1893) 70 —71 


5. Gramma des Patr. Sophronios von Jerus. a. 1599 Ine. ἅπερ ἐγκαλεῖ αὐτὸν ὃ μακ. 2. 
“Μελέτιος, τὴν ὑπὸ τῶν δύο χειροτονίαν... 

ed. Papadop Anal II 270—272 

6. Περὶ τῆς ἀρχιεπισκοπῆς Tod Σινᾶ μαρτυρικὸν ἔγγραφον des Patr. Dionysios IV von 
Kpolis a. 1689 Ine. διαβεβαιούμενον τὴν ἐνταῦϑα eis Κπολιν ἔξω τοῦ Κυνηγοῦ ... 

ed. Papadop Anal IV 67—72 

Κοσμᾶ πρώην Σὶιναίου μαρτυρία περὶ τῶν ὑπ᾽ αὐτοῦ ἀνευρεϑεισῶν ὑπογραφῶν τῶν 
ἐπισκόπων Σὶιναίου a. 1708 Ine. ἕκαστος τὴν ἀναφορὰν ἔχειν πρός U... 

ed. Papadop Anal II 400---402 


8. Diploma graecum et latine et graece subseriptum im Cod. Sin. 517 
not. Gardthausen, Catalogus codd. gr. Sinaiticorum p. 126 


9. Abtbriefe des Katharinenklosters im Archiv von $. Marco in Venedig (nach brief- 
licher Mitteilung von N. Jorga, der dieselben kopiert hat, 1901). 


1 


[ων] 
Ὁ 


Aegypten. 


Methodisch ausgewählte Sammlung von Papyrusurkunden aller Arten; vollständige Samm- 
lung lediglich der Staatsurkunden auf Papyrus, ein berühmtes Stück ist z. B.: 


Reskript eines Kaisers (viell. Theodosios’ II a. 425—450) auf die Bittschrift des Bischofs Appion 
von Syene Inc. Τοῖς γῆς καὶ ϑαλάσσης ... (Leidener Papyrus Z) 
ed. Wileken, Archiv f. Papyr.-Forsch. I (1900) 399— 400 


1. Erlass des Kaisers Anastasios I, inschriftlich erhalten auf 3 Sandsteinblöcken von 

Ptolemais in Kyrene (jetzt in Paris) 
ed. Zachariae von Lingenthal, Monatsber. Akademie Berlin 1879 p. 157—143 

la. Das Schreiben Romanos’ I Lakapenos, von Sakkelion (Δελτέον 2 (1887) 406—409) irrtümlich Τῷ 
Aunme@ τῆς Αἰγύπτου überschrieben, s. bei Armenien. 

2. Brief des Sultans Nassir an Andronikos III über den Thronstreit der Patr. Lazaros 
und Gerasimos von Jerusalem a. 1340— 1341 πο. Ἢ γραφή μου αὐτόϑεν ἐπεστάλη .... 
(fragmentarisch, im wesentlichen nur die sehr umfangreiche Titulatur des Sultans und 
des Kaisers enthaltend) 

ed. aus Cod. Vatie. gr. 952 W. Regel, Analecta Byzantino-Russica (1891) p. 57—58 


3. Brief des Sultans Hassan an Joannes VI Kantakuzenos a. 1348 Inc. eis τὸ ὄνομα 


τοῦ. ϑεοῦ ... 
erhalten bei Kantakuzenos Hist. IV 14 = Bonn. III p. 94---99 


Alexandreia-Patriarchat. 


Porf. Uspenskij, Aleksandrijskaja Patriarchija (Publik. der Kais. Ak. unter Redaktion von 
Loparev) I, Petersburg 1898: Sammlung aller Arten von Materialien, vollständige 
Mitteilung von Urkunden jedoch erst von 8866. XVI, bes. s. XVII an. 


1. Zu Kyrillos Lukaris a. 1538 sqg. 8. Kpolis Patriarch. no. 24 
Patr. Nikephoros a. 1639 Inc. περὶ τῶν ἀπροσδοκήτων συμβάντων τοῦ μακαρίτου πάλαι 
πατριάρχου ᾿4λ. κῦρ Μητροφάνους ... 

3. Patr. Gerasimos für seinen Nachfolger Samuel Kapasules a. 1710 

ed. Papadopulos Kerameus AeAtiov III 501—502. 507—509 

4. Bettelbrief des Patr. Samuel an Anna von England a. 1712 

ed. Lampros Ae/tiov III 562—567 

5. Samuel Patriarch von Alex. a. 1732 (Ὁ) περὶ Σπαντωνῆ τοῦ Βυζαντίου Inc. Kai orepn- 

φόροις αὐτοκράτορσιν ἄναξι τοῖς ἁλουργίδι... 
ed. Papadop Anal I 481- -488 

6.—8. Zwei Patriarchalschreiben des ök. Patr. Hieremias III und Schreiben des Gregoraskos 
Ggikas a. 1723 zur Ernennung des Patr. Kosmas von Alexandreia 

ed. Papadopulos Kerameus AsAtiov III 512—520 (Cod. Cahir.) 

9. Korrespodenz des Patr. Matthaiosa. 1746 —1766 —= Cod. Ath. Cutlum. 223 (darunter 
Briefe an Katharina II und den Thronfolger Paul von Russland a. 1763 und an den 
englischen Konsul und den Archimandriten Anthimos in Algerien a. 1759) 

not. und die 4 bezeichneten Stücke ed. Lampros AeAtiov III 561— 578 


40 


Vierte Sektion. 


Thessalien und Epeiros mit den Jonischen Inseln. 


Kloster Kıooıwrioons ἢ τῆς Zevıäs (bei Zetunion). 

1. Patr. Gabriel III a. 1704 Inc. Οὐ μόνον χρήσιμον ... 
2. Schenkung des Mönches Theokletos a. 1783 
3. Patr. Neophytos VII a. 1791: ἐπιτίμιον 
τ 6. α. 1792 
5. Patr. Gregorios V ἃ. 1797 Ine. Ὅσα μὲν κατὰ ... 
6. Id. a. 1798 Ine. Eis öoa ueon ... 
7. Id. a. 1798: ἀπόδειξις 
8. Patr. Neophytos VII a. 1799: ἀπόδειξις 
9. Patr. Anthimos a. 1847 
10. a. 1842 Ine. Τὸ συμβούλιον τὸν μόνον ξονιὰς ... 

ed. Giannopulos, AsAtiov IV 658—687 


Makrinitissa- und Neapetrakloster (bei Volo). 


Diplomatar des Cod. Taur. 237 saec. XIII — 42 Urkunden saec. XIII 
ed. teilweise Pasini, Codices I p. 319 sgg. 
ed. vollständig und verbessert MM IV 330—430 (ausgelassen und bei Pasini nachzu- 
ζω, sehen sind lediglich der Index, die Ueberschriften und einzelne Bemerkungen des 
“ Redaktors der Hs) 
no. 1. ὃ. 5 ed. Jus III 595 — 604 


Larissa. 


1. Prostagma des Theodoros von Epeiros über die Nachfolge des Bischofs von Thaumakos 
a. 1234 Ine. καὶ ἤλγησε μὲν ... 
ed. Papadop Anal IV 118—119 
2. Sigillion des Patriarchen Dionysios a. 1490 Inc. Τῆς ἁγιωτάτης u. Aaptoons χηρευ- 
0GONS .... 
ed. Io. Sakkelion, Ζελτίον II 18—20 


Domenikon (bei Larissa). 


Urkunde des Erzbistums Achrida saec. XIII Ine. ὡς oi κτητορικὸν δίκαιον ἀνακαλούμενοι 
ἐν τῷ ... μοναστηρίῳ Tod ἔν Ay. μεγ. Δημητρίου ... 
ed. Papadop Anal I 474—476 


41 


Trikkala. 
Erlass des Metropoliten Neilos von Larissa über Besitzungen des Bistums Trikkala a. 1372/3 
(inschriftlich auf einem bei Kpolis gefundenen Stein erhalten) 
ed. Preger BZ 8 (1899) 486 
Phanarion. 
1. Michael Gabrielopulos, Herr von Thessalien a. 1295 Ine. ’Erexö ἀπαιτοῦγσι παντὶ... 
ed. Heuzey-Daumet, Mission de Macedoine p. 455 —456 
rep. MM V 260—261. 466 
traet.!) Archimandrit Antonin Reise etc. s. u., der das Stück in das J. 1342 (68350) 
verlegt und sagt, das Original sei angeklebt an ein 
2. Diplom des Angelos Dukas für Phanarion (Fragment, Datum fehlt) 


Meteorenklöster. 


Das Material befindet sich heute in der Nationalbibliothek in Athen; einiges Material im 
Cod. Paris. suppl. gr. 1281 

B. A. Mystakides erklärte im Σύλλογος 27 (1900) p. 369, Urkunden der M. späterhin 
publizieren zu wollen 

Notizen bei Heuzey-Daumet, Mission arch6ol. de Mac&doine (Paris 1876) App. 440—452 — 
von Jiretek, Archiv f. slavische Philologie 20 (1898) 477 sq. 


1. Urkunde des Caren Symeon (Bruder des Stephan DuSan) über das σπήλαιον τὸ Enovo- 
μαζόμενον τοῦ Κυρίλλου, τὸ ἕν τῇ τοποϑεσίᾳ τῆς Μυκάνης (bei Stagoi) a. 1358 
(Nov. XI Ind.) Ine. ’Eri) ἀνεφάνισε 6 τιμιώτατος Ev ἱερομονάχοις κῦρ Νεῖλος ... 

2. id. über das μονύδριον εἰς τὸ ὄνομα τιμώμενον τῆς ὑπεράγνου καὶ ϑεουμήτορος τῆς 
Δουπιανοῦ a. 1358 (Nov. XI Ind.) Inc. ᾿Επεὶ παρεκάλεσεν καὶ ἐζήτησεν ὃ τιμιώ- 
τατος ἕν ἱερομονάχοις κῦρ Νεῖλος ... 

3. Urkunde des τὰ δίκαια διέπων τῆς ἁγιωτάτης ἐπισκοπῆς Σταγῶν ἱερομόναχος Νεῖλος 
καὶ πρῶτος τῆς σκήτεως τῶν Σταγῶν sine a. Inc. ᾿Επειδὴ oi τρεῖς ἀδελφοὶ ἡμεῖς... 
(Originalpergament) 

4. Prostagma des Basileus Symeon für die Meteorenklöster a. 1362 (Mai, XV Ind.) 
Ine. - Ἢ βασιλεία μου ἔχει ϑέλημα ... 

5. Urkunde des Hieromonachos Neilos, Protos und Hegumenos τῆς σεβασμίας μονῆς dov- 
πιανῆς a.? 1363 (21. Mai, Ind. I) Ine. Ἐπεὶ ἦλϑεν 6 παπᾶς Καλλίνικος ... 

6. Testament des Hieromonachos Neophytos, Ktitor des Pantokratorklosters in Dupiane, 
sine a. Ine. ’Eneiön οἵ ϑειότατοι ἅγιοι πατέρες ... 

7. Patr. Hieremias I an das Meteorenkloster a. 1545 (7053) Ine. ’Enaön ζήλῳ ϑείῳ 
κινηϑεὶς ... 

8. Patr. Raphael II an das Meteorenkloster a. 1605 (7113) Ine. - Ἢ τοῦ Χριστοῦ ἁγία 
καϑολικὴ καὶ ἀποστολικὴ σύνοδος ... 


„Das Meteorenkloster‘“. 

9. Μαρία Baoıkiooa ’Ayyekiva Aovxaıa ἣ Παλαιολογίνα (Tochter des Symeon) mit 
ihrem Gatten, dem ὑψηλότατος δεσπότης ὃ ᾿Ιζαοῦ (Esau) an ihren Bruder Kyr 
Joannes Dukas, nun Mönch Joasaph in dem Meteorenkloster a. 1386 (6894 Mai, 
Ind. IX) Inc. Eis ὄνομα τοῦ πατρὸς ... 


1) Jaut Novakovic, Spomenik der serb. Akademie IX 29 no. 10. 


27. 
28. 


Horismos des Alexios Angelos Καῖσαρ (Καῖσαρ in der Unterschrift mit grüner Tinte) 
an das Meteorenkloster a. 1388 (6896 August, Ind. XI) Inc. ᾿Επεὶ οἵ ἐν τῷ Μετεώρῳ 
ἀσκούμενοι μοναχοί... (dieser Kaisar Alexios Angelos war der letzte christliche 
Beherrscher Thessaliens) 

Schenkung der Nonne Theodula an das Meteorenkloster a. 1388 (6896) — Regest — 

Urkunde des Metropoliten von Larissa Joasaph über eine Schenkung an das Meteoren- 
kloster a. 1401 (6909 Febr. Ind. IX) — Regest — 

Id. a. 1402 (6910 Ind. X) Ine. Xaioeraı Ναζηραίων χοροστασία ... (unvollständig) 

Patr. Hieremias I an das Meteorenkloster a. 1542 (7050 Juli, Ind. XV) — Regest — 

Urkunde des Metrop. von Larissa Neophytos über dieselbe Schenkung a. 1542 (7050 
Dezember, Ind. XV) 

Id. Sigillion (Originalpergament): Bestätigung der κελλία des Meteorenklosters a. 1542 
(7050 November, Ind. XV) — ein Stück — 


Georgioskloster τῶν Ζαβλαντίων (bei Trikkala). 
Kaiser Andronikos III a. 1336 (6344 März, Ind. IV) Ine. ᾿Επεὶ ὃ τιμιώτατος zadn- 
yobusvos τῆς περὶ τὰ Τρίκπκαλα σεβασμίας μονῆς ... 
Stephan (Dusan), Kaiser der Serben und Griechen a. 1348 (6857 Nov. Ind. II) — 
Regest — 
Symeon, Kaiser der Griechen und Serben a. 1362 (6870) Ine. Καὶ πᾶσι μὲν τοῖς 
αἰτοῦσι χεῖρα εὐεργέτην ... (ed. unvollständig) 
Eleusakloster τῆς Avzovoadöos. 
Chrysobull Andronikos’ II a. 1289 (6797 März, Ind. II) Inc. Οὐδὲν τῆς ἀληϑείας ...!) 
Stephan (DuSan) a. 1349 (6857) — Regest — 
Patr. Neilos bestätigt die Stauropegialrechte a. 1383 (6891, 6. Mai) — Regest —?) 


Olympklöster. 

Kaiser Andronikos III bestätigt die Güter des Muttergottesklosters am Olymp (Elassona) 
a. 1336 (6844 März, Ind. IV) — Regest — 

Patr. Joannes XIV an das Kloster der Muttergottes ἐπικεκλη μένης ᾿Ολυμπιοτίσσης 
a. 1342 (6850) Ine. Παραινοῦμεν ἅπασι τοῖς παρόντι... 

Patr. Metrophanes III an dasselbe Olympkloster a. 1570 (7078) — Regest — 

Patr. Hieremias II an dasselbe Kloster a. 1574 (7082) Ine. + Τῆς ἡμῶν μετριότητος ... 
— Regest — 

Patriarehatsurkunden saec. XVIII 

Zahlreiche Kircheninschriften (meist Neuzeit) 

ed. (bezw. not.) Porfirij Uspenskij ‚Der christliche Orient. Reise zu den Meteoren- 
und den ossa-olympischen Klöstern in Thessalien des Archimandriten P. Usp. im J. 1859“. 
Ausg. der Kais. Akad. d. Wiss. unter der Redaktion von P. A. Syrku, Petersburg 1896, 
gr. 8°, p. 446 — 509. 

Manches Uebereinstimmende mit Porf. Uspenskij not. der russ. Archimandrit Antonin?) 
1865: „Reise nach Rumelien (]lobsyka BB Pymennm) des Arch. Antonin, thät. Mitgl. 
ἃ. Kais. russ. archaeol. Gesellschaft‘‘ Petersburg, Typographie der Kais. Ak. der Wiss., 
1879, 4° 376 8. und 8 Tafeln. — Ein zweiter Band (Forts.): „Aus Rumelien 
(H3p Pymeniw). Von Arch. Antonin, Ehrenmitgl. d. Kais. russ. arch. Ges.‘ Peters- 
burg 1886, 4° 650 S. und 18 Tafeln. 


ἢ ausserdem ed. Lampros “ελτίον I 116—119; rep. MM V 253-256. 463 τ 
2) Original im Cod. Paris. suppl. gr. 1281 not. Omont, Revue des bibliotheques 8 (1898) 355 
3) Auszug von Noyvakovic, Spomenik der serbischen Akademie 9 (1891). 


* , 4 » 


u ἢ 


᾿ 
Sy ei +} 
x 
ἕω a 
“ * 5 Kr Ei 
‚ Bea % Ὧ τ τὰς 
Pr ra 
δ τὰ αν 
x 
E 
᾿ 
ἣν ἢ fi 5 
> ἧ 
« εν le 
2 ᾿ ee ὡς ἐν 


ΕΣ PIE: a Be: ἢ ER 
a ῆνορεν, SURRR. A 


n LER. ἢ 
“Ὁ: 3 ΣΝ Ἄν ΤΩΝ 


ee 


ἫΝ ἘΝ πὴ ΔΝ ν 


43 


Soterkloster. 
29. Patr. Metrophanes III für das Soterkloster τοῦ Merewoov a. 1580 (7088 Apr. Ind. VIII) 


30. Patr. Joannikios II für dass. Kloster a. 1651 (1651 Juni, Ind. IV) 
Originale mit Bleibullen im Cod. Paris. suppl. gr. 1281 not. Omont, Revue des biblio- 
thöques 8 (1898) 357—358 (vgl. Uspenskij a. ο. Ὁ. p. 471. 472) 


31. Die Mönche Nektarios und Theophanes a. 1549 errichten Metochia in Joannina und 
Lepenos Ine. ᾿Βπειδὴ κἀγὼ Νεκτάριος ... 
ed. Duchesne-Bayet, M&moire .... Athos (Paris 1876) p. 234 
rep. MM V 285—288. 470 
Stagoi. 
1. Originalbeschreibung der Güter des Bistums von Stagoi, verfasst unter Kaiser Manuel 
1162/3 (6671) (in schöner grosser Schrift auf Papier, im Meteorenkloster) 
not. Porf. Uspenskij, Reise ete. s. 0. p. 363 (ef. 230. 240) 
2. Andronikos III bestätigt die Besitzungen und Freiheiten des Bistums Stagoi a. 1336 
Ine. Ἐπειδὴ 6 ϑεοφ. ἐπίσκοπος ... (in Wandmalerei erhalten) 
ed. Staur. Aristarches, Σύλλογος 3 (1867) 32—34 
ed. Papadopulos Kerameus Κατάλογος τῶν χειρογράφων τῆς Ev Σμύρνῃ Edayy. Zyokns 
(1877) p. 66—683 
ed. (unabhängig) Heuzey-Daumet, Mission archeol. de Mae&doine (Paris 1876) App. 
p. 453 —454 
rep. MM V 270—273. 470 
ed. Giannopulos, Νεολόγ. Ἕβδομ. ᾿Επιϑ. III 557 —559 


Thessalien-Epeiros. 

"Eyyoapov συνόδου πιϑανῶς Ev Θεσσαλίᾳ ἢ ἐν Ππείρῳ ἀϑροισϑείσης διὰ ’Iwav- 
vov a’ τοῦ νόϑου, σεβαστοκράτορος Θεσσαλίας ..., ἢ διὰ Νικηφόρου a’ 
τοῦ δεσπότου ᾿Ππείρου (sie Papadopulos) ἃ. 1278 Ine. ἐπεὶ δ᾽ ὅϑεν οὐ προσεδοκή- 
σαμεν, κρίμασιν... 

ed. Papadop Anal I 471—474 


Epeiros. 


II. ᾿Αραβαντινός, Χρονογραφία τῆς ’Hreioov, ᾿Αϑῆναι 1856—1857, 2 voll. (in MM III. V 
schon verwertet). 

Bibliographie und Angabe von Fundstätten (Cod. Baroce. 131): Papadopulos Keunnien: Δελτίον 
III 451— 452, der noch Material zu besitzen erklärt. 


„Epirotiea‘‘ a. 1218—12283 aus dem Briefwechsel des Joannes von Naupaktos!) 
ed. aus den Codd. Petrop. 250—251 Vasiljevskij, Viz Vrem 3 (1896) 233—299: z. T. 
Privatbriefe, z. T. politische (Despot Theodoros Komnenos) und kirchenpolitische Kor- 
respondenz; darunter: 
1. Symodalbeschluss über die Erhöhung des Despoten Theodoros Komnenos zum Basileus 
Inc. Παῦλος 6 ϑεῖος ἀπόστολος ... = 
2. Chrysobull des Theodoros Komnenos a. 1228 Τὰ καλὰ ei μὲν eis Θεὸν ... 
ed. Vasiljevskij ib. p. 285— 286. 296—299 


1) s. auch u. Naupaktos und Joannina no. 1. 
6* 


44 


00) 


Despot Manuel Dukas an den Patr. Germanos und Bescheid desselben und „Ta &- 
τάλματα τῆς ἐξαρχίας τοῦ ᾿Αγκύρας" a. 1232 
ed. aus Cod. Vindob. theol. 276: MM III 59—65 


Naupaktos. 
1. Metropolit Joannes löst ein Gelübde a. 1216 Inc. Θεοδώρᾳ τῇ Μαυροδουκαίνῃ ... 
προϑεμένῃ ἐνόρκως, ὡς εἶπε, τὴν πρὸς τὰ Ἱεροσόλυμα ... 
ed. Papadop Anal II 961 —362 


2. Kanonischer Brief des Metrop. Joannes saec. XIII Inc. Π|ανιερώτατε Δρυϊνουπόλεως ... 
3. Synodalentscheid saec. XIII Ine. IToAla πολλοῖς ἐποίησεν ὀχληρὰ ... 
4. Metropolit Joannes 5860. XIII über ein Testament Ine. Παρέστη ... ὃ τῆς "ἄρτης οἴκήτωρ 


᾿Ιωάννης 6 ] οστυλόπουλος ... 
ed. aus Cod. Hieros. Patr. 276 Papadop Anal IV 119—125 
Karpenesion (am Tymphrestos). 


Einen Kodex mit Briefen und Urkunden (über die dortige Schule) saec. XVIII—XIX 
not. mit Proben Lampros AsAttov I 111—117 


Arta. 


1. Despot Symeon Pal. von Epeiros privilegiert den Jo. Zaffa Ursinos Dukas a. 1361 
ed. Mustoxydes “Βλληνομνήμων 506 — Arabantinos Χροονογραφία II 311—315 
rep. MM III 126—129 (vgl. Oikonomos Π]ανδώρα 17 (1867) 490- 491) 

2. Anklage gegen den Ritter Liberaki a. 1696 


ed. MM III 275 — 279 
Parga. 
1. Eingabe an den Dogen Aloisius Mocenigo und Bescheid desselben 
ed. (unvollständig) Arabantinos Xoovoyoapia II 194—196 


Briefe an Ali Pascha a. 1806/7 im Archiv der “Eraroia zu Athen 
not. Ζελτίον II 575 


D 


Paramythia. 
Einen Koön& κατὰ προικοδοσιῶν der Metropole Paramythia mit 34 Ehekontrakten 


a. 1792—1822 und weiteren noch jüngeren 
not. mit Proben Panagiotides, σύλλογος 27 (1897) 307 —312 


Joannina. 


1. Joannes von Naupaktos bestätigt den Horismos des Theodoros Dukas über den Syn- 
oikismos von Joannina a. 1217 
ed. Papadopulos Kerameus Ae/ztiov III 454—455 
2. Kirchliche Urkunde saec. XIII (als Hs-einband erhaltenes Fragment) im Archiv der Ἑταιρία 
not. Ζελτίον I 566 
3. Andronikos II bestätigt die Rechte ete. der Kirche von Joannina a. 1319 
4. Id. a. 1321 Wiederholung Inc. ᾿Επεὶ ἐν τῷ πρὸ ὀλίγου γεγονότι ... 
ed. Mustoxydes “Ελληνομνήμων p. 464 sqq. 489 sqgq. 
rep. Arabantinos Xoovoyo. II 294—311 
rep. MM V 77—87. 450—451 
5. Sinan Pascha fordert zur Unterwerfung auf a. 1431 (Merapoaoıs Τουρκικῆς κοινο- 
ποιήσεως) 
ed. Arabantinos Xoovoyo. II 315—317 
rep. MM III 282 —283 


45 


6. Patr. Metrophanes III für das Theotokoskloster τοῦ ᾿ἀοχιμανδρίτου a. 1571 Ine. 
Ὃ τῶν ἐκκλησιῶν διδάσκαλος ... 
ed. Papadopulos Kerameus “Ζελτίον III 456—459 
7. Pergament des Patr. Kyrillos a. 1634 περὶ τῆς χορηγίας τοῦ τίτλου „ueyas‘ 
not. als vorhanden im Archiv der “Eraıoia zu Athen: “ελτίον I 182 
8. Privaturkunden saec. XVIII 
not. Arabantinos Xoovoyo. II 265—268 


Chimara. 
Οἱ πρόεστι τῆς Xnudoas wenden sich, von den Türken bedrängt, an Papst Gregor XIII a. 1581 
Ine. yrwooxe ... τὸ πὸς τὴν σύμερον ἐνεφανήστην (mit lat. Uebers.) 
ed. Theiner p. 57—62 
Dyrrhachion. 
1. Weinbergverkauf in Marentzia a. 1258 (Δαυὶδ Λακκιώτης ὃ Μαγέσης ... πρὸς ... 
“Πασχάλην υἱὸν τοῦ Maorooy&oov τοῦ IliZov) 
ed. MM III 239— 242 
2. Vertrag des Domenikosklosters mit Michael Tzegkares Skarides über Abtretung eines 


Weinberges a. 1359 Ine. ἡμεῖς οἵ ἀδελφοὶ τῆς μονῆς ... 
ed. nach dem Original in der Nationalbibl. zu Athen Jo. Sakkelion AsAtiov II 471 —475 


Jonische Inseln. 


Im Archivio dei Frari in Venedig 2 Hefte „Documenti greei‘: 


a. auf Pergament: 
1. Mitgift-Vertrag von Kerkyra a. 1438 ἐνώπιον τοῦ ἱερέως Mavovni νομικοῦ τοῦ Ke- 
ρέντα ... 
2. id. a. 1454 vor dem Notar Manuel Planudes 
Kaufvertrag a. 1520 


4. Meletios Typaldos, Metropolit von Philadelpheia ernennt einen Meletios Papadopulos zum 
Presbyter a. 1686 i 


9 


b. auf Papier: 


5.—45. griech. Urkunden der türkischen Herren von Morea und Naupaktos saee. XVI (vor 
allem 1526—1527) 


46.—x eine grössere Zahl von Verträgen und Handelsurkunden saec. XVI—XVII 
not. Lampros As/tiov IV 634—652 mit Auszügen aus den türkischen Urkunden und 
vollständiger Edition von 3 Stücken, darunter no. 45: Kadi Χλουμούτζιος "Πιβραΐμης 
Ἰζελεπὴς an den provveditore von Kephallenia, David Bembo a. 1591 Ine. τὴν 
σήμερον Node ἕνας ἄνϑρωπος ... 
Zakynthos. 
Fundstätte: N. Χιώτης, Ἱστορία τῆς Ζακύνϑου 
1. Riec. Orsini bestätigt die Besitzungen der Kirche von Z. a. 1262 (mit ganz detaillierten 
Aufzählungen) 
2. France. d’Ariano bestätigt eine Schenkung an das Soterkloster von Z. a. 1461 
3. Leonardus III Toceo schenkt Kalogerata an die Kirche von Z. a. 1469 
4. id. 1471: Schenkung an den Bischof Joannes Antonios von Z. 


5. id. an Fr. d’Ariano a. 1475 über die Besitzungen der Kirche von Z. 
6. id. an denselben a. 1475 
7. Ambrosius Minaulis übergibt Kalogerata dem Bischof von Z. a. 1478 
ed. MM V 16—67. 69—73. 449—450 (mit bibliogr. Angaben) 
8. Leonardus III an Ambr. Monaules zu Gunsten der Matrone Cleopa und des von ihr 
gegründeten Prodromosklosters a. 1478 
ed. MM III 260 
ed. Zoes, “Σύλλογος Ilaoaor. 24—26 (1896) 154 mit einem weiteren Stück a. 1478 
Inc. Ἧ κυρὰ Κλεώπη ἣ Κοψιδοῦ, ὅπου ἔκτισε ... 
9. Bajazet II tritt Z. den Venezianern ab ἃ. 1485 
ed. MM III 332— 333 
10. Patr. Kyrillos erhebt Zakynthos-Kephallenia zum Erzbistum a. 1632 
ed. Sathas Νιεοελληνικὴ Φιλολογία (Athen 1868) 282 sqgg. 
rep. MM V 74—76. 450 
11.—12. Zertifikat durch den Erzbischof Paisios Choidas a. 1664 und Taufschein durch den 
Priester Basileios Katrames a. 1665 für Matthias Kosmas zum Eintritt in das griech, 
Kolleg in Rom 
ed. Legrand, Bibliographie hellenique ... XVII® sieele III (1895) 347. 348 
13. Jüngere auf die Klöster von Zakynthos bezügliche Urkunden und Auszüge (das älteste 
Stück s. ὁ. no. 8) 
ed. Zoes, σύλλογος Παράρτημα 24—26 (1896) 140—172 


Kephallenia. 
1. Τυπικὸν ἐμοῦ ᾿Ισαακίου υἱοῦ τοῦ uey. Pao. zig ᾿Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ ἐπὶ τῷ 
καινισϑέντι παρ᾽ ἡμῶν νεοσυστάτῳ μοναστηρίῳ (a, 1120 oder 1135)) 
not. aus einer Hs auf Kephallenia: Lampros, The Athenaeum 1896 II 389 
2. Privileg Alexios’ II Komnenos a. 1182 (Sept. Ind. XI) Inc. „Per l’infinita e ridon- 
dante misericordia .... Serivo a voi abitanti‘‘ in italienischer Uebersetzung erhalten 
ed. Marino e Nicolo’ Pignatorre, Memorie storiche e eritiche di Cefalonia I (Korfu 1887) 
67—72 (Bd. II 295—305 „Bibliografia Cefalena‘‘) 
3. Franeisea Tocco schenkt ein Grundstück an Juliano Zaota a. 1428 
ed. Χιώτης II 624 — rep. MM III 253—254 
4. Achmet Pascha verlangt S. Maura und K. von Venedig a. 1502 
ed. MM III 351— 352 
5. Sigillion des Patr. Hieremias II a. 1582 περὶ τῆς ἐν "Oualois μονῆς τῆς Νέας “leoov- 
σαλήμ 
not. als vorhanden im Archiv der “Ἑταιρία zu Athen: 4 ελτίον V 406 
6.—7. Gesuch des Hieremias πρώην Maivns und Synodalerlass des Patr. Kyrillos, die Heilig- 
sprechung des Gerasimos Notaras betreffend a. 1625 k 
ed. Legrand, Bibliographie hellenique ... XVII® siecle I (1894) 189 —192 (den Synodal- 
erlass ed. ’ExxAno ᾿Αλήϑ III 48) 
Diatheke a. 1674 aus Lexurion 


-9. Privat- und Gerichtsurkunden aus Ithaka a. 1653 —1800 
not. als vorhanden im Archiv der “Eraıpia zu Athen: AsAtiov IV 367; V 399 


ee 


1 Das Typikon könnte vielleicht identisch sein mit dem des Klosters Kosmosoteira bei Ainos. 
P. Marc. 


ῃ 
> Pr ; 
” | 2 


N ren Fe 


+ 
& 


5 Ἶ Et Pe ἊΝ is ΠΥ 

— e Ex Tr τ Σ 

S ἊΝ . N ® v " ᾿ u Ἶ : 

| E 5 «τὰ rer Ki Pe Gi Er 
ar f ὃν Ar sn GE” - 3 ἣν. ἐξ ΜῊΝ nr “" ΓΦ =, 


er 


“ 


ἣν BE! ΕἸΣ 

᾿ εὐ ἂν ον 27 A 

ὃ νος; ἐδ ΝῊ ΕΑΝ ΠΣ: 

go μ᾿ ic Ft Lataadı " Fi 

mA rn ab where τὰς 

: εἰν N ee τος Ὁ 

ΝΑ ἌΝ ΟΝ 19 Fe il: 2 } 
u ET IE oa 7 dag 

δα "οἴ BREI θα Re 

μὲ " Ι 


47 


Kerkyra. 


Reiche Sammlung von Materialien (Urkunden?) im Nachlass von Joannes A. Romanos, 


Korfu (vgl. BZ 1 (1892) 184) 


il. 


2. 


13. 


14. 


Beförderung des Bardanes, Chartophylax in Athen, zum Archiereus in Kerkyra a. ὁ. 1220 
Ine. Ὃ τῆς ἐπισκοπῆς λόγος ... 

ed. Vasiljevskij Viz Vrem 3 (1896) 260— 263 

Emmanuel Komnenos, AobE IleAonovyjoov zu Gunsten der Familie Marmora a. 1224 
Ine. Ἐκ τῶν δικαιοτάτων σκοποῦντες... (Falsifikat) 

ed. MM III p. XX— XXI 

ed. Legrand, Bibliographie Hellenique ... XVII® sieele II (1894) 283 — 284 

Theodoros von Epeiros an den Metropoliten Georg. Bardanes a. 1228 zur Bestätigung 
der Rechte und Besitzungen der Kirche (Marmortafel) 

ed. mit Faks. Guidi-Zachariae, Bulletino della Commissione archeol. comunale anno IX 
serie 2 (1881) 189—196 und XI 2 (1883) 3—4 

Τρ. MM V 14—16 mit bibliogr. Notizen 

Privileg (Chrysobull) des Despoten Michael II von Epeiros für die 32 Priester der Stadt 
Kerkyra a. 1246 (Januar), in latein. Uebers. erhalten in den „Libri Commemoriali‘* 

ed. Sathas, Mynueia “Πλληνικῆς ἱστορίας (Documents inedits) I (1880) 46—50 

ed. Nie. Barone, Notizie storiche ... Carlo III di Durazzo (Neapel 1887) 65—66 

Privileg (Chrysobull) Michaels II für die 33 Priester der Exoche Kerkyra a. 1246 
(Februar) in latein. Uebers. erhalten in einer Urkunde des Kaisers Philipp II von 
Anjou a. 1365 - 

ed. nach dem im Archiv der ‘Eraıoia befindlichen Original: Romanos, AeAtiov II 594—596 

Erzbischof Castelinus Romanopulos bestätigt die Rechte des Soterklosters Askytarion 
a. 1371 

ed. MM V 67—68. 450 

Julius de Altavilla tritt dem Theod. Kabasilas ein Grundstück ab a. 1374 

ed. MM III 245—248 

Chuseinschahbei von S. Maura an Stef. Tiepolo, Baiulus in Kerkyra a. 1539 

ed. MM III 364—366 


Notariatsurkunden des Notajo Manoli Parastati u. a. saec. XVI in den Archiven 
von Korfu 

not. Brokines in der Zeitschrift Φιλόπατρις I (Korfu 1883—1884) 

not. Legrand, Bibliographie hellenique ... XV® et X VI® sieeles I (1885) p. CIC—CCXXVII; 
darunter: 

Ernennung eines Notars durch Leonardos Phortios a. 1546 Ine. ... κὺρ ᾿Ανδρέας 
Anru.Dzn 

Ehevertrag zwischen Pietro Canal und Antonios Eparchos a. 1549 

Testament des Leonardos Phortios a. 1570 Ine. ἠβοισκόμενος eis τὴν κλίνην Ev dotevia... 

ed. Legrand ibid. p. CCIX. CCXVIII sq. CCVI sg. 

Zertifikat durch den Protopapas Theodosios Phloros für Demetrios Kalogeras behufs 
Eintritts in das griech. Kolleg in Rom a. 1661 

id. für Markos Marules Bulgaris a. 1666 

ed. Legrand, Bibliographie Hellenique .. .. XVII® sieele III (1895) 368—369. 372 


48 


Fünfte Sektion. 


Hellas und die griechischen Inseln. 


Nachlass Carl Hopfs (jetzt in der Berliner Bibliothek): das grosse Regestenwerk saee. XII -XVIII 
und Abschriften aus fast allen in Betracht kommenden westeuropäischen Archiven und 
Bibliotheken — ausführlicher Bericht von Gerland BZ 8 (1899) 347—386; 11 (1902) 
321—332 mit einem Verzeichnis von Hopfs Schriften (BZ 8, 364—369) und mit 
Publizierung der Regesten des Jahres 1400 

Verwertung von Hopfs Material durch MM III p. XIX und V 134. 


Hosios Lukas in Phokis. 
1. Patr. Neophytos II a. 1611: Erhebung zum Stauropegion 
2. Patr. Gregorios V a. 1798: Bestätigung 
ed. MM V 146—153. 453 


Eventuelle Fundstätten: &. Kremos Φωκικά. “ἱστορία τῆς Ev Φωκίδι μονῆς τοῦ ἁγίου Λουκᾶ, 
Athen 1874 --80, 2 voll. — id. Προσκυνητάριον τῆς κτλ. 


Metamorphosiskloster auf dem Berg Sagmatas. 


Schenkung Alexios’ I a. 1106 Ine. ᾿Επειδήπερ παρὰ τῶν ἐνδημούντων ... (Falsifikat) 
ed. Edayyekızn) σάλπιγξ 1838, 14. April. 
ed. Ross-Schmeller, Abh Ak München Philos. Cl. II (1837) 155—156 
rep. MM V 253. 462—463 
(Photographie im Archiv der “Eraroia not. “ελτίον II 573) " 


Athen. 
Fundstätten: T. Ὁ. Nerutsos, Χοιστιανικαὶ ᾿Αϑῆναι —= Δελτίον TI 5—107; IV 51—204 


Urkunden im ehemaligen Besitz der Königin Amalie not. Salinas, Archivio βίου. Sie. N. 5. 6 
(1851) 11—12 


1. Nero di Acciajuoli tritt ein Grundstück an Nicolaus de Athenis ab a. 1387 
ed. Buchon, Recherehes II 420—422 und Nouvelles R. II 220—222 
rep. MM III 248— 249 

2. Guglielmo di Cancelieri tritt ein Grundstück an Greg. Chamaches ab a. 1432 
ed. Buchon, Nouvelles Recherches II 290 — 293 
rep. MM III 255 — 256 


> Se 


49 


3. Nerio di Aceiajuoli bestätigt die Privilegien des Greg. Chamaches a. 1437 

ed. Buchon, Recherches II 447—448 und Nouvelles R. II 296—297 

rep. MM III 256— 257 

Turkokratia: Dem. Gr. Kampuroglus, Mvynueta τῆς ἱστορίας τῶν ᾿Αϑηναίων: Τουρκο- 
κρατία Bd. I—III (Athen 1891. 1890. 1892) mit einer Fülle urkundlichen Materials 
(Patriarchatserlasse, Magistratsverfügungen, Kloster- und Privaturkunden) vor allem 
saee. XVII und XVIII (Einzelne Beiträge sind auch separat erschienen z. B. Man. 
Jo. Gedeon, Συμβολαὶ eis τὴν ἱστορίαν τῆς ἀποστ. ᾿κκλησίας ᾿Αϑηνῶν, Athen 1891) 
- Das Material ist verwertet bei Kampuroglus Ἱστορία τῶν ᾿Αϑηναίων ἐπὶ Τουρκο- 

- κρατίας, 3 Bde, Athen 1889. 1892. 1902 und bei Th. N. Philadelpheus Jorooia 
τῶν ᾿Αϑηνῶν ἐπὶ Tovoxoxoarias (1400—1800) 2 Bde, Athen 1902 

Patriarchats-Sigillion a. 1728 für den Metropoliten Gregorios Soteres von Monembasia und 
die von ihm in Athen gegründete hellenische Schule 

ed. Papadopulos Kerameus “Aouovia 1 (1900) 607—610; vgl. Philadelpheus ’Erernois 
τοῦ Llaovaooovo 5 (1901) 194 

6. Patr. Neophytos VI an den Metropoliten von Athen a. 1734 περὶ ὅρου προικοδοσίας 


not. Kampuroglus I/aovaoods 17 (1894) 161—167 in einem Aufsatz „„Oi Ποοικοϑῆραι 
τοῦ παρελθόντος αἰῶνος“, der noch weitere Notizen über Heiratsurkunden saec. XVII 
bietet 


7. Διαϑήκη Ιωάννου Ντέκα τοῦ ποτὲ Νικολάου, Venedig a. 1757 (1761) 
ed. Philadelpheus Jorooia τῶν ᾿Αϑηνῶν II 5698 ---984 


Von 7. Blachogiannes, Athen, ὋὉδὸς ἹΡώμα 2, wird eine Sammlung der auf die Geschichte 
Athens im 19. Jahrh., bes. während des Freiheitskrieges,. bezüglichen Urkunden ange- 
kündigt, unter dem Titel: ’Adnvaizöv ᾿Αρχεῖον, τόμος πρῶτος. 


bi 


or 


Poros: Kloster Ζωοδόχου Umyjs. 


Patr. Gregorios V bestätigt das Kloster als Stauropegion a. 1797 Ine. Ὅσα μὲν κατὰ τοὺς 
ϑείους ϑεσμοὺς ... 
ed. Kastorches, ᾿“ττικὸν Ἡμερολόγιον 1885 p. 968 --θθ0Ὸ 
rep. MM V 288--292. 470 


Spetsai. 


Das ganze Archiv mit ca. 4000 Urkunden (wohl überwiegend aus den Befreiungskriegen) an 
das Archiv der ‘#raıoia in Athen geschenkt: not. AsAtiov IV 367. 735 


Peloponnesos. 


1. Schreiben des Despoten Theodoros Komnenos von Epeiros an Georgios Daimono- 
joannes in der Peloponnesos a. 1223, diesem eingehändigt in Anwesenheit des ἐπισκόπου 
Maivns (in einem Brief des Demetrios Chomatianos erhalten) 


ed. Pitra Analeeta saera VII (1891) col. 92 — 94 


2. Despot Konstantinos Pal. schenkt dem Dem. Mamonas Gregoras das Gut Prinikon 
eis τὸ Ἔλος a. 1444 
ed. MM III 253—259 


3. Freiheitsbrief Mohammeds a. 1454 Ine. Tod μεγάλου... Movyausd# πρὸς τοὺς 
κατὰ πάντα... ἄρχοντας ... 
ed. Hammer, Gesch. des Osman. Reiches II! (1825) 5498--ὅ44 
rep. MM II 290 


Argos-Nauplia. 
Notizen von Sakkelion As/tiov II 32—38 — Zachariae, Jus III 539 (über verlorene Chryso- 
bullen a. 1166 und 1189) 


1.—2. Hypomnema und Typikon des Bischofs Leon von Argos und Nauplia für das 
Kloster in Areia a. 1143 
ed. aus Cod. Taur. 336: MM V 178—190. 455—456 
no. 1. ed. Pasini Codices p. 426 sqg. 
no. 1. ed. A. Mustoxydes “Ελληνομνήμων p. 279 — 287 
no. 1. rep. M. G. Lamprynides Ἢ Ναυπλία, Athen 1898 


3. Mohammed II fordert die Zerstörung einiger Plätze a. 1480 
ed. MM III 301— 302 


Tripolitza. 


Sigillion des Patr. Kallinikos über die Wiedervereinigung der Exarchie Tripolitza mit dem 
Bistum Amyklai a. 1804 und Beförderung zur Metropole a. 1817 
ed. Mystakides Παρνασσός 11 (1887) 5357 —543 
Urkunden a. 1787—1833 im Archiv der “Ἑταιρία in Athen not. AeAriov V 395 


Prastos. 


Zakonische Heiratsprotokolle a. 1707, 1711 und 1722 
ed. Mich. Deffner, Archiv f. Mitt.- u. neugr. Philologie (1880) 167. 174. 181 


Lakedämon. 
1. Novelle des Kaisers Alexios Komnenos a. 1082 de metropoli Lacedaemoniae 
not. Jus III p. 358 
2. Urkunde des Patriarchen Symeon I a. 1484 für den Hieromonachos Joasaph Ine. "Eöe- 
ξάμην τὰς σὰς γραφὰς καὶ οὃς ἀνέϑηκας λόγους ... 
ed. Papadopulos Kerameus Ζελτίον III 484 -- 480 — id. Anal I 476—-478 


3. Urkunden des Klosters τῶν Ayiov M’ τῆς Σπάρτης in Abschriften im Archiv der 
“ταιρία in Athen: not. AsAtiov IV 754 


Mystras. 
In Wandmalerei erhalten: 
A. Chrysobulle in der Kirche der Panagia im Brontochion: 


1. Chrysobull Andronikos’ II a. 1314—15 Ine. εἴπέρ τι τῶν ἁπάντων χρῆμα κάλλιστον ... 
2. Chrysobull Michaels IX a. 1319 Ine. οὐδὲν οὐδενὶ τοσοῦτον κόσμου ... 

3. Chrysobull Andronikos’ II a. 1320 πο. &pdaoe μὲν καὶ πρότερον αἴτησιν ... 

4. id. a. 1322 Ine. Zpdaoav μὲν καὶ πρότερον ἐπιχορηγηϑῆναι 

5. Fragment eines Chrysobulls Ine. ... καὶ πρωτοσύγκε(λλος) τῶν κατὰ τὸν Mogeav ... 


B. Bischöfliche Akten in der Metropolitankirche: 
6. Nikephoros a. 1312 Ine. ὠχοδόμησα τόνδε τὸν ναὸν ... 
7. Lukas a. 1330 Ine. εὐρὼν τὰ αὐτῆς κτήματα δοϑέντα ... 
8. id. a. 1341 Ine. ὡς ἵνα ὦσιν ἀναπαίτητοι οἱ πάροικοι ... 
9. Neilos a. 1339 (Mai) Ine. ἐλϑῶν εὗρον τὴν κατ' ἐμὲ ταύτην ἐκκλησίαν ... 
10. id. a. 1339 (Dez.) Ine. ἐπεὶ τὸ μονυδριον τοῦ τιμιου προφήτου προδρόμου ... 
11. Unbekannt Ine. τὸν τρὶς λαϑόντα καὶ ızav@s ... 


C. Auf Säulenfragmenten im Museum: 
12. Fragment eines Erlasses Ine. (ἄπο) λυτ(ήριον) yoauula).... τῶ) διαληφϑεν ... 
13. id. Ine. ἐπεὶ οἱ μοναχοι τοῦ κατα ... 
ed. mit Faks. Millet, Bull. de corr. hell. 23 (1899) 100---118. 122—127. 154 
no. 1.—4. ed. K. G. Zesiu Σύμμικτα, Athen 1892 p. 45—63 —= ᾿ϑηνᾶ (Zeitschrift) 
III (1891) 461—479 
tract. Konstantopulos Aouovia 1 (1900) 316—329 


Monembasia. 
Quellen: Cod. Taurin. 336 und Borbon. II. C. 36 not. Jus III p. 608. 616 


1. Privileg des Kaisers Maurikios 
not. Phrantzes IV 16 Bonn. p. 398 
Andronikos II a. 1284 bestätigt ein Privileg Michaels VIII 
id. a. 1293: Exarchat der Peloponnesos (ef. BZ 2 (1895) 73— 74) 
id. a. 1301 bestätigt alle Besitzungen und Rechte 
id. a. 1317 für die Kaufleute (bei Phrantzes IV 17 Bonn p. 400 überliefert) 
Manuel II a. 1405 Ine. ἵνα... κατέχῃ τὴν χώραν τοῦ Eiıxoßovvod ... 
Demetrios Despot der Peloponnes a. 1440 über die Befestigung der Stadt 
Theodoros II Despot der Pelop. a. ? bestätigt die Privilegien der Bürger von M. 
id. a. 1442 bestätigt einen lokalen erbrechtlichen Usus 
Synodalakt a. 1570 über die Privilegien und die Suffragane des Erzbistums 
ed. MM V 154—178. 453—455 (nach den Ausgaben von Miller, Zachariae (Jus III), 
Lampros (Παρνασσός VI 1883) und Pasini). 
11. Brief des Don Juan d’Austria an den Erzbischof Mak. Melissenos a. 1572 
ed. Buchon, Nouvelles Recherches II 344 
rep. MM III 266 
12. Notariatsurkunde über Ackerverpachtung a. 1326 Ine. ᾿Εγὼ Συμεὼν ἱερομόναχος καὶ 
πνευματικὸς πατὴρ, ἀποκατασταϑεὶς ... 
ed. aus Cod. Paris. 3067 Lampros Ζελτίον 5 (1896) 159 —160 
Kythera. 
1.—4. Privaturkunden a. 1665. 1720— 1722 
5. Testament eines Priesters a. 1724 
not. als Geschenke an das Archiv der “Erawpia: Δελτίον II 573 (vgl. 635) 


Ὁ ὦ τὰ 50 δ᾽ ἐν 0 τὸ 


μ᾿ 
= 


Maina. 
Hilfegesuch an Papst Gregor XIII a. 1582 Ine. χαὶ oteivous τον νηκώωλὸ τῶν πρωτοπᾶπα 
τοῦ μουρησκου ... (mit ital. Uebers.) 


ed. Theiner p. 62—64 
Phanarion und Brysis. 
1. Argyrobull des Despoten Theodoros Palaiol. a. 1427 Ine. Γεώργιος ὃ Γεμιστὸς τὸ 


, Ve , = 7 32 
κάστρον καὶ τὴν χώραν τοῦ Φαναρίου ... λαμβάνον ... 

2. Kaiser Joannes VIII bestätigt dieses Argyrobull a. 1428 Ine. Jkwuorös, ἐνεφάνισεν eis 
αὐτὴν ἀργυρόβουλον ... διαλαμβάνον ... 

3. desgl. Demetrios Palaiologos ἃ. 1450 Ine. ἐνεφάνισαν ἀργυρόβουλλον ..., δι’ οὗ εὐερ- 
γετῶνται ... 


ed. Trinchera Syllabus p. 533 —539 

ed. mit lithogr. Faksimile Pasqu. Plaeido, Illustrazione di tre diplomi Biz. del Gr. Arch. 
di Napoli (Napoli 1862) 

rep. MM III 173—176. 225— 227 


ὧτ 
DD 


Demetsana. 


Patr. Polyeuktos erhebt das Kloster Maoias τοῦ Φιλοσόφου zum Stauropegion a. 964 
Ine. Kai λιμένων μὲν κατασκευαὶ ... 
ed. Kastorches, Περὶ τῆς ἐν A...., Athen 1847 
ed. Ross, Hall. Litzeitg (1349) I 811 
rep. MM V 250—252. 462 
Material über die spätere Zeit eventuell bei T. Ch. Kandeloros, Ἢ Δημητσάνα (Athen 1897). 


Kloster Megaspelaion. 


1. Chrysobull des Joannes VI Kantakuz. a. 1350 Ine. ᾿Επεὶ ὁ τιμιώτατος zadmyobusvos ... 


Μάρκος ἀνέφερεν, ὡς ἣ ... (ed. Jus III 703— 705) 
2. Sigillion des Patr. Parthenios a. 1639 Ine. Ὡς ἐν σκιᾷ καὶ ζόφῳ zarolıodawovzes ... 
3. Sultan Mechmet IV a. 1674 Inc. Οἱ καλόγηροι ... λέγοντες ὅτι, «ἀπὸ ... 
4. Venezianischer Erlass παρὰ ’Ayrwviov Ζήνου a. 1693 Ine. ᾿Ενεφανίσϑησαν .. . ἐπαρε- 


κάλεσαν, ὅτι μὲ ἔκεῖνον τὸν φόρον ... 
ὅ. ... ἴω. Κορνήλιος a. 1713 Ine. Καὶ ἐπειδὴ διὰ ταπεινῆς ἱκεσίας τῶν μοναχῶν ... 
6. Achmet III ἃ. 1724 Ine. ἔδοσαν ἀναφορὰν διαλαμβάνουσαν ὅτι, ὁπόταν ἐμβῆκεν ὁ 
στρατὸς ... 
7. Patr. Paisios II a. 1741 Inc. Ἔργον φέριστον καὶ παρὰ πᾶσι ... 
8. Chrysobull des Jo. Gregor. Alex. Gkikas a. 1769 Ine. Me£yıorov ὄντως καὶ ἐπαινετὸν... 
9. Chrysobull des Jo. Mich. Konst. Sutzos a. 1784 Ine. ’Enaön καὶ ἢ Βλαχία ἔχει ἐν τῇ 
βασιλικῇ ... 
10. Patr. Prokopios ἃ. 1780 Ine. Ilavra τὰ αἰτήματα τὰ πρὸς σύστασιν ... 
11. Patr. Neophytos VII a. 1792 Ine. Ἣ κηδεμονία καὶ πρόνοια τῶν ἁγίων ... 
12. Patr. Gregorios V a. 1798 Ine. Ὅσα μὲν κατὰ τοὺς ϑείους ϑεσμοὺς ... 
13. Selim ΠῚ a. 1803 Inc. ἀνέφερον ... ὅτι μ᾽ ὅλον ὁποῦ, διὰ τὰ ἀπὸ τὸν καιρὸν ... 
14. Chrysobull des Jo. Jo. Georg. Karatsas a. 1814 Ine. ᾿Επειδὴ τὸ ϑεῖον καὶ ἱερὸν Mo- 
vaoryoıov Καρῆπι ... 
ed. Oikonomos, Κτιτορικὸν ἢ προσκυνητήριον ... τοῦ Meyakov Σπηλαίου (Athen 1840) 
p. 90—119 
rep. MM V 191—230. 456—457 


Patras. 


Bibliographie: E. Gerland, Neue Quellen z. G. des lat. Erzb. Patras (Bibl. Teubn.) 1903 
— eventuell: Steph. N. Thomopulos, Ἱστορία τῆς πόλεως Ilaro@v, Athen 1888 (vgl. 
Παρνασσός 12 (1888) 182—185) 

1.—5. Chrysobullen der Kaiser Nikephoros I a. 502 (Konst. Porphyr. de adm. ὁ. 49), 
Leon VI, Romanos I, Nikephoros Phokas, Nik. III Botaneiates 
not. Jus III 60. 224. 241. 301. 341 
6. Despot. Thomas Palaiologos bestätigt einen Gartenverkauf zwischen Dermokaites und 
Rhosatas a. 1440 
ed. M. Crusius, Turcograeeia 343 
rep. MM III 258 
7.—15. Ὃμόλογα, πωλητήρια κλπ. a. 1758. 1768. 1787. 1788. 1789. 1809. 1819. 
1328. 1834 
not. als Geschenk des Ch. Koryllos an das Archiv der “ταιρία: AeAtiov I 376 


93 


Urkundensammlung in der Stadtbibliothek vou Macerata, auf die Familie Leonessa bezüglich 


il. 


© 


Sr 


=] 


1ΠῚ 


12. 


14. 


φι ἐς Φ5 τὸ 


(zwischen 15 latein. und ital. Stücken): 

Nikolaos Alsaphiotes a. 1395: Weinbergverkauf Inc. ἀμπέλια ἔχοντες eis τὸν Aöyzov 
κωμητοῦραν ... 

Konstantin Turas a. 1397: Weinbergschenkung an Nikolaos Alleluja Ine. ἀμπέλιον 
ἔχων eis τὸν Λόγκον φράγγον ... 

id. a. 1400: Weinbergverkauf an Joannes Alleluja [πὸ. ἀμιπέλιον ἔχων, ἀγορασίαν 
Io CER 

Galvano de Stampis a. 1404: Weinberg an Jo. Alleluja abgegeben Ine. ἐξάμπελον 
εὑρὼν εἰς τὸ σταϑμὸν ... 

Ehevertrag der Bernutza Alleluja a. 1431 Ine. δευτέρου γάμου ἐρασϑεῖσα, ἐπεὶ εὗρεν 
ἀναδεχόμενον ... ᾿Ιωάννην τὸν Στρογγιλὸν ... 

Prozess des Nikolaos de Leonessa gegen den Juden Salomon ἃ. 1436 Ine. ἐλαλήϑη ὑπό- 
ϑεσίς τις ἔμπροσϑεν ... 

Testament der Katharina de Leonessa a. 1437 Ine. πρὸς τὴν ϑυγατέραν αὐτῆς κυρὰ 
Τζαγκύλαν ... 

Weinberg an Nik. de Leonessa abgegeben a. 1438 Ine. ᾿Επτειδὴ ἀπελϑόντος κὺρ IT ewoylov 
τοῦ Κορέση ... 

Tausch des Franzisk.-Klosters St. Nikolai mit Nik. de Leonessa a. 1440 Inc. οἵπερ 
ἔχοντες... καί τι παλαιάμπελον ... 

Jakob de Testa von Modon erhält Kosmina durch Argyrobull des Despoten Thomas 
Palaiologos a. 1454 Inc. αἰτῶν παρ᾽ αὐτῆς, ὅτι, ἐπειδὴ ἐδώσαμεν ... 

id. zum Prokurator der Leonessaschen Erben ernannt a. 1456 Ine. Maoıdta ἣ ὁμόζυγος 
x. Nix. τοῦ de Λεωνέσα ... 

id. gibt einen Weinberg an Maria, die Witwe des Georg Baseio a. 1480 und einigt sich 
mit ihren Erben a. 1482 Inee. ὅτι ἐπιδίδομεν πρὸς σὲ ... τὸ ἀμπέλιον ... und 
εὑρισκόμενος σύντροφος εἷς τὸ ἄνωϑεν ἀμπέλιον ... 

Schuldvertrag des Georg Meletes aus Nauplia mit Antonius Testa a. 1496 Ine. κατὰ πῶς 
φαίνεται ἣ ἐπιτροπικὴ ἀπὸ τὸ öllı ... 

Wiederholung von 13. 

ed. Gerland, Neue Quellen ... Patras 1903 p. 173—242; no. 10 und ausserdem einige 
lat. Stücke der Sammlung von Macerata ed. Patetta, Nuovo Arch. Veneto 8 (1894) 
252—271 


Hilfegesuche gegen die Türken an den Herzog Karl II von Nevers. 

des Bischofs Neophytos von Maina a. 1612 (italienisch, mit griech. Buchstaben geschrieben) 
Ine. Kapıonuo owıwo Ieroalıw ste naroov τολτζησιμω, μολτω βι σαλουτω ... 

An einen σινηήωρ Ἴζουαν, καβαληερ Φρατζῆης καὶ MaArns a. 1612 

Hilfegesuch der Einwohner von Maina an Karl von Nevers a. 1618 

Bischof Dionysios von Lakedaimon an denselben a. 1618 

Bischof Gabriel von Naupaktos und Arta an denselben a. 1619 

ed. zwischen französ. Stücken aus dem Cod. Paris. 9525 ms. de Nevers: Buchon, Nou- 
velles Recherches I 269 —276 

rep. mit Ausnahme von no. 1: MM III 269 — 274 


54 


Aegäische Inseln. 


Ueber Nachforschungen nach Urkunden auf Naxos, Thera, Melos ete.: Ross, Abh Ak München 
Philos. Classe II (1837) 165 (im Anschluss an die Edition einiger lat. Urkunden). 
Notizen von Zerlentes Π]}αρνασσός 9 (1885) 125 864. 


Andros: Kloster τῆς “Ἁγίας. 

1.—2. griech. Urkunden a. 1533 im Cod. 84 (enthält ausserdem 21 ital. Urkunden derselben 
Zeit): Abschriften besitzt Demetrios Paschales 

3.—14. Patriarchatsschreiben a. 1597 — 1800 

15.— 31. Privaturkunden saec. XIX 

not. Lampros, ᾿πετηρὶς τοῦ ΠἊαρνασσοῦ 2 (1898) 138. 209 im Kardioyos τῶν ἐν τῇ 

κατὰ τὴν ᾿ἄνδρον μονῇ τῆς Aylas κωδίκων (Katalog der übrigen Klosterbibliotheken 
’Erernois 3 p. 92--141) 


32. Sigillion des Patriarchen Parthenios I für das Kloster τῆς Ζωοδόχου Imyns a. 1640 
Ine. ᾿Αναντίῤῥητον πᾶσι καὶ τοῖς ἱεροῖς ... 
33. Sigillion des Patr. Gregorios V für das Kloster τῆς Ay. Εἰρήνης a. 1806 Inc. ᾿Οφειλό- 
μενον καϑέστηκε τῇ κοινῇ ... 
ed. Mystakides Π]}.αρνασσός 9 (1885) 294—300 
84. Privaturkunden von Tenos ἃ. 1746—1798 
not. als geschenkt an das Archiv der “Eraıoia in Athen: AeAtiov V 396 (auch IV 367) 
C. Hopf, Geschichte der Insel Andros und ihrer Beherrscher in dem Zeitraume von 1207—1566 
(= Sitz Ak Wien, Phil.-hist. Classe 16 (1855) 23 564.) und die italienische Ueber- 
setzung: α΄. B. Sardagna, Dissertazione documentata sulla storia di Andros a. 1207—1566 
(Venedig 1859) enthält kein griechisches Material. 


Syros. 


1. Proikosymphonon τοῦ K. Νικολάου Χαλαβαζῆ τοῦ Μιχέλι a. 1597 

ed. Meliarakes “Aouovia 1 (1900) 697—699 aus einer Sammlung von Urkunden aus 
Syros, die Konst. Kompileres dem Archiv der “Εταιρία zu Athen geschenkt hat. 

Sammlungen im Archiv der Ἕταιρία in Athen: Privaturkunden a. 1685—1840 (Geschenk 
von A. K. Chumes) — 49 Urkunden (von Jo. Kontoruses) — Oeffentl. und priv. 
Urk. saec. XIX 

not. AsAtiov I 375 IV 734 — IV 366 — II 568. 571 

3. 92 Urkunden von Kythnos a. 1720—1832 (Sammlung Ballendas) 
not. als geschenkt an das Archiv der “Ἑταιρία in Athen: AeAtiov V 395 


[8%] 


Paros und Naxos. 


Briefliche Mitteilungen von II. T. Ζερλέντης (an K. Krumbacher) .... ὡς ἑξακολούϑησιν 
τοῦ Müller καὶ Miklosich προτίϑεμαι νὰ δημοσιεύσω περὶ τὰ 300 σιγίλλια καὶ ἔγγραφα 
τῶν νήσων Νάξου καὶ Πάρου... Τὰ σιγίλλια ἃ ἔχω εἰσὶ 200 καὶ ἄλλα ἔγγραφα 
περὶ τὰ 100, ἅπαντα ἀνήκουσι τῇ ἐκκλησίᾳ τῶν νήσων N. καὶ Π. (1800---1821). 
Ἔχω καὶ ἕνδεκα ᾿Παλικὰ ἔγγραφα σπουδαῖα τῶν Φράγκων δουκῶν τῆς Νάξου 
([100--1500)." 


1. Privileg des Herzogs Jacobo Crispo e. 1550 für einen Professor von Naxos Inc. ’Euis 
᾿Ιάκοβος ... γνοριζόντας ... 
not. als vorhanden im „volume 95— He — 37“ der Bibl. Borboniea: Bouchon, Recherches 


II 475 LG 


οι 
σι 


2. Notarielles συμβόλαιον von Naxos ἃ. 1472” 
3. “4ημόσιον γράμμα von Naxos ἃ. 1572 
ed. in der Zeitschrift Χουσαλλίς 3 (Athen 1865, 2°) 624; efr. BZ 11 (1902) 495 
4.—6. Offizielle Urkunden über Sklavenkäufe aus Paroikia auf Paros a. 1694 und 1695 und 
von Naxos a. 1791 (vom Metropoliten Neophytos ausgestellt) 
ed. Zerlenies Παρνασσός 12. (1888) 248— 250 
7.—8. Synodalschreiben des Patr. Neophytos VII a. 1790 und Ernennungsdekret ἈΠ 11 ΘΠ: 
für den Bischof Nikodemos von Abydos 
ed. Zerlentes Πᾶαρνασσός 11 (1887) 346 — — 348, 
9.—11. Urkunden über die Kämpfe der Kaorowoi und Νεοχωρῖται auf Naxos a. 1793. 1799 
ed. Zerlentes //aovaooös 11 (1887) 423—427 
12. Im Archiv der Ἕταιρία in Athen: 266 Notariatsurkunden von Naxos a. 1517—1834 — 
6 Urkunden von Paros a. 1634— 1713 — 36 Notariatsurkunden \ von Paros a. 1609 — 1832 
not. Δελτίον IV 734 «: 


‘Amorgos: Movi; Χοζοβιωτίσσης. 


il Chrysobull Michaels VIII a. 1262 Ine. ”Eoyeraı καὶ ἀπὸ τόπου ... (Halsifikat nach 
einer patmischen Urkunde) / 0.34 - 
ed. Meliarakes AsAttov I 650—652 (ον. 601—603) 
traet. Sakkelion AsAtiov II 265— 271 
rep. MM V 258—260. 464 
2. Synodalschreiben des Patr. Gregorios V a. [798: 
ed. MM V 464-465 
- =c Siphnos. 
5 Urkunden (darunter:Schreiben des Patr. Neophytos VII) ἃ. 1781—1792, auf *die"mit Patmos 
in Zusammenhang stehende hellenische Schule von Siphnos bezüglich 
ed. aus dem Archiv von Patmos: Sakkelion AeAriov II 19-325 


Melos. 


Erzbischof Meletios Armenes empfiehlt den ['oöAıos Rotas an das griech. Kolleg in Rom 
a. 1633 
ed. Legrand, Bibliögraphie Hellenique ... XVII® 81: Beon: (1895) 477 


Polyaigos. 


Schreiben des Patr. Parthenios IV a. 1675 über das Kloster der ἐπεὶ Ine. Πολλοῖς προνομίοις ... 
ed. (durch Vermittlung Gedeons) Meliarakes .AsAriov 6 (1902) 46—48 


Sikinos. ) 


Patriarch Kallinikos V dem Kloster τῆς Χρυσοπηγῆς a. 1805 Ine. Πρὸς τὰ πρεσβηγυνῆ καὶ 
καλῶς γεγονότα ... 
ed. Mystakides Παρνασσός 9 (1885) 405—411 


Thera. 


Sigillion des Patr. Kallinikos V a. 1805 Ine. Ὅσα κατὰ καιροὺς εὐσεβέσι ... 
ed. Mystakides AeAtiov II 626—629 


36 


Kreta. 


Fundstätte: E. Gerland, Das Archiv des Herzogs von Kandia im Κρ]. Staatsarchiv zu Venedig, 
Strassburg 1899. 
1. Alexios II a. 1184 über die Güter der Familie Scordili 
ed. MM ΠῚ 235— 237 
2. Promissio der Griechen auf Kreta a. 1233 (lateinisch) 
3. Paetum der Griechen a. 1236 (lateinisch) 
ed TTh I 312—313. 333—335 
4. Pax Alexii Calergii a. 1299 (lat. mit griech. Uebers.) Ine. Ἢ ἀγαϑοσύνη τοῦ μεγαλο- 
ποιοῦ δουκάτου ... 
ed. Gerland, Archiv des Herzogs von Kandia p. 121—133 
ed. (emend.) Xanthudides ᾿ϑηνᾶ 14 (1902) 2833—331; vgl. Gerland, Neue Jahrbb. f. ἃ. 
klass. Altertum Abt. I Bd. 9 (1902) 734° 
Kommissionsurkunde ἐν τῷ καστελίῳ τοῦ Μῖυλοποταμοῦ a. 1359 Ine. Mavaios 6 Καλλι- 
ἔργης ... va ἔχεις ἐν τῷ περιέχῳ κάστρου Χάνδακος νήσου Ko. ἐρευνᾶν ... 
ed. Gerland, Archiv des Herzogs von Kandia p. 69—70 


ὧι 


6. Τυπικὴ παράδοσις des Neilos Damilas für das Frauenkloster der Theotokos in Baio- 
naia c. a. 1400 (überliefert im Cod. Paris. 1295) 
not. Legrand, Revue des et. greeques 4 (1891) 179, der dortselbst mitteilt, dass Noiret 
im Arch. dei Frari (Venedig) vier auf die Granduns des Klosters bezügliche (grie- 
chische?) Dokumente gefunden haben will 
7. Testament des Neilos Damilas a. 1417: auf die Bibliothek bezügl. Fragment des Cod. 
Baroce. 59 
ed. Legrand, Revue des et. greeques 4 (1891) 180 -- 181 
ed. (korrekter) Lampros BZ 4 (1895) 585 — 587 
8. Vine. Cornaro verkauft dem Ant. Daravenia ein Haus in Chandake a. 1561 
ed. MM III 264—265 
9. Nikolaos Philaretos πρωτοϑύτης Ῥυϑήμνης empfiehlt den Eustathios Patelaros an 
das griech. Kolleg in Rom a. 1630 
ed. Legrand, Bibliographie hellenique ... XVII® sieele III (1895) 188— 190 

10.—11. Taufscheine für Nikolaos a. 1651 und Michael Papadopulos a. 1652 aus der Stadt 

Kandia behufs Eintritts in das griech. Kolleg in Rom 
ed. Legrand, Bibliographie hellenique ... XVII® sieele III (1895) 363 

12. Metropolit Neophytos unterstellt 7 kretische Klöster dem Patriarchat a. 1654 Ine. δίδω 

τὰ κάτωϑεν χωρία ... 
ed. Mystakides Σύλλογος, Παράρτημα 24—26 (1896) 131—132 (aus der Noms) 
>vvayoyn des Patr. Dositheos) 

13.—15. Sigillia der Patr. Jakobos a. 1681, Gabriel III a. 1706 und Gregorios V a. 1797 
(und 3 italienisch-lateinische Urkunden der Dogen von Venedig a. 1580. 1608. 1611) 
für das Kloster τῆς Xovoonnyns bei an 

not. die im Kloster selbst aufbewahrten Originale und ed. den Prologos von no. 15: 
Xanthudides ”Eosvva (Zeitschrift in Chania erscheinend) I no. 32 (10. Dezember 
1899) p. 3 

Notariatsurkunden. 

16.— 39. (vor allem Testamente) a. 1486—1504 

40.—41. a. 1593 Ine. ἐγὼ Στεφανὴς Movayns ... und a. 1617 Inc. ”Eorovras καὶ τζῆ .. - 

ed. aus dem Archivio Notarile in Venedig: Sathas Meo Βιβλ VI 654—692 und Einl. 
p- oıö —oıs’ (Notiz über weitere Notariatsurkunden aus der Zeit nach a. 1550) 


97 


Sechste Sektion. 


Italien und das Abendland. 


I. Sizilien. 


Urkundenwesen: Cusa, Einleitung — Cosentino, I notai in Sicilia, Arch, stor. Sie. N. 8. 12 


(1887) 304—365; id. ib. p. 46 sqq. über die Uebersetzungsnotwendigkeit seit saec. XIII 


— Di Giovanni, Divisione etnografica della popolazione di Palermo nei s. XI— XII 
— Arch. βίου. Sie. N. 8.13 (1888) 1—72 — Garufi, Diplomatica greco-sicula, 
Arch. stor. Ital. V 22 (1898) 73—87 Ξ 


Ueber das normannische Urkundenwesen: C. A. Garufi, I Documenti 
inediti dell’epoca normanna in Sieilia, Parte I, Palermo 1899 = Documenti per 
servire alla storia di Sieilia, Serie I 18; id. Arch. stor. Ital. V 27 (1901) 225—263 


— Karl Andreas Kehr, Die Urkunden der normannisch-sicilisehen Könige. Eine _ 


« diplomatische Untersuchung (Innsbruck 1902) XIV, 512 8. 
Starrabba, Diplomi di fondazione delle chiese episcopali di Sieilia (1082 


bis 1093) — Archiv. stor. Sie. N. 5. 18 (1893) 30—135 Bayer, “55 pl 3.2. 


Fundstätten: Arehivbericht und -übersicht bei Kehr a. ο. Ὁ. p. 1—17 — Gius. La Mantia, ἀξ: 


Dei reali Archivi di Sieilia. Memoria inedita del Can. Rosario Gregorio, Palermo, 
hellen Δ. Reber 1899 — Starrabba, Archiv. stor. Sie. N. 5. 12 (1887) 465—469; 24 (13899) am 
2 νῷ 285—309 — über Turin und Madrid als Fundorte vgl. La Lumia, I Bis di 
Messina a Madrid — Archiv. stor. Sie. N. 8. 1 (1876) 314— 322; Batiffol, Revue des 
ΖέξΖσ. quest. histor. 42 (1887) 557—558. 567 und Kehr ἃ. ο. Ὁ. p. 41—42; Gius. Spata, 
Sulle earte di Sieilia esistenti ne’ Regii archivi di Corte in Torino (Rom 1872) scheint 
ΡΣ ἢ kein griech. Material zu verzeichnen — vgl. ausserdem die Archivnotizen bei Palermo 
ἘΣ de . Notizen und lateinische Uebersetzungen griech. Urkunden bei Roch. Pirri 
= (auch Pirro zitiert), Sieilia sacra, Ed. tertia eura Mongitore (Panormi 1733) 2 Bde; 
lerne I}2 Bio- und Bibliographische Artikel zur 300. Wiederkehr seines Geburtstages (12. N 
1577) im Arch. stor. Sie. N. 5. 2 (1877) 269—328 — bei Gregorio, Considera- 
yar aa zioni sopra la storia di Sieilia® I—II (Palermo 1831) — in den Documenti per 
it... Servire alla storia di Sieilia pubblicati a eura della Societä Sieiliana per la storia 
_  Patria, Serie I, Diplomatiea, vol. 1—19, Palermo 1888—1902 (vor allem vol. 16: Bat- 
71a. /8%% taglia, I Diplomi inediti relativi all’ ordinamento della proprietä fondiaria in Sicilia 
sotto i Normanni e gli Svevi und vol. 18: Garufi, I Docum. dell’ epoca normanna) 

und Serie IV vol. 1: Starrabba, Seritti di A. Amico, 1892. 


Nm 2,252. fu ἔε, Age), voor 


a _ 


ee 


58 


Bibliographie: G. Spata, Le pergamene greche ... di Palermo (1862) p. 7—54 --- Garufi, 
Arch. stor. Ital. V 22 (1898) 76 
Für das normannische Material: Wilh. Behring, Sieilianische Studien I. I. 
(Regesten des normann. Königshauses a. 1100 -- 1197) = Jahresbericht des Gymn. zu 
Elbing 1882. 1887; bespr. Arch. stor. Sie. N. S. 7 (1882) 467—468 — Kehr, Die 
Urkunden 5. o. 


Gesetzgebung und auswärtige Beziehungen. 


Die modernste Bibliographie giebt Garufi, Monete e conii nella storia del diritto Sieulo 
dagli Arabi ai Martini — Arch. stor. Sie. N. S. 23 (1898) 1—10 (Uebersicht der 
benützten Litteratur) — verwertet ist das Material von Luigi Sieiliano-Villanueva, 
Sul diritto greco-romano (privato) in Sieilia (Estratto dalla Rivista di storia e filosofia 
del diritto vol. II fasc. 7 6 segu.) Palermo 1901. 107 S. 89 


1. Zwei Briefkonzepte des Psellos mit der Brautwerbung Michaels VII für seinen Sohn 
Konstantinos (ed. Sathas Meoaıwv Βιβλ V 335—392) sind nach dem Nachweis von 
V. Vasiljevskij, Zurn minist 182 (1875) Dez. 270—315 (vgl. BZ 3, 630—635) nach 
Russland gerichtet (s. dort no. 2) 
2. Ehevertrag zwischen Michael VII und Robert Guiscard a. 1074 Inc. ἀρκεῖ γὰρ ἀντὶ 
χρυσῆς ὕλης ... 
ed. aus Cod. Laur. 57, 40 Bezobrazov Viz Vrem 6 (1899) 140—143 (traet. id. Zurn 
minist 265 (1889) Sept. 28 --- 51) 
em. Kurtz BZ 9 (1900) 280 
3. Vertrag Alexios’ I mit Heinrich IV von Deutschland a. 1081, erhalten bei Anna Kom- 
nena, Alexias III, 10 
ed. Bonn I p. 174—177; ed. Reifferscheid I p. 120—123 
traet. Chalandon, Regne d’Alexis I® (1900) 68—70 
4. Roger II a. 1116 für den Konsul der Genuesen in Messina Inc. τοῖς καϑαρὰν πίστιν... 
ed. aus dem Cod. Palerm. Com. Qg. H. 12: Vine. Mortillaro, Opere IV (Palermo 1848) 
78 Way: 32 
5. Novelle Rogers II: ed. B. Capasso, Novella di Ruggiero Re di Sieilia e di Puglia pro- 
mulgata in Greeo nel 1150 (Napoli 1867) in 2 Fassungen, einer vollständigen aus einem 
Cod. Mareian. und einer unvollst. aus einem Vatie. — rep. (die vollst. Fassung) Wilh. 
von Brünneck, Sieiliens mittelalterliche Stadtrechte (Halle 1881) I. Teil p. 240— 243; 
vgl. Einl. p. LXV 
6. Vier Briefe Friedrichs II an Michael II von Epeiros und an Joannes III Batatzes a. 1250 
(Gm Cod. Laur. conv. soppr. 152) 
ed. (nach der fehlerhaften Ausgabe Gust. Wolffs 1855) MM III 68—76 
ed. (korrekter) Festa, Arch. stor. ital. V 13 (1894) 1—34 (emend. BZ 4, 176) 


PS 


10. 
ἯΠ 
12. 
18. 
14. 
15. 
16. 
17. 
18. 
19. 
20. 
21. 
22. 


Er EI I 


BE: 
ΚΙ 
: . 
ὧι 
Ὁ 


ς 


Messina: ae = 


[4 

= γώ po 

Grossgraf Roger I ernennt einen Robert zum Bischof a. τ Ine ae nr 

Roger II stiftet eine Kirche für das Kloster S. Salvatore a. 1131 

Arcadio di Draina a. 1139 Ine. πεπράκαμεν πρός... κωνσταντίνον τοῦ καστέλλου ... 

Hugo Erzbischof von Messina a. 1136 Ine. ἐπειδή τὸ ϑείους ἐγήρειν ναοὺς ... 

Lukas Archimandrit a. 1141 bezüglich einer Reliquienschenkung Ine. Pi τις τινὰ... 

a. 1142 Ine. κἀγὼ pilinnos nowrovoragios ... αμφὶϊβολίαν τῶν συνόρων ... 

a. 1142 Inc. ὅντος ἐμοῦ κώμητος συμεὼν καὶ yewoylov ἀμυρᾶ ... γηπέρτος ... 

Roger II für 5. Cosimora. 1143 Ine. ἐπεὶ δὴ μετὰ τὸ δωρίσασϑαι ... 4 22... Ge 

id. a. 1143 Ine. καὶ ἦἾλϑες σὺ yiodoöns ὃ Önowipios ... (die lateinische Üeßersetzung nr | 
bei Starrabba (s. u.) als Falsifikat en a K. A. Kehr, Die Urk. der norm.-sie. ὁ 17 
Könige (1902) 321—323) «4 

Conte Simeone alla Chiesa αἱ Traina ἃ. 1 En = στέργωμεν ... δεκατίαν 

Traina a. 1154 Ine. ἤλϑον ἐγῶ ἀβινέλλης ... ἀμφιβολὴν τῶν διαχωρισμῶν ... 

Für Niecold Erzbischof von Messina a. 1166 Ine. καΐτης Maoprivos ... 

Theotokos-Kloster di Milo a. 1172 Ine. στέργω πρός σέ τόν... ἀμπελώνα ... 

Niecold von Messina a. 1172 Inc. τοῦ ἀφϊερώνειν οἵ ἄνϑροποι ... κτήματα ... 

id. a. 1173 Inc. προσήλϑεν ... ἐγκαλῶν λέων ὃ χελώνης ... 

id. a. 1176 Ine. πιπράσκουσα ἄπαν τό ἐμόν ὀλίγον χωράφιον ... 

Vendita fatta da Simeone al maestro Gerardo a. 1182 Inc. χωράφιον τῶ ὄντι... 

Erzbischof Riccardo a. 1185 Ine. πεπράκαμεν ... χωράφια τὸ τέταρτον μέρος ... 

id. a. 1185 Ine. πιπράσκοντες ἅπαν τὸ hu. χωράφιον τὸ ἀργοῦν ... 

Archim. Ninfo a. 1188 Ine. πίπρασκοντες τὰ iuereoa χωράφια ... τῆς γείψου ... 

Erzbischof Bernardo a. 1192 Ine. φιλάρετος ... τό περιβόλιν σήν τοῦ ἀμπελίου ... 

id. a. 1218 Inc. ᾿Εγὼ ϑεογνοῖα ... μονῆς τ. ἅγ. τριάδος... ἄστυ καστέλλου ... 

ed. Spata Miscellanea di storia Italiana 9 (1870) 460—507; 12 der) 24—103 

ed. Cusa p. 289 — 342 


ed. „con le versioni latine del secolo XVII“: Raff. Starrabba, I Diplomi della Cattedrale 
di Messina race. da Ant. Amico —= Documenti per servire alla storia di Sieilia Ser. I 
vol. I (Palermo 1888) p. 337 —428 


Kloster San Gregorio. 
Privilegien a. 1141 Ine. Καὶ πᾶσαι μὲν αἵ κατὰ ϑεὸν γινόμεναι πράξεις ... 
ἃ. 1149 Ine. φένωμαι ἐγὼ ὃ προριϑείσα ϑεόδοτη ... ἀμπέλιον ... 
Testamentarische Schenkung a. 1151 Ine. ἐπὶ γὰρ καὶ ὃ πατήρ μου ὁ ἀγάϑον ... 
Muruni a. 1178 Ine. φένομε πιπράσκοντε πᾶσαν μου τὴν ἀναμοιρΐἴαν ... 
Testament des Clida a. 1193 Ine. ἔπει δὴ περ ἄδιλων ... 
Raptessa a. 1201 Inc. pawoueda πιπράσκοντες ὅλον ἅπαν τὸ εἱμέτερον ... 


ed. Spata, Miscellanea di storia Italiana 9 (1870) 388—415 (nach dem Cod. Palerm. 
Comun. Qq. F. 69, einer Hs des Amico) 


ed. Cusa p. 345— 354. 
8 


Haus der Joanniter. 


Roger I a. 1084 (1099) Inc. ἐκκλησίαν ἐποιήσατο γουλιέλμος 6 υἱὸς Yoauovdiov ... 


1 
„7: Roger Π a. 1116 Ine. δύο ἀδελφοὺς τόν Te x. ὀγέριον καὶ x. ἀμίκην ... 
3. Wilbelm I a. 1155 Ine. μονὴν ὑὕστερουμένην πάνυ καὶ ὀλοφυρομένην ... 
4. Ziyvov χειρὸς καλῆς dayovolas a. 1171 Inc. ἐγκλησίαν ἐποιήσατο ... κούρτη καλὴ ... 
ed. Cusa p. 357 — 364 
no. 1. 3. 4 ed. Spata, Miscellanea di storia Italiana 9 (1870) 416—429 (nach dem Cod. 
Palerm. Comun. Qgq. H. 121) 
vgl. Amico in den Documenti per servire alla storia di Sieilia Serie IV vol. 1 (1892) 
148—156 


S. Maria de Valle Josaphat 
(Aus den Archiven Palermo und Catania). 
1. Besitzstreit a. 1095 Ine. ἐλϑόν πρός μὲ κώνστας πρασινάκης, ἔκγαλόν καταπάνην ... 
2. Roger II erneuert 7 Schenkungen für 5. Maria de Josaphat bei $. Mauro (Rossano) a. 1144 
Oktober 18 latein. (nach L. von Heinemann, Tübinger Universitätsprogramm 1899 
p- XV sq.: Uebers. aus dem Griech.; vgl. dagegen K. A. Kehr, Urkunden der norm.- 
sie. Könige p. 350 not. 2)!) ed. Garufi, Documenti inediti (1899) p. 45—49 


3. a. 1176 Ine. ἐλήλυϑεν πρός μὲ βαρτωλώμον τὸν κατὰ τὸν καιρὸν κόμητα ... 

4. ἃ. 1176 Ιπο. ἐπὶ δὴ προἐλήληϑας σὺ ... ανδρέας ὁ τοῦ λεμότὸν ... 

5. a. 1176 Ine. φαινόμεϑα πιπράσκοντες ἄπαντῶν ἡ μέτερον κύπον ... 

6. Wilhelm II bestätigt dem Kloster S. Maria di Valle Giosafat bei Paterno alle Rechte 
a. 1188 (lateinisch): ed. Pirri, Sieilia sacra® (1733) 1134—1136 (nach Behring, 
Sieil. Studien II no. 233 ist griech. Original vorauszusetzen) 

7. Olivero di Perri a. 1192 Ine. ἀφαγνήζωμεν ὑπὲρ λήτρου ... τὸ χωραφήον μου τὸ ἅπερ 


ἔχω ἂν Ti διακρατήσι ἄστεως Ay. μαύρου ... 
8. σίγνον χείρος εὐστρατίου a. 1196 auf 5. Maria la Cattolica in Messina bezüglich 
9. Brunnenbau a. 1206 Ine. ἐγῶ vızölaos διὸς τοῦ ἀπεχωμένου πέτρου γέρου ... 
10. σίγνον χεῖρος ἀνουφρίου a. 1221 Ine. φενόμεϑα πιπράσκοντες ... οἵκότοπον ... 
ed. Cusa p. 367—380. 634—635 (mit Ausnahme von no. 2 u. 6) 
ed. Spata Miscellanea di stor. It. 9 (1870) 430—459 (mit Ausnahme von no. 2. 6. u. 7) 


Griechische Subskription in einer lat. Urkunde a. 1204 ed. Arch. βίου. Sie. 23 (1898) 161 


H. Frangois Delaborde, Chartes de Terre Sainte provenant de l’abbaye de N.-D. de Josaphat, Paris 1880 
= Bibliothöque des &coles frangaises d’Athenes et de Rome, fasc. 19 enthält lediglich eine 
griech. Subskription (aus Galat bei Messina) 


San Salvatore dei Greci. 
Fundstätten: S. Zampelios ”raloeAAnvızd (1864) 12; Starrabba, Seritti di A. Amico — Doeu- 
menti per servire alla storia di Sicilia, Serie IV vol. 1 (1892) 167—196 


Diplomatar des Cod. Vatie. lat. (zwischen einer Menge lateinischer Urkunden, die 
Ξ griechischen ausserdem mit latein. Uebersetzung versehen): 


Ἢ Λ. Graf Roger a. 1094 Ine. Ἐπειδήπεο τῴ Θεῷ ἐξόλης ... 
δ 1 SC τ τ ] 


ΩΣ ——n 
- Q \ x ’ y 5 An j 
AT, 7: id. a. 1099. Ine. Τοὺς κατὰ πάντα ἐξυπηρετοῦντας ... 
? Ζ ς: 


Adelaida a. 1109 Inc. ᾿Επειδὴ τὸ τοὺς κατεραγμένους ... 


νῷ 
Ya 4. Roger II a. 1113 Ine. ᾿ΕἘπειδήπερ δίκαιον ἄρα ... - 27 
Wlari 


(£ 


1) Hier auch die Literatur über die Echtheitsfrage der normannischen Privilegien für S. Maria de 
Josaphat. 


Ξ eV 4 vv SA en 
= 5:--- 
cm 


A N ee grau ft a CH Km, EHRE: 


ya Pkt And. U: FÜRS AN S! 
Ad poll 


ZEILE us ἢ 


61 


5-4Maximillala. 1131_Ine. ΕἾ τις οἵ χοιστιανῶν ... Ζ ah 3ε752ὲ ὶ 
#7. ead. a. 1131:/Schenkung an Flandine ne, Ἐπειδὴ εὗρόν σε πιστὸν Nee 
Pay: “7-8. an II a. 1131 Ine. Ἐπειδὴ τὰ τοῦ παρόντος βίου... (= 0. Kathedrale no. ve % 


fg τι . 1133 ne. Ὅσα μὲν ὃ ἐν μακαρίᾳ τῇ λέξει. ἜΤ Eupen 7. ar ἌΣ Ὁ 


. 1827 Ine. Καὶ τῶν κοσμικῶν πραγμάτων .. 


45 -ο. = a 
ALFA, Ch 8:11 Ine. Τοῦ ϑεοφρουρήτου καὶ wu, ΕΣ 
438), --,.|:.. id. ἃ. 1134 Ine. Τοῦ ἐνϑέου κράτους μου a LEE 
RER id. a. 1146 Ine. Ἔν τῇ ἡμετέρα ἐπιβλέψει ... mIf Mrz 2 VL 

—14. id. a. 11 Ine. Κατὰ τὸν ὀκτώβριον μῆνα ... 
1: id. a. 1144 Ine. Ἐπειδὴ ἔν τῇ ἡμετέρᾳ ἐπιβλέψει ... 

ζ —16. id. ἃ. 114 Ine. Τοῦ ϑεοσέπτου κράτους μου ... 
,0θήλΞ τὴ id. a. 11 Ine. ᾿Κπειδὴ κατὰ τὸν ἀπρίλλιον μῆνα ... 


WIRFT: id. a. 114Y9tIne. Τοῦ ἐνθέου κράτους ἡμῶν. af Ger: A NET 
19. Wilhelm ünd Margarita a. 119 Inc. Κατὰ τὸν udoriov μῆνα .. Val 0657. A 
20. Robert Borell a. 1198: Schenkung an $. Nicola di Droso 
21. Urteilsspruch a. 1185 des Justitiarius Sanctorus 
22. Urteilsspruch a. 1146 des Strategen Nikolaos von Messina 
23.—60. Privaturkunden a. 1132—1193 
61.—65. Privaturkunden a. 1214—1287 
not. Batiffol, Revue des quest. historiques 42 (1887) 555—567; id. Römische Quartalschrift 
2 (1388) 52; id. BZ 2 (1893) 620; Starrabba, Archiv. stor. Sie. N. 5. 12. (1887) 
465—469; Garufi, Documenti I (1899) p. X Kar Yan a Kurar za 
no. 19. ed. K. A. Kehr, Die Urk. der norm.-sie. Könige (1902) 433 8... 
no. 1.—19. not. und teilweise ed. in latein. Auszügen Pirri, Sieilia sacra® (1733) 971 sqq wo- 
selbst Notizen über noch andere normannische Privilegien (griech. Ὁ) 


66. Die konstitutionelle, vor allem auf die Bibliothek bezügliche Einleitung des Abtes Lukas 
a. 1132 zu dem (wohl liturgischen) Typikon des Klosters 
ed. aus Cod. Mess. Univ. 5. Salv. 115: Fraccaroli, Studi ital. di filolog. elass. 5 (1897) 
487 —489 
67.—74. Testament des Mönches Klemens ‚‚primo giudice di Taranto‘‘ a. 1173, Vertrag a. 1193, 
Proikosymbolaion a. 1223 und ‚‚altri atti‘‘ ohne Datum 
75.—77. Privaturkunden a. 1201, 1266, 1271 
not. als Palimpsestunterlagen der Codd. Mess. Un. 5. Salv. 29—30 und 149: Fracearoli 
ib. 510—511 (vgl. Diehl, Me&langes d’arch. et d’hist. de l’&cole fr. de Rome 8 (1888) 312) 
78. I verbali delle visite fatte dall’Archim. Ninfo ai Monasteri Basiliani a. 1328— 1336 
Ξε Cod. Mess. Un. 85. Salv. 105 
79. Brief des Mönches Andreas von Antiocheia, aus Avignon an den Archim. von Messina 
gerichtet saec. XIV in Cod. Mess. Un. $. Salv. 162 
80. Kaufvertrag a. 1342 in Cod. Mess. Un. 5. Salv. 162 
not. Fraccaroli ib. 511—512 


Privaturkunden. 


1. Schenkung Rogers II a. 1127 an Ansaldo di Arri (in latein. Uebers. a. 1427 erhalten) 
ed. Garufi, I Documenti ined. dell’ epoca norm. I (1899) 16—18 


2. Roggerio del fu Ascettino a. 1148 Inc. πιπράσκοντες ἅπαν τὸν ἀμπελῶνα ... 


3. Faraei di 5. Mauro a. 1137 Ine. εὐριάτης... προσδραμῶν κατὰ βασιλίου ... 
4. Nicola di Benedetto a. 1162 Ine. πιπράσκοντες ... ἄνογαιοκατόγαιον ... 

5. Riccardo di Aversa a. 1183 Ine. πιπράσκοντες ὅλα τὰ ἡμύσια ... ἀμβούτου ... 
6. Προικοσυμβόλαιον ἄννης τῆς ποτε γυναικὸς ... λέοντος πιπιγγᾶ a. 1223 


ed. Cusa p. 620---698 
Umgebung. 


1. Privileg des Gudelmo di Medana, Herrn von Albidono, für $. Maria di Stelegrosso (Cafiro) 
) in "Barcellona a. 1099 Ine. πᾶσιν ὕς τὸ παρὼν ἡμῶν σηγίλλιον ... 
ed. Cusa 643 —644 


3 . 2: Roger II schenkt das Gut Sicamino bei Milazzo ap Gualtiero Gavarretta a. 1115 (in 
2 latein. Uebers. a. 1416 erhalten) a Ξ--Ξ: 
25 Σ ed. Garufi, I Documenti inediti dell’ epoca Norm. I (1899) 11—12 
4 3.-1d. a. 1116 für SS. Petri et Pauli de τ Ba in latein. Uebers. des Konst. 
ΤᾺ 73 Laskarıs a. 1478 erhalten 2,30 
ἌΣ ed. Pirri, Sieilia sacra® (1733) 1039-4040 2 4 gt) 
4.—6. Privilegien Rogers I’ a. 1099 und Roger 1 Ahr das Klöster Salvatoris 
de Presbytero Scholaro am B τι estäment seines Gründerabtes Sabas 
a. 1114 (in latein. Uebers. des Konst. Laskaris erhalten) 
ed. (nach einer interpolierten Abschrift) Pirri, Sieilia sacra® (1733) 1003—1006 


ed. (nach dem ÖOriginaltranssumpt des Notars Geronimo Manjanti a. 1506) V. Di Gio- 
vanni, Arch. stor. Sic. N. S. 21 (1896) 332—342 


» Y = 
. 7. Roger II s an 8. rn di τον τυ Ländereien in Ber a.1 (in latein. 
Uebersetzung erhalten) ® MY 


ed. Garufi, I Doumenti ined. Ka = normanna I (1899 sc 20 


τ᾽ 


— It Fa: ra mit Bestätigung einer 7 
εἰν erhalten in latein. Uebers. des Ruffo a. 1439) | 

ed. Pirri, Bieilia saera® (1733). 1 ep 044 
10. id. bestätigt a. 1145 für S. Filippo Grande ein Privileg Rogers I a. 1100 (in latein. 

Uebers. des Konst. Laskaris erhalten) . 7252 
ed. Pirri, Sieilia saera® (1733) 1029—1030 

11. id. bestätigt eine griech. Urkunde Rogers I für S. Nicolo de Fico bei Raceudia a. ὃ 
not. en Sieilia sacra® (1733) 1053, der sie nieht mehr auffinden konnte „u33. 


12. id. Privileg für die Lombarden in $8. Lucia a. ? (in latein. Uebers. a. 1285, erhalten) 
ot. Gregorio, Considerazioni sopra la storia di Sieilia I? (1831) 167 Ey 2%). 


Patti und Lipari. 


f Una 1.—2. Ep ft a. 1097 Ine. Ὥσπερ ai τοῦ a ΑΕ ΕΡᾺ Ἢ: Roger II (lateinisch) 


3, [ei IE a. 1111 für das Bartholomaioskloster von Lipari 
Ambrosio di S. Bartolomeo a. 1117 Ine. ἐπειδὴ ἦλϑεν 6 λαὸς λυβρικίου ... 
4. Roger II a. 1132: Plateia von ῥαχαλτζουχάρ für Patti Bay 7 g: 17 
5.—7. id. für den Bischof Joannes a. 1133 (χωρίου τοῦ ἐπωνομασμένου μύρτου), ἃ. 1194 ἊΣ 
Jan. (πράκτορσιν ἡμῶν παραϑαλασσίταις), ἃ. 1134 Febr. (κατὰ τοῦ γαλτέρη δεγαῤῥὲς) 


8. id. bestätigt dem Bischof Joannes alle Rechte a. 1134 April 28 (in oh ὯΝ ᾿ Be 


erhalten) ed. Pirri, Sieilia sacra® (1733) 774 url ap (Koks 
9, Caballario a. 1137 Ine. πιπράσκοντες ἅπαν τὸ ἡμέτερδῳ δσπήτιων ... J 
m: N: 2: . 


᾿ 


Ar A AA ara a 


hi / ᾿ > r 
un LE? As ar fu ΧΩ er. VERZ x — 


vv 7% 74 in Pr u Ba En 


u | | 
a Ne MA gear m 32. 45. Baer ἔσαν 


EN, 
[4 [A ER a Wi Al ML HAT we. Tor cevdıey 
Ze Fer re δον " Fr σ 7 TE Fa N: dan, 
„u: r 


BA EM Te 
7 . 
Au ᾿ ΟΣ les: Ga. 


4 RN ΣῊ Σ Ὁ 4. μμυγε 
2 77 = Tarp, “ “5- 


ων ELBE 
urn Gup Ib, er u 

᾿ γοῪ covfcar May d 74 dh 

rear. (10°) 

re ζά κ΄. 
ὩΣ Me ML 


ng τ" N 4, 


| 


A 1 /7-9. Roger II a. 1109 Ine. Ἔδει μὲν τὰ τῶν ϑείων ναῶν φροντίζειν ... 
1440. 


} .. ΄, , er ΄ ; 
. Al. 1.4. a. 1112 Ine. ᾿Επειδὴ κατὰ τὸν δηϑέντα μάρτιον ... κομιζόμενος Ev χαρτίον ..: 


10. Capes a. 1142 Ine. eis τὴν äy. ϑεοτ. ἐκλησίαν ληπαρίας ... ἀμπελῶνα ... 
11. ἀμηρὰς ἀμηράδων γεώργιος a. 1143 Ine. ἢλϑές συ 6 τιμ. καϑηγ. τῶν πάκτων 
12./ Roger II a. 1142 Ine. ἀναμιμνήσκων αὐτὸ περὶ τῆς χώρας τοῦ φοκεροῦ ... Akten i 
13. Constantino Scafullo a. 1188 Inc. duas petias terrae ... (latein.) 
14. Gidel figlio di Capriulo a. ? 1111 Ine. ἐπιδιδῶ τὸν ἐμὸν ἄνϑρωπον ϑεοφύλαπκτον ... 
15. Roger II a. ὃ 1130—1140 Ine. κρότον μέγαν ἐποίησεν Ev τῆ χώρα ἐμβολὰ ... 
i ὃ 2° 9 ἕ τοῦ ἔλεως τῆ "ἢ τοῦ Ay. 6 OU 
16. id. a.? 1143 Ine. Q’onso ἕ tod ... ἔλεως τῆ μονῆ τοῦ ἄγ. βαρϑωλωμαίου 4 32 


ed. Cusa p. 509—537 (mit Ausnahme von no. 8) 
no. 3. 7. 10. 12 ed. Spata Miscellanea di storia It. 12 (1871) 18 --- 99 


Brolo. ee g % 
1. Privileg Rogers I a. 1084 für das Kloster S. nel erhalten in n 


. id. a. 1093 (erhalten in latein. Uebers. des Konst. Laskaris a. 1437) 
3. Bestätigung durch Roger II a. 1144 (lat. wie no. 2) & 187 ἤ 7.925 


ed. Pirri, Sieilia saera® (1733) 1021—1022 (vgl. Gregorio, Considerazioni’ I? 54 


S. Filippo di Fragala (Demenna). 


Ueber topographische Fragen (Demenna!) orientiert Vasi, Delle origine e viecende di San 
Fratello — Arch. βίου. Sie. N. 5. 6 (1881) 239 — 380. 10 (4885) 1—15. Vgl. ausser- 


dem 12 (1887) 385—393 Z« ze LZM2I.A 757,5 σε RE. 
en ET 


‘Roger I a. 1091 Ine. ᾿Ππειδῆ, κατὰ “τὸν δηϑέντα 2 E 


2. id. a. 1992 Ine. τὸ τῶν ϑειων εκπλησίων φροντίζειν καὶ χεῖρα βοιϑείας ὠρέγειντΖῃ, 
3.—4. id. a. 1094 Ine. ᾿Επεὶ δὴ τοῖς ἐξ ἀπαλῶν ὀνύχων τὸν μονήρηΣ;,. -« (Nie iegerhott)1g 
5. Adelaida a. 1101 Ine. διατρίβοντός μου ἐν τῆ χῶρα δεμέννων eis τὸν > μάρκον ... 


ead. (Fragment οἵ. Spata p. 88ὅ---9860) - ΖΆ 9. l 
6.—7. Testamente des Abtes Gregorios a. 1105 (ed. Cozza-Luzi, Archiv. stor. Sie. N. 8. 15 
(1890) 37— 39; traet. Salinas ib. 12 (1887) 389—391) 
.8. Adelaida a. 1109 πο. Διορίξωμεν καὶ τοῖς πᾶσιν ἐξουσιασταῖς ... (z. T. arabisch) 


Adelaida und Roger a. 1110 Ine. Ensör) κατα τον απρίλλιον ... κῦρ γρηγόριος ... 


e 4, 2.19: iid. a. 1112 Ine. ’Eneiön κατὰ τὸν νοξμβοιον... ἰάϑη ö ἐμὸς υἱὸς δογέριος ... , 
ΕΟ 15. id. ἃ. 111) wiederholen eine Urkunde Rogers I a. 1099 Inc. τοιούτους ἀνϑρώπους ... 


ae 


14. Eleazaro Malabre a. 1116 Ine. ’Ensör) τὸ εὐδαπάνιτον ... ἀφειέρωσα ... 


3445. Roger II a. 1117 wiederholt eine Urkunde Rogers I a. 1090 Ine. Meya τι χρῆμα ALL 7: 


16.—17. Matteo di Creun a. 1122 Ine. ἐπὶ τὼ καγὼ ματϑαιὸς ... Ine. φένομαι ἐγὼ ... 


18. Guglielmo di Traina a. 1125 Ine. ἤλθϑησαν πρὸς μὲ οἱ ἄνϑρωποι ... (emend. Cozza- 
Luzi, Archiv. stor. Sie. N. 8. 15 (1890) 336—337 — tract. Garufi, Archiv. βίου. 
Ital. V 23 (1899) 134—144) 


19. Romanos, Strategos von Demenna a. 1136 Ine. ἤλϑες πρός μὲ ob ὃ μοναχὸς odpas... 


τὰν “24.820: Roger II bestätigfflte Privilegien a. 1145 (ed. latein. Pirri, Sie. saera® 1027—1023) 


21. Wilhelm H a. 1168 (nur lateinisch) 
22. Filippo Orsino a. 1170 Ine. πέπρακα πρὸς σὲ τὸν νηκόλαον ξερὸν τ. Eu. χοράφιον ... 


ἔν Toy. 77) 


57 1 


23. Schutzbrief der Königin Margarita a. 1171 Ine. ᾿Επεὶ δὴ τῦις ἐξ ἁπαλῶν 0727 y2]. 
24. Wilhelm II a. 1176 (nur lateinisch) 


25. Beatrice di Naso a. 1182 Ine. τὸν ἰόυνιον ... διὰ τὴν ἁρπαγὴν τοῦ ὄρους ... 

26. Rolando di Maletta a. 1182 Ine. τὰς διατριβὰς ποιούμενοι... (derselbe Prozess wie no. 25) 
27. Adamo podestä a. 1183 Inc. τὸν angılkıov ... nAdes σὺ ὃ zadmyobusvos ... 

28. Granerio a. 1183 Ine. οἱ τὸ σύγνον τῦυ τιμίου... φενόμεϑα πιπράσκοντες ... 

29. Wilhelm II a. 1187 (nur lateinisch) 

30. Niccolö presbitero a. 1189 Inc. φαινῶμαιϑα ημεῖς ol av@tegoı .... ποιοῦμεν ἀλλαγὴν... 
31. König Tankred_ a. 1192 (griech.-latein.; der latein. Text bei Silvestri a. u. O.) 

32. Costatino di Eufemio a. 1217 Ine. γραφὴν ἐδεξάμεϑα ... κράτος χωραφίου ... 

33. Pagonotto a. 1223 Ine. ἐν τῇ χῶρα κεντουρύπων ... ad. x. φιλόϑεος ἔδωκεν... 


34. Nicolao Lidora a. 1224 Inc. καϑεζωμένων ἡμῶν ev To δεσποτηκω κριτιρίω ... 
35. Nicolao di Graneterio a. 1225 Ine. γραφὴν exwunoev πρός μὲ... φιλόϑεος ... 
36. Filippo d’ Eufemio a. 1245 Ine. ὄντος μου ἔν τῇ χῶρα ταυρομενείας γραφὴν ... 
37. Matteo Garresio a. 1257 Ine. &ı ἐκ τῶν πρόσόντων αναλὥώματα καταβαλῆν ... 


38. Filagatone a. 1269 Ine. ὅτι κατὰ τὴν πρός μὲ yeyoyviav κέλευσιν... ὀροϑέσια ... 
39. Maria Cattune a. 1279 Ine. χωράφιον τὼ ἅπεο ἔχω ... χορίου μύρτου ... 

40. Adelasia moglie di G. Ferraio a. 1280 Ine. δύο χαμώγαια οἰκήματά.... Ay. udOXoV.... 
41. Nicolo e Giorgio a. ? 1100—1130 Ine. διδούμενοι τὴν ἄμπελον... Ay. yewoylov ... 
42. Chartulario e Margherita a. 1332—1335 χωράφιον ... ἧς τόπον λεγώμενον ἀγριλλέων ... 


(traet. Garufi, Archiv. stor. Ital. V 22 (1898) 73—87) 
43. Matteo Camarzano a. 1441 (ital. Uebersetzung älterer Urkunden) 
44. Giulano Castellano a. 1510 (latein. interpretatio einer Urkunde Rogers II a. 1145) 
44a. „Postille e firme greche nelle pergamene latine“ 


ed. Spata, Le pergamene greche nel Gr. Archivio di Palermo (1862) 163—392 (mit 
Ausnahme von no. 8 u. 41) 
ed. Cusa p. 383—468 (mit Ausnahme von no. 21. 24. 29. 43. 44. 44a) 


45. Roger II bestätigt für S. Maria di Maniaci a. 1145 ein Privileg Rogers I (in latein. 
ὕω ἡ . Uebers. a. 1437 erhalten) 
ed. Pirri, Sieilia sacra® (1733) 1046 — 1047 
Gius. Silvestri, Tabulario di S. Filippo di Fragalä e 5. Maria di Maniaei, parte prima: 
Pergamene latine (Palermo 1887) —, Documenti per servire alla storia di Sieilia, 
prima serie, 11 gibt am Schluss die Ankündigung: „La parte seconda conterrä, oltre 
la prefazione, il testo delle pergamene greche, quello stesso pubblicato dal Cusa, con 
riscontri sui lavori dello Spata e del Tardia.“ 


Troina. Mhpmae s 1 fat Ama. Heda, 
Fundstätte eventuell: Orazio Nerone Longo iesa_di Troina 1899 (vgl. Archiv. stor. Sie. 
4 N. 8. 24, 672; Kehr, Die Urkunden d. norm.-sie. Könige 323?) 
- Urkunde Rogers I a. 1094 für das Kloster S. Elia de Ambula (in latein. Notariats- 
IQ übersetzung a. 1507—1510 erhalten) 
ed. R. Pirri, Sieilia saera® (Panormi 1733) II 1011—1012 


Erneuerung durch Roger II a. 1144 (latein. wie no. 1) 
ed. K. A. Kehr, De Urk. der norm.-sie. Könige (1902) 425 —4 


2 κἀμοί ϑφύυτοι Wilhelm und Margarita a. 1168 (latein. wie no. Gi Gr “7: ΞΕ 


ed. Pirri ἃ. ο. ©. 1016 


PH - 22: “ὃ 


N " MY En per 2 fr: o Ha zZ 


> I 

NZ ΩΣ ; 
glatt. 1080. Ha ZI 

5 “5 ed 


pack. ft DE ve. As; BI 
anund 


nchne tr) WA antun YA nd Hd 


RE L, 7 Bi  ; 77 εκ 
᾿ ar πῆς 77 βοῦς TE - 


In an ep gran fg Zap “4. 
Hl a ΕἼΤ Ἢ ἢ Le Mg Eu ER 


7752 Are, se WE Gap 232, 5 mt car AB; 
2722 Vene 2,722. ,».....4 οὐ’ Mb der 


S. Maria la Gadera (später la Latina) bei Polizzi. 


1. Roger II a. 1134 an den Oikonomos,Joannes de Bitalba Inc. zog ἤλϑες αὐτῶ... ORTES 
ed. Cusa 650 —652 eng ad “272 2.2 ὙΣΦΈΖΕΟΣ FR 


3. id. vereinigt das Kloster mit S. Filippo di Argiro a. 1150. (erwähnt in der Reno- % 
vation der Titel a. 1347 nach der latein. Uebersetzung a. 1316) Gar: ΧΩ 
not. Vine, di Giovanni, Archiv. stor. Sie. N. 5. 5 (1880) 16 und 36. 46 (daselbst 
p. 15—50 allgemeines zur Geschichte des Rfostersy 
4. id. erneuert die Privilegien des Klosters a. 1153 (in latein. Uebers. erhalten) LG BB 


ed. K. A. Kehr, Die Urk. der norm.-sie. Könige (1902) 430—433 (verbesserter Abdruck 
nach Randazzini, Il monte Scarpello e la sua storia, Caltagirone 1894 p. 15—19) 


5. Griechisch-arabische Grundstückverleihung König Wilhelms a. 1164 (nur der griech. Teil 
in ital. Uebersetzung saec. XVII erhalten) 


ed. Giovanni, Arch. stor. Sie. N. 5. 5, 19—20 
6. Roberto di Seizi a. 1173 Ine. ἀνταλλαξάμεϑα τὰ ἡμέτερα χωράφια ... 
7. Giovanni di Piei a. 1177 (?1172) Inc. πεπράκαμεν τὸ ἡμέτερον χωράφιον ... 
ed. Cusa 652—657 (ital. Uebers. saec. XVII ed. Arch. stor. Sie. N. 8. 5, 21—24) 
8. Grundstückverkauf eines Leo de Anastasio a. 1177 bei Thanduthi-Alcastani (latein. 
erhalten in der Bestätigung durch den Richter von Messina, Vitalis de Leone a. 1346) 
ed. Giovanni, Arch. stor. Sie. N. S. 5, 27—29 


ed. Garufi, I Documenti inediti dell’ epoca normanna I (1899) 165—164 


9. Pietro di Gudelo a. 1178 Ine. πεπράκαμεν τὸ Hu. χωράφιον ... ῥδάχαλ yauuovt ... 
10. Cacabullo a. 1185 Inc. πεπράκαμεν ... (χάνδακ Eizaoravı bei Petralia) 


ed. Cusa 657—661 (no. 9 in latein. und no. 10 in ital. Uebers. ed. Giovanni, Arch. βίου. 


Sie Na SE 5, 24 — 27) an. F oc. 77. 


Cefalü. 
7723 72 
1.—3. Roger II a. 1123. 1132. 1132 75. 2), nn EU 
4. id. a. 1132 (nur latein.) ar: I ὅτ 
5. Arabisch-griechische Plated des Gran Consesso ἃ. 1145 (Faks. bei Cusa tav. II) 
6.—7. Lucia di Cammarata a. 1145 Ine. ἀποδιδὼ τὸν ναὼν ... ἃ. 1140 Ine. ἐκ βόϑροων ... 
8. Kamelino Gastanel a. 1148 Ine. ἀμφιέροσαν ... χοράφια ἀμπέλια ... 


9. Oddardo Terrerio a. 1156 Ine. πολοῦντα πρὸς σὲ τὸν κυρὸν πρέβετε ... 

10. Eufemio di Traina a. 1168 Ine. εἶπον juw' ὅτι 6 ἐπίσκοπος τῆς μάλτης ... 
11. Goffredo Femetta a. 1172 für die Burgenses von Syrakus und für 5. Lueia 
12. Michele Flebotomo a. 1186 Ine. Ὃμολογῶ κἀγὼ μιχαὴλ ὡς ὅτι πέπρακα ... 
13. Goffredo di Modac a. 1180 (enthält ein Handelsprivileg Rogers II) 

14. Tomasio Grillo (nur lateinisch) a. 1286 


ed. (mit Ausnahme von no. 5—7) G. Spata, Le pergamene greche nel Gr. Archivio 
di Palermo (1862) 409—456 


ed. (mit Ausnahme von no. 2—4. 14) Cusa p. 471—494. 615—619 


66 


Palermo. 


Archivberichte (P. besitzt ausser zahlreichen Originalen vor allem auch die aus teilweise ver- 
“4 1 lorenem Material abgeschriebenen Hss des A. Amico und des Tardia saee. XVII/XVIII 


636: in der Communalbibliothek) _Spata, Le pergamene ete. 1862; Miscellanea di stor. It. 
9 (187 5—»86; 12 (1871) 7—17 — Gius. de Blasiis, Arch. stor. Ital. ΠῚ 3 
(1866) 78—102 — Arch. stor. Sie. N. 8. 10 (1885) 169—176 — Documenti per 


servire alla storia di Sieilia Ser. I vol. 16 (Battaglia) Einleitung und vol. 18 (Garufi) 
p- XVI—XXII — Sac. Luigi Boglino, I manoseritti della biblioteeca eomunale_ di 


Palermo II (Palermo 1899) 27—32 “. 2 LE f 174 Nico dans 
“. Kathedrale. N (Amer) Fe PHag 


_R- Roger I a. 105: griech.-arab. Platea für 5. Maria 
_ 2: id. a. 1097 TS. Maria di Boico 
Roger II a. 1134 an 5. Maria di Campogrosso ἘΞ 
4. Schenkung des Rogerios Achmet an Bischof Rogerios Pheska a. 1141 
er II a. 1144 an Erzbischof Hugo (als Falsifikat erwiesen von K. A. Kehr, Die Urk. 
der norm.-sie. Könige (1902) 317—319) , 76 4 
NWS 6. Pietro Marchese a. ὃ 1141 (ed. Morso, Palermo antica, 1827) 
7 7.—8. Roger II ἃ. 1141 bestätigt no. 4 und stellt Pheska eine arab.-gr. Platea ΒΕ ΤΆ Mir: 169 
9. id. gestattet den Venezianern den Bau einer Kirche S. Mareo (not. Mortillaro ἃ. ἃ. o. p: Ber 
10. id. a. 1145 erneuert die Platea Rogers I von a. 1093 (die Namen ed. Zampelios Ἴταλο- 


ελληνικά 182)77 752 
11. Leone Bisiniano ἃ. 1153 (ed. Morso, Palermo antiea, 1827) . 
12. Guglielmo e Margarita a. 1169 (arab. mit einigen griech. Worten) Au Mn billen 27 ti 
13. Arab.-griech. Platea der villani von Ain Lien für das Hospital v. Campogrosso a. 1179 
(not. Mortillaro 5. u. p. 40 sq.) 
14. Basilio a. 1190 an Bischof Gualterio 


ed. Cusa 1—50. 614—615 (mit Ausnahme von no. 9 und 13) Vgl. Vine. Mortillaro, 
Catalogo ragionato dei diplomi esistenti nel tabulario della eattedrale di Palermo, 1842; 
besonders p. 299—304 „Diplomi mancanti“; p. 4 (no. 2) eine griechische Subskription ; 
in der Einleitung Notizen über ältere Urkundenpublikationen 


Cappella Palatina — S. Maria dell’ Ammiraglio — Kloster della Martorana. 
Patricolo, La chiesa di S. Maria dell’ Ammiraglio e le sue antiche adiacenze — Arch. stor. 
Sie. N. 5. 2 (1877) 137—171; 3 (1878) 397—406; vgl. auch 7 (1882) 170—183 
NA M 6331. S. Maria ?delle Naupattitesse erneuert a. 1143—1145 sein Statutenbuch von a. 1048 
2. Byzantinische Purpururkunde ἃ. ὃ 1079 (vielfach fälschlich unter Rogers Namen gehend; traet.. 


K. A. Kehr, Die Urkunden ete. p. 9*) faksimiliert bei Montfaucon, Palaeographia = Fl 


“- un ei Morso ἃ. u. Ὁ. sue./, τοῦ .MAley 
3. Enrieo di Messina a. 1138 Ine. λέοντα νοτάριον καὶ ἀρετὴν .. «ὦ 7 
4. Giorgio Amiraglio a. 1143 Inc. ’Ereaön πολλῶν ἠξιώϑην ... 
5. Niceta Moglie di Nicola a. 1146 (emend. Cozza-Luzi, Archiv. stor. Sie. N. 5. 15 (1890) 
894. 896) 
Avanella di Petralia a. 1166 Ine. πρὸς... ἀνσάλδον ... 
Christodulos di Bussit a. 1169 Ine. πεπράκαμεν πρὸς σὲ δομπέρτον ... 


ΟΟ 1.0 


Joannes di Mediei a. 1170 Ine. πεπράκαμεν πρὸς σὲ κηρβύναν ... 


Kann Mess anenes .. Het 15 umey 774“; ἔν “.2. 72 


67 


9. Goffredo a. 1172 Ine. χωρίου σαράνη, ὅπερ ἀφιέρωσεν ... 
10. Bartol. del Castello a. 1191 Ine, & τῇ τελευταία τοῦ ἀποιχ. δογερίου ... 
11. Costanza figlia di Bulfädl a. 1196 Ine. Πέπρακα ἐγὼ ... 
12. Joannes figlio dell’ Areonte Eugenio a. 1201 Ine. πέπρακα ... κήπον ... 
13. Guglielmo di Sipen a. 1217 (ed. Zampelios, ᾿Ιπταλοελληνικά (1864) 125—127) 
14. Kasar della Monaca a. 1236 Ine. τὸ χωράφιον ... 
15. Matteo ecelesiarca a. 1239 (ed. Zampelios, ᾿Ιπταλοελληνικά 127—129) 
16. Anastasio Calafato a. 1243 Ine. τὰ ἐν τοῖς εὐαγγελίοις... (ed. Spata, Miscellanea 12 su 
(1871) 102— 107) 
17. Giovanni di 5. Georgio a. 1160—1200 Ine. πεπράκαμεν πρὸς σὲ ἰωάννην ... 
ed. Cusa p. 53—98 
no. 1. 3. 2. 4. 5. 7. 8. 9. 15 ed. (Garofalo), Tabularium Regiae ac Imperialis 
Capellae collegiatae Divi Petri in Reg. Panormitano Palatio Ferdinandi II iussu 
editum, Panormi 1835, zwischen lateinischen Stücken (Material eventuell bei Nie. 
Buscemi, Appendix ad Tabularium Reg. ac Imper. Cappellae D. Petri in regio Palatio 
Panhormitano ceuris N. B. 1339) 
πο ΡΟ 19 1΄. ΤΠ ΤῸ 8. 7. 8. 15 ed. Salv. Miorso, Deserizioner.di 
Palermo antica (Palermo 1527) p. 300—395 


S. Maria della Grotta. 


_ Tabulario di S. Maria della Grotta im Staatsarchiv von Palermo enthält 13 griechische 

Urkunden not. Battaglia, Documenti per servire alla storia di Sieilia 16 (1896) p. XI 
— s. ausserdem u. bei Marsala 

1. Stefano ἐπὶ τοῦ σεκρέτου a. 1194 Inc. τὸν ἀμπελῶνα ὅν ἠγόρακα παρὰ μιχαὴλ ... 

2. Oberto Fallamonaca a. 1238 Inc. καὶ ἀντὶ τῶν δύο χωραφείων ... 

3. Matteo di Senia a. 1259 Ine. διὰ ταρία εἴκοσι εἷς τὸν κοινὸν ζυγὸν (traet. Salinas, Arch. 
stor. Sie. N. 5. 9 (1884) 80—97) 

4. Arcadio di Arifi a. 1196—1200 Ine. κτώμεϑα eis τόπον λεγόμενον φέλλον ... 

ed. Cusa p. 674—683 s 


Chiesa della Magione. 


1. Leon Abulfarh a. 1165 Ine. πέπρακα πρὸς σὲ ϑομᾶν ... 
2. Blasios della R. Capella a. 1183 Ine. διάπρασιν τοῦ nu. οἴκου ... 
ed. Vine. Mortillaro, Elenco eronologieo delle antiche pergamene pertinenti alla Real 
Chiesa della Magione (= Opere vol. VII) Palermo 1858, p. 2—5 
ed. Cusa p. 107—110 (vgl. Cosentino, Arch. stor. Sie. N. S. 12 (1887) 40—55) 


1. Roger II a. 1136 für Adelina (Traduzione latina a. 1290 not. Mortillaro, Elenceo delle__— 


pergamene della Magione (Palermo 1858) p. 88 — ed. Garufi, I Documenti ined. 
dell’ epoca norm. (1899) 27—33 mitsamt der Erneuerung a. 1145) 2,07 

2. id. a. 1140: Weinbergverkauf an $. Maria detto Xovon L. 2? 

3. Siteleiül a. 1164 („Florenzio di Holante a. 1271 fa traserivere in latino presso “notar 
Benedetto“* ... not. Mortillaro ib. p. 61) 

4. Capile a. 1177 Ine. πεπράκαμεν πρὸς σὲ τόν x. δωνάτον ... 

5. Maria e Gius. Chenettes a. 1184 Inc. πρὸς σὲ βασίλειον... ἢ 


6. Chusun di Muzöe a. 1191 Ine. τὸ ὀσπίτιον ἡμῶν ... 
ed. (mit Ausn. von no. 2) Trinchera, Syllabus no. 117. 166. 190. 219. 234 
ed. Cusa p. 115—124 
9* 


68 


U [or A SET, KO JE SET 


som 


Privaturkunden. 


Nachlass des ammiraglio Teodoro a. 1155 (in ital. Uebers. erhalten) 

Chavene di Melfi a. 1160 Ine. πεπράκαμεν πρὸς σὲ μουριέλλαν ... 

a. 1161 Inc. Maoriwos καὶ ματϑαῖος καὶ οἵ λοιποὶ γερώντες οἵ καὶ ἐπὶ τοῦ 08208100 ... 
Verkaufsurkunde der Sikuna a. 1161 (in ital. Uebers. erhalten) 

Testament der Witwe Filiberta a. 1165 (in latein. Uebers. erhalten) 

Cristodula di Abderrahman a. 1172 Inc. πρὸς σὲ τὸν κάϊτον χάμσεν ... 

Nicola Taneperi a. 1173 Inc. πέπρακα. πρὸς σὲ ἰούστον ... 

Buttaip di Meracia a. 1179 Ine. πέπρακα πρὸς σὲ τὸν x. κάϊτον ἰωάννην ... 
Abdalaziz e Cristodula a. 1185 Ine. τὸ ἡμέτερον ἀργὸν χωράφιον ... 


Riccardo di Seiacea a. 1186 Inc. πεπράκαμεν πρὸς σὲ... ὀρφανήνον (tract. Salinas, 
Arch. stor. Sie. N. S. 9 (1884) 75—97) 
Andrea di Chennego a. 1192 Ine. πέπρακα τὸ ἡμίσιον ... μοιράδιον τοῦ οἴκου ... 


ed. no. 2. 3. 6—11 Cusa p. 661—673. 622 —626 
ed. no. 1. 4. 5 Garufi, I Documenti ined. dell’ epoca norm. (1899) 73. 85. 91 
ed. no. 3 Spata, Miscellanea di storia Italiana 9 (1870) zwischen p. 338 und 415 


Monreale. 


Fundstätte: C. A. Garufi, Catalogo illustrato del tabulario di 5. Maria Nuova in Monreale, 


ιὸ 


Palermo 1902 — Documenti per servire alla storia di Sieilia, Prima serie, vol. 19 — 
vgl. Di Giovanni, I casali esistenti nel s. XII nel territorio della chiesa di Monreale 
— Arch. stor. Sie. N. 8. 17 (1892) 438—496 


Roger II a. 1145: Arabisch-griech. Platea für Gualterio Forestäl 2.19 2 

id. ἃ. 1151: Griechisch-arabische Platea für S. Maria Maddalena di Corleone (Faksimile 
bei Garufi a. 0.0... 1ὴ 9.227 τι -- 

Wilhelm II a. 1178: gr.-arab. Platea über die Besitzungen von ὃ, Maria in Corleone und 
in Calatatrasi 

id. a. 1183: arab.-gr. Platea über die Kolonen des kg. Demaniums 

ed. Cusa p. 127—286 

no. 2 ed. Gius. Spata,,Sul eimelio diplomatico di Monreale, Palermo 1865 (im übrigen 
allgemeiner Bericht mit Urkundenbeschreibungen und Literaturangaben) 


Marsala. 
“47 ur 2} ) 
Roger I für 5. Maria della Grotta a. 1131 (in latein. Notariats-übers. a. 127 alten) 


ed. Garufi, I Documenti ined. dell’ epoca norm. I (1899) 21— 24 ε“΄. MN 0. 
tract. K. A. Kehr, Die Urk. der norm.-sie. Könige (1902) 8* (in a. 1145 verlegt) 


id. Landabtretung an 5. Maria di Marsala a. 1142 latein. (Original griech. ὃ) 
ed. Garufi a. o. O. p. 42—44 


nn NE “32 Ar “0 
De ee 
re Π- 


Girgenti. 


1. Michele Giabobe a. 1112 Ine. τὸ ἀμιπέλιον ὅπερ ἔχω eis τὴν διακράτησιν ... 
2. Giovanni a. 1155 Ine. πράσκωντα πρὸς σὲ παΐστορον τζεντὴλ ... 


3. Metrop. Pafnuzio a. 1555 Ine. ἐλϑὸν πρὸς ἡμᾶς ὃ κῆρ λεόντιος ... 
ed. Cusa p. 599—602. 685 — 686 
no. 2. ed. Spata, Miscellanea di storia Ital. 12 (1871) 56—59 


S. Giorgio di Triocala bei Sciacca. 


1. Roger I a. 1098 über die Stiftung von Kloster und Kirche 
2. Roger II verleiht dem Kloster Ländereien und Weidefreiheit a. 1137 caspn NEM: 
en Mertieiret Fer Te 


ed. in latein. Auszügen Pirri, Sieilia saera® (1733) 755. 1008. 978 


Catania. 


F. B. Bertucei, L’archivio provinciale di Catania, Relazione alla Deputazione provinciale dell’ 
Archivario F. B. B., Catania, tip. C. Galatola 1878, 8° 21 S. u. 1 Tafel (bespr. 
Archiv. βίου. Sie. N. 8. 3 (1878) 271— 274) 


Roger I a. 1095 Ine. ἐπίσκοπος κατάνης ... (arab., nur Einl. u. Schluss griech.) 
Tankred von Syrakus a. 1102 Ine. τοῖς τῶ ϑεῶ ἁκλινῶς ... 

Jacobo Vescovo a. 1103 Ine. ἡλοκόποισα eis τὴν αὐτὴν μονὴν ... 

Roger II a. 1125 Inc. περὶ τοῦ ὅτι νομὴν τὸν βωῶν ... “ἀκ Κ. 

Graf Simeon a. 1141 Ine. ἔλϑεις σὺ ὁ ἰωάννης ὅ ὑποψήφιος ... 


Ὁ 9 κα 


id. a. 1148 Ine. τὴν μονὴν τῆς ὕπεραγ. ϑεοτόκου τ. λικοδίας ... 
u. 8. Plateae ἃ. 1145 (arabisch mit griech. Uebersetzung) 
ed. Cusa p. 541—595 


Io οἱ 


Militello. 
Roger II ernennt den Bertrando di Noto zum Rektor der Kirche 5. Maria delle Stelle a. 1130 ΩΣ 


(in latein. Uebers. erhalten) PR CE: 3. 
ed. Garufi, I Documenti ined. dell’ epoca norm. I (1899 18—19 7 φ 
Sine loco. 
1. a.1103 ἔλαβεν τὰ εἰρημένα ἐνενήκοντα πέντε λικκάρδος ὃ ἴβιν κάϊδ Eoku παρὰ βουσὶδ ... 
γέγωνεν 1 ἀγωγὴ τοῦ ὕδατος ... 
ed. Cusa 6099 -- 610. 


2. Compra-vedita a. 1291 Inc. ἡμεῖς 6 δεῖνα οἰκόνομος τοῦ μετοχίου Ay. στεφάνου τοῦ 
σαλήβους ... (Salebbo) 
ed. Cusa 639 —640 


II. Unteritalien. 


Fundstätten: Archivberichte: Bart. Capasso, Gli archivi e gli studi paleografiei e diplo- 
matiei nelle provineie Napoletane fino al 1818 (Neapel 1885) — L. Bethmann, Nachr. 
über die von ihm für die MGH benutzt. Samml. von Hss und Urk. Italiens, ἃ. ἃ. 4. 
1854 — Archiv ἃ. Ges. f. ält. deutsch. Gesch.-kunde 12 (1874) 474—802 — Karl 
Andr. Kehr, Die Urkunden der normannisch-sieilischen Könige (1902) p. 17 sqq. — 
Vito Capialbi, Sugli Archivi delle due Calabrie ulteriori, rapido cenno di V. C. 
(Neapel 1845) 15 S. — Gius. del Giudice, Del grande archivio di Napoli (Napoli 
1871) 131 S. — Von unzugänglichen Klosterarchiven mit griech. Urkunden spricht 
Batiffol BZ 2 (1893) 621 

Notizen und lateinische Uebersetzungen griech. Urkunden bei Ughelli, Italia sacra, 
10 Bde (in Bd. X (1721) p. 565—660 ein Index diplomatum) — Regii Neapolitani 
Archivii Monumenta a. 703 — ἃ. 1130, 6 Bde, Neapel 1845—1861 — Aeltere 
lateinische Urkunden (seit a. 964) mit einigen griech. Subskriptionen ed. ©. Minieri 
Riccio, Saggio di Codice diplomatico dell’ archivio di stato di Napoli. Napoli 1878 — 
Gius. del Giudice, Codice diplomatico del Regno di Carlo I’ e 119 d’Angio 
1268 -- [309 (Neapel 1862) mit dem Appendix I: Collezione di 27 diplomi di Cata- 
pani d’Italia, e di Duchi di Napoli, ed altri documenti Normanni 1053—1189 (alle 
lateinisch) — Barth. Capasso, Monumenta ad Neapolitani ducatus hist. pertinentia II 1: 
Regesta Neapolitana a. 912—1139 — Monumenti storiei d. 800. Napol. di storia 
patria Ser. II t. II parte 1 (Neapel 1885) mit einigen griech. Subskriptionen — B. Capasso, 
Historia diplomatica regni Sieiliae a. 1250—1266 (Neapel 1874) 

Italienische Uebersetzungen griech. Urkunden im Cod. Vatic. Reg. 386 not. Batiffol, 
Melanges d’archeol. et d’histoire de l’&cole fr. 9 (1889) 332 

Bibliographie: Bart. Capasso, Le fonti della storia delle provineie Napoletane dal 568—1500 
— Archiv. βίου. per le prov. Napoletane 1 (1876) 2 (1877) 5 (1880), vor allem 1 
p- 7—32 und 2 p. 196—203 — Garufi, Archivio stor. Ital. V 22 (1898) 76 

Zeitschriften: Rivista storica calabrese (VI 10: Cotroneo) — Archivio storico pugliese pub- 
blicato dalla Societä storiea pugliese (periodieo trimestrale) 1895 sgq. — Archivio storico 
per le provineie Napoletane (1876 546.) 


Reiches Material mit selbständigen Bemerkungen (auch über die Sprache) findet 
sich in der griechischen Publikation von Sp. Zampelios ᾿ἰταλοελληνικά, ἤτοι 
κριτικὴ πραγματεία περὶ τῶν ἔν τοῖς ἀρχείοις Νεαπόλεως ἀνεκδότων ἑλληνικῶν 
zreoyaumvov (Athen 1864) 254 5. 8° — Die offizielle und massgebende Sammlung 
ist Frane. Trinchera, Syllabus graecarum membranarum, Neapel 1865 (im Folg. 
eitiert „Syll“); im Anschluss an die Erscheinung des Syllabus schrieb Gius. _de Blasiis, 
Le pergamene bizantine degli Archivi di Napoli e di Palermo —= Archiv. stor. Ital. ΠῚ 3 
(1866) 78—102; einzelne Urkunden des Syllabus sind geogr. und sprachlich behandelt 
von Fr. d’Ovidio, Arch. stor. per le prov. Napoletane 7 (1882) 596 —607 

Die liturgischen Typika von S. Nicolas di Casule, Mili, Bova und Grotta Ferrata sind 


in verschiedenen Redaktionen mitgeteilt von Alex. Dmitrievskij, Liturgische Hss 1 (Kiev 1895) 
795—912 (vgl. Analeceta Bollandiana 17 (1898) 453 —455) 


Ma da ( Ealakıı u) 
NAT ML, 1..-:--2.- 55: RT 
PR en. Ep Ζ 


Miete Hann, Ikyeupe e plan de’ 
Araneutı delle pranee “δεν ἄδεια. Aapıra 2 


71 


Reggio. 
1. Nikolaos, Notar und Stratege τῶν Meo@v» entscheidet einen Güterstreit a.1122: ed. Syll 92 
2%, Gutsverkauf der Cala an den Notar Andreas von Isca a. 1141: ed. Syll 131 


3. Adelasia de Basabillia schenkt den Eremiten von Driene einen Weinberg a. 1142: 
ed. Syll 133 

4. Erzbischof Roger tritt Weinberge ab a. 1170: ed Syll 175 

Haus διακρατησεως μεσῶν an Basileios verkauft a. 1257: ed. Syll 299 

6. Ehevertrag zwischen Galterios und Domenika a. 1273: ed. Zampelios τ. 132 —136; 
ed. Syll 327 


SE 


S. Pancrazio di Scilla. 


7 


1. Privileg Rogers I a. 1104 Ine. ᾿Επειδήπερ οἱ τοῖς ἱεροῖς τοποῖς ... . 
ed. C. Minieri Riceio, Saggio di eodiee diplomatico, Supplemento I (1882) 6—9 
ed. G. Minasi, Il monasterio Basiliano, di S. Pancerazio sullo scoglio di Seilla (Napoli 1893) 
Appendix 163 B Br τὴν ὩΣ - Ζξε-, 53 
2. Niketas τοῦ περιστέρη a. 1177—78 Ine. βαρλαὰμ πιπράσκοντες τὸ χωράφιον ... εἰς 
τόπον τὸν λεγόμενον τοῦ πεχῆ ... 
ed. Cusa ρ. 688- 688 Ba ΖΕ 
ed. Salinas, Archiv. stor. Sie. N. S. 6 (1881) 12—13 
rep. A. de Lorenzo, Le quattro motte estinte presso Reggio (Sienne 1892) eirca p. 250 


Oppido-Seminara. 7 38 


“ ͵ 
1. Auf Grund einer Urkunde der Königin Maximilla a. = entscheidet der Grossrichter A Ha 
Joa. de Rhegio einen Prozess de feudo Marescotti zu Gunsten des Ascettinus a. 1188: are 


5 ed. Syll 22» i AN 3: ἀρ 6 5 ἑ 
utsverkauf ἕν τῇ διακρατήσει βεβαλίνου a. 1202: ed. Syll 252 : δ 
Bibianus verkauft Haus und Garten bei Seminara a. 1238: ed. Syll 290 Ξ 

Boemundes pachtet Weideland des Georgiosklosters a. 1270; ed. Syll 321 (mit Faks.) 

Ehevertrag in Seminara zwischen Andreas und Kale a. 1283: ed. Syll 330 

Weinbergverkauf bei S. Constantino a. ὃ: ed. Syll App. II 2 


ID 


S. Maria di Terreti (bei Bova). 


Urkunde a. 1323 im Cod. Vatie. lat. 1546 f. 30—34 
not. Batiffol, Melanges d’archeol. et d’hist. de l’&cole fr. 10 (1890) 98; BZ 2 (1893) 621 


Gerace-Castelvetere. 


1. 8. Filippo di Gerace a. 1101 an die Basilianer: ed. Syll 70 


2.—3. Abt Lavinos erhält das Prodromoskloster a. 1106, Lardaria a. 1110: ed. Syll 71 (mit 
Faks.). 73 


4. Abt Hugo von Venusina über das Phantinoskloster a. 1139: ed. Syll 121 

5. Tzampia verkauft das Gut v/ovrıw an Valinakes von Laretum a. 1140: ed. Syll 122 

6. Testament der Οὐλῶ in Castelvetere a. 1179: ed. Syll 192 

.—8. Tucharos a. 1190 Baumpflanzung; Calo a. 1192 Mühlenbau: ed. Syll 227. 230 

γεοργιος δικαστής... ἁποστάλην παρα τῆς üy. Βασιλείας (Costanza) für 5. Filippo di 
Gerace ἃ. 1198 Inc. ἵνα κρινο καὶ δικαιοσω τιν ἁἀπασαν διακράτησιν τῆς καλαβριας ... 
ed. Parisio, Archiv. stor. per le prov. Napol. 13 (1888) 114-- 77 


© SI 


72 


10. Ehevertrag zw. Kondonikolaos und de Aegido in Gerace a. 1211: ed. Syll 261 

11.—12. Kloster $. Nicodemi a. 1232 und 8. Joannis de Alaro a. 1233: ed. Syll 286 (mit 
Faks.). 288 

13. Burelli: Lathadarus verkauft das Gut βελβασάνου an Adeodatus a. 1248: ed. Syll 296 
(mit Fakes.) 

Stilo-Leontioskloster. 

1. Vikar Stephanos für Kosmas, Abt von 83. Leontios a. 1059: ed. Syll 44; vgl. Einl, 
p- ΧΧΠΙ- ΧΧΙΥ 

2.— 3% Roger I a. 1093 für Theodota und für Catananeus: ed. Syll 56 (mit Faks.). 57 

„pt id. Platea für Bruno a. 1094 und die Eremiten von Arsaphia a. 1097: ed. Syll 59. 60 

(no. 60 ed. Zampelios "ralosAAnvıza 157—158) 

6.—8. Roger II a. 1115, Stratege Philippos a. 1133, Irene a. 1154 für dieselben: ed. Syll 


ERS a 
9.—10. Zo& a. 1164 und Rapicellus a. 1168: Weinberge in agro S. Leontii: ed. Syll 
165. 173 


1. Ehe zw. Hugo und Regalia a. 1176: ed. Zampelios ”ra/. 117—119; ed. Syll 187 
12. Weinbergtausch des Ranaldos, Kapellan von S. Leontios a. 1184: ed. Syll 220 
13.—15. Grenz- und Personalverzeichnisse von Κ΄. Leontios a. ὃ: ed. Syll App. II 15—17 


Kloster S. Giovanni Teresti. 


μ᾿ 


Diploma Josephi Authentae a. 1099 Inc. HoAvoxılros τῶν ἀνϑοώπων ... 

ed. Montfaucon, Palaeographia graeca p. 391—396 R 

2.—3% Roger I a. 1100 und {106 (ital. im Cod. Vat. Reg. 336 erhalten) γε. & 
ed. Jordan, Melanges d’archeol. et d’histoire de l’&eole fr. 9 (1839) 332—333 

4. Roger II erneuert dem Abt Pachomios a. 1144 die Urkunde Rogers I von a. 1101 Ga 


ed. in latein. Uebers. aus dem Staatsarchiv Neapel: K. A. Kehr, Die Urk. der norm.-st. 
Könige (1902) 424—425 


“2: 


᾿ 
5. Leon Maleinos Dux Styli a. 1144 Inc. οἱ τὰ τοῦ πλησίον ἐπιποϑοῦντες ... If De Ai Im 


6. Philipp Sohn des Joannes Brullos a. 1165 Ine. Kai τί ἂν ἄλλο ἥοι... 
ed. Montfaucon Palaeogr. gr. p. 410—415 


Nicotera. 


1. Gutsverkauf des Muserra an de Melphia a. 1155: ed. 501} 155 
2.—3. Verkäufe a. 1173: Gut des Jo. Mastrollei, Garten des Malafera: ed. Syll 181. 182 
4 


.π- ὃ. Kontaratos kauft Weinberg a. 1174 und Haus a. 1179 bei Stauraconum: ed. Syll 
183. 196 : 


6.—8. Verkäufe des Kalokyros und des Muserra a. 1179, des Leon a. 1180: ed. Syll 
1 199 


9.—10. Verkäufe des Barsakios Pikia a. 1183 und des Jo. Turkos a. 1192: ed. Syll 
2288 


11. Vertrag der Lucia mit dem Bruder des Bischofs von Briaticum a. 1193: ed. Syll 236 

12.—14. Verkäufe der Irene und des Lagopatos a. 1198, der Superkia a. 1200: ed. Syll 
244. 245. 249 

15.—17. Stauroconum an Jo. Martinos verkauft von Tzokala und von Isaak a. 1203, von 
Stauracus a. 1204: ed. Syll 256. 257. 258 


ME 6% 
Bone Peg 
Ὁ. 

πο οσος 

ΤΣ 


203 Va mr ae @ BES: 


-- 
ἴων) 


Mileto. 


Fundstätten: Vito Capialbi, Memorie per servire alla storia della $. Chiesa Miletese (Neapel 
1835) — Jos. Bisogni, Hipponii historia (Neapel 1710) p. 76—106 (Urkunden in 
latein. Uebers.) 

Sammlung latein. Uebersetzungen griech. (unbekannter!) Urkunden im d. Vatie. lat. 9037: 


not. Batiffol, Melanges s. u. 10°P. 107—108 (z. B. 2 Schenkungen eines Guglielmo 
Culeumbretta a. 1079 —1081. 1097) 


1. Roger I a. 1086 über die Errichtung des Bistums (griech. Text und lat. Uebers.) vgl. 
Zampelios ᾿ταλοελληνικά p. 149 — 154 
2. id. a. 1091 (erhalten in latein. Uebers. des Konst. Laskaris, überliefert in „Synod. II 
Epise. Paravieinii“) 
ed. Capialbi, Memorie s. o. p. 116—134. 136 — 140 


3. Diploma Philippi ΗΠ} Leonis Logothetae a. 1131 Inc. παραστὰς ᾿Ιωάννης πρεσβύτερος 
ὁ τοῦ Ποταμίτου ... 


ed. Montfaucon, Palaeographia graeca p. 401—402 
4. Weinbergverkauf an xovoras nooparos a. 1179: ed. Syll 193 
5. Letos schenkt dem Mesianos ein Gut bei S. Theodori a. 1182: ed. Syll 212 


Benediktiner-Abtei Sanct. Trinitatis. 


6.—10. Urkunden saec. XI—XII im Archiv des griech. Kollegs in Rom 
not. Batiffol, Römische Quartalschr. 2 - 8: 
6. Malakenos und Maria a. 1079 Ine. καϑάφιξροσην τηϑεμεϑ. καὶ πιούμετ. ἧς τὴν εύα- 
γεστάτην μονὴν... καστρον τὴν ἅγι. κυριακὴν ... 
7. καγω ιοῦν δὲ τεβηλλ. saec. XII Inc. σοι χωραφὶ εἰς τὸν ἅγιον γεώργιον τοῦ φυτεῦσαι 
aunel ... ὃ 
ed. Batiffol, Melanges d’archeol. οὐ d’hist. de l’ecole fr. 10 (1890) 99—100. 104—105 


. Franeica. 


1.—2. Gutsverkäufe de Buchorta a. 1127 und Muteron a. 1140: ed. Syll 101. 123 

3. Leon de Mutero an 88. Deiparae de Sturnis e. a. 1141: ed. Syll. App. II 8 

4.—5. Gutstausch ad 5. Paulum a. 1180 und Weinberg Muteri a. 1181: ed. Syll 200. 205 
6.—7. Petros de Mutero a. 1181 und Irene de Leta a. 1187: ed. Syll 206. 224 

8. Hausverkauf der Tzitanna a. 1283 in Vibona: ed. Syll 331 


Tropea. 


Fundstätte: Vito Capialbi, Memorie per servire alla storia della 5. Chiesa Tropeana (Neapel 
1852) und Separatauszug daraus: S. Tropaeensis ecclesiae diplomata expensa (Neapel 
1840) 32 5. 

1. Privileg Robert Guiskards a. 1066 (erhalten in der latein. Erneuerung Wilhelms I 
a. 1155, den der Bischof Gerutus ausdrücklich bittet, das Privileg nicht nur zu be- 
stätigen, sondern auch ins Lateinische übersetzen zu lassen) 

ed. Capialbi, Memorie Append. 12—20 (ib. 10—12 wohl originallateinische Privilegien 
Rogers I a. 1094 und Wilhelms sine a.) 
2. Gutsverkauf des Andreas an die Brüder Calodibolo a. 1173: ed. Syll 180 (mit Faks.) 
10 


74 


Monteleone. 


Einen griechischen rotolo a. 1056 und 24 griech. Urkunden saec. XII—XIII und Jatein. 
Urkunden mit griech. Subskriptionen bis a. 1504 (dieses letzte Stück aus Gerace) zu 
besitzen erklärte Vito Capialbi, Sugli archivi delle due Calabrie ulteriori (Neapel 
1845) p. 13; vgl. Archiv der Gesellsch. f. ält. deutsche sch.-kunde 12 (1874) 532 

Urkunden in latein. Uebersetzung ed. Jos. Bisogni, Hipponii ... vel Montisleonis, Ausoniae 
eivitatis ... Historia (Neapel 1710) 


Kloster S. Stephani de Nemore (Bosco) und Mariae de Turre. 


Fundstätte: P. Ὁ. Benedetto Tromby (Monaco della Casa di 5. Stefano del Bosco), Storia 
eritico-eronologiea diplomatica del Patriarea S. Brunone e del suo ordine Cartusiano 
(Neapel 1775) 10 Bde; am Schluss jedes Bandes Appendices mit einer Fülle lateinischer 
Urkunden, von denen manche auf griech. Originale zurückgehen werden — über das 
Archiv des Klosters vgl. Trinchera, Syll Einl. p. XIV—XV 
1. Schenkung des Theodoros von Squillace bestätigt durch Antzerios a. 1091: ed. Syll 53 
Be: Schenkungen Roger. isprachig) a. 1099. 1101: ed. Syll 68. 69 (vgl. Zampelios 
᾿Ιπαλοελληνικά p. 173) 
4. Ruggiero di Bono, gran giudiee di Calabria a. 1116: Carta di donazione del Casale 
di Mutari 
no. 4. not. Arch. stor. per le prov. Napol. 8 (1883) 159—160 
no. 4. ed. Nie. Parisio, Due documenti inediti della Certosa di 5. Stefano del Bosco, 
Napoli 1839 (laut der Besprechg. im Archiv. stor. Sie. N. 5. 15 (1890) 147—152 
und im Archiv. stor. Ital. V 5 (1890) 490) 
5.—7. καρβουνξρις a. 1124, γηνεκα τοῦ gaov a. 1125, Sichelgaita a. 1126: ed. Syll 95. 
96. 98 
8. Geofridus bestätigt die Schenkungen des Rhaos de Loritelli a. 1131: ed. 501} 111 
9.—12. Weinbergverkäufe des Kondilos, Pulares, Gregorios und Gutsverkauf Buchorta des 
de Mutero an den Magister Andreas a. 1141: ed. Syll 124-—-126. 130 
13. Graeca charta donationis Josfredi Catacensis Comitis pro Cartusia 5. Stephani de Nemore 
a. 1142 
no. 13. ed. latein. Tromby, Storia del patriarca S. Brunone IV (Neapel 1775) App. p. ΧΥΓ 54. 
14. Weinberg an ὃ. Joannis de Cuculo geschenkt a. 1144: ed. Syll 136 
15.—17. Güter des Ruperto de Terrun a. 1154 bei Cuculon (2 Urkunden) und Plagiai: 
ed. Syll 150—152 
eo; 18. Schutzbrief Wilhelms I a. 1154: ed. Syll 153 (die Echtheit verteidigt K. A. Kehr, Die 
Urk. der norm.-siz. Könige (1902) p. 375. 379 56.) 
19. Malgerio de Altavilla a. 1156: Carta di donazione della Chiesa di 8. Nicolö della Torre: 
not. und ed. wie no. 4. 
20.—23. Schenkungen aus Crotone a. 1159 des Curbulinus (2 Urkunden), des Sealionus, 
des de Marturano: ed. Syll 156—159 
24. Schutzbrief des Michael Camerlingus von Badulatum a. 1165: ed. Syll 167 (mit Faks.) 
Beh ‘Wilhelm I gewährt eine jährliche Unterstützung a. 1166 (lat.-griechisch) 
no. 25. ed. (den latein. Teil) Tromby, Storia del patriarca S. Brunone IV (Neapel 1775) 
App. I p. LXXXII no. 67; traet. Alex. di Meo, Annali eritieo-diplomatiei X 300 
26.—27. Magister Wilhelm erhält Palaiochorion a. 1171, Silepa a. 1176: ed. Syll 178. 188 
23.—29. Magister Guido kauft Güter in Arsaphia a. 1182, in Stilo a. 1184: ed. Syll 213. 218 
30. Richter Lambertos entscheidet einen Streit mit Agriothera a. 1194: ed. Syll 239 


VEN» a. Mapa ee »»: Pas, 


Veren, 754. 


Ve Wk u ΟἸΜμα ΩΣ Bin 
+ . ͵ 47 ““ Ζ2, . Age 


ΩΣ “ΑἿΣ σάνε, Y : Σ 


‘ , 
“ τ “ 
Mg STH σκνυσεπζον ap, 3% Fre γα ον 


31.—32. Cuculon: Jo. Bapheos a. 1196, 3. Joannis a, 1199: ed. Syll 241. 248 


33. Schenkung des Grafen Wilhelm von Squillace a. 1201: ed. Syll 251 (eine latein. Uebers. 
ed. Tromby, Storia del patriarea Brunone V App. Ῥ. XXXIII) 


34. Streit mit den Ziglari in S. Catharina entschieden a. 1206: ed. Syll 260 

35.—37. Käufe in Agriothera a. 1213: S. Phantini, Castania, Ozomenon: ed. Syll 263— 265 
38. Grenzentscheid des Krupollianites στρατηγὸς σατριάνου a. 1214: 84. Syll 268 

39. Testament der Siklegrima von Croton vollzogen a. 1219: ed. Syll 271 . 


40.—42. Verträge mit Agellitanos von Seminara und Appidoriakos von Agriothera a. 1232, 
mit Chandakari von Seminara a. 1239: ed. Syll 284. 287 (mit Faks.). 291 
43. Vertrag mit dem Gregorios Thaumaturgoskloster in Squillace a. 1243: ed. Syll 293 


44. Grenzbeschreibung τὴς κουλτουρας τοῦ κατὰνάνκη a. ὃ: ed. Syll App. II 14 


Badulati. 


1.—2. Gutsverkäufe des de Eupraxia a. 1227 und des Eulampos a. 1267: ed. Syli 277. 306 


3.—5. Schenkungen an die Klöster καμμαρῶτου a. 1269 und 1271 und 5. Menae a. 1269: 
Syll 318. 319. 324 


6. Weinbergteilung unter den Brüdern de Malepunto a. 1277: ed. Syll 328 


Squillace. 


1. Roger II bestätigt & Privilegien der Kirche von Squillace a. 1145 Bay 90 

ed, (mit Faks.) Syll 139; die lateinischen Vorurkunden Rogers I a. 1096 und Rogers II 
“2Ζ2.. 1102 ed. Regii Ber bbller Archivii Monumenta 6 (1861) 164—167; 5 (1857) 

278—280 (vgl. Zampelios ᾿Ιπαλοελληνικά 163—168. 174—181) “4.2 77) ha ET 4 
2.—3. Aracli und Gregorios verkaufen Weinberge bei Stalakton a. 1202: ed. EN 253. 254. 
4. Klosterschenkung des Grafen Gulielmo a. 1202: ed. Syll App. I 9 
5.—6. Stalakton: Theotokoskloster a. 1242, Stratege Gulielmo a. 1244: ed. Syll 292. 294 
VS: Bucia kauft Weinberge von Bibillus a. 1270, von Burrelites a. ὃ: ed..Syll 322. 
> App. II 12 


Catanzaro. 


1. Malg. Altavilla für S. Nicolai de Camato in Ronca a. 1145: ed. Syll 137 (mit Faks.) 

2. Hausverkauf des Normandelli in Nicephorum a. 1179: ed. Syll 194 

3.—4. Weinberg des Massanova a. 1194, Haus des Dominico a. 1204: ed. Syll 238. 259 
5. Maria Malasaberi verkauft das Gut Pyrgelle a. 1213: ed. Syll 266 

6.—7. Ehekontrakte de Camarda a. 1214, de Franeiseo a. 1226: ed. Syll 267. 275 

8.—9. Falloceus und Adelasia a. 1228 für das Theodoroskloster in Simeri: ed. Syll 280. 282 
10.—11. Gut des Meliotus a. 1251, Haus der Archontissa Seumbari a. 1256: ed. Syll 297. 298 
12.—13. Testament des Russos a. 1265, Ehe des Seillianus a. 1267: ed. Syll 301. 304 
14.—15. Geldgeschäft des Muska a. 1270, Haus des Chrysaphos a. 1281: ed. Syll 323. 329 


16.—18. Güter des Minurita a. 1290, des Spanos in Ronca a. 1291, des de Presbytera 
a. 1303: ed. Syll 3832 —334 


Cotrone. 


1—3. Trotta a. 1192, Kattobos a. 1199 und Christiana a. 1228 an das Kloster 5. Nicolai 
de Cipullo: ed. Syll 232. 247. 278 
4. Gutstausch zwischen Cuceia und seiner Gattin Aluisa a. 1233: ed. Syll 289 
10* 


ka £porra kedreug AG” (1785= 36- Ga 


76 


5. Michael σουριούν a. 1232 Inc. Eruön νικολᾶος ... τοῦ gouirtov ... ἐδιάτάξατο ἔγγραφον 
καὶ ἔασεται ... 
no. 5 ed. Parisio, Archiv. stor. per le prov. Napol. 11 (1886) 858 --- 857 
8. ausserdem bei $. Stephani de Nemore (Bosco) no. 20—23. 39 


S. Severina — S. Joannis de Flore. 


1.—3. Privilegie ers I a. 1099 und Rogers II a. 1115 und a. 145 (1144) für das 
„Monasterium Calabro Mariae de Altilia“, no. 1. und 2. gerichtet an dessen 
Gründer, den Bischof Polycehronius yon Cerenzia (erhalten in latein. Uebers. aus Croton 

G; zand 


Bup 1 | a. 1232) ΣΝ χρέα 0 : ὃ 
ed. Ughelli, Italia saera IX (1662) 671—676 -- IX (1721) 476—479; vgl. Arch. stor. 
z Sie. I 406 
4. Richter Mauroleon über die Erbschaft der Callutzi a. 1121: ed. Syll 87 
5. Fillia schenkt einen Weinberg bei Milia a. 1180: ed. Syll 203 


6.—7. Gut Brito bei Acherontiat) a. 1211, Weinberg des Sealdieris a. 1223 an de Chiure: 
ed. Syll 262. 272 


8. Testament der Clementia Caballarii a. 1226: ed. Syll 274 
9.- 10. Gut Bitaurum a. 1228, Weinberge am Neto a. 1229 an de Chiure: ed. Syll 
279. 283 
Briaticum. 


Gutsschenkung des Gregorios Sophi an Malenos a. 1130: ed. Syll 107 
Gutsverkauf der Ballavia an Rabta a. 1245: ed. Syll 295 (mit Faks.) 
Ehekontrakt Vallelonga-Felleei a. 1251: ed. Zampelios ’/ra/. 138—141; ed. Syll App. I 16 


.— 10. Güterkäufe des Notarios Phillianos Tuscanus von Nikolaos Amphusi a. 1267, von Leon 
und von Basileios Mandanos, von Spatharios a. 1268, von Siea Suneae und von Leon 
Mandanos a. 1269, von Staropullos a. 1271: ed. Syll 305. 308—311. 316. 325 


Pe wm Mi 


Rossano. 


Das Diplomatar des Klosters, 25 Urkunden a. 1103—1510, rekonstruiert Batiffol, L’abbaye 
de Rossano p. 16—24 nach den lateinischen Auszügen und Angaben bei Ughelli, 
Italia sacra IX (Quelle: Bestätigungsurkunde Friedrichs II a. 1223) 
1. Helena schenkt das Menaskloster an Cava a. 1086: ed. Syll 49 
oger I schenkt das Hadrianskloster an Cava a. 1091: ed. Syll 52 (mit Faks.) 
Bertha de Loritelli a. 1111 Ine. ἐπιδοϑέν σοι τ. x. Χροιστοδούλῳ ... ed. Montfaucon, 
Palaeographia graeca p. 396— 897 
4. Theogno für 5. Joannis de Calveto a. 1126: ed. Syll 99 (mit Faks.) 
5. Chrysobull Rogers II a. 1130 Inc. εὐσεβοῦς διανοίας καὶ βασιλικῆς ... ed. Montfaucon, 
Pal. gr. 397—401; ed. Syll 106 2 
6. Nikolaos, Oikonomos von S. Mena a. 1145: ed. Syll 138 
Erzbischof Joannes und S. Joannis de Calveto a. 1167: ed. Syll 171 
Bodennutzungs-bewilligung a. 1359 Ine. ἦλϑε πρὸς ἡμᾶς καὶ πρὸς τοὺς σὺν ἡμῶν 
πατέρας καὶ ἀδελφοὺς Tovpoidos στρατιλάτις ... ed. Gius. Müller, Arch. βίοι. It. III 7 
(1868) 12—17; emend. Aaar ib. 1882 p. 258 
s. ausserdem o. ὃ. 60: 5. Maria de Valle Josaphat no. 2. 7. 


ο Sı 


1) Ist wohl = Cerenzia am Neto, und nicht, wie Trinchera im Index annimmt = Acerenza in 
der Basilicata 


ἧς, DEE En RAT 
a N 


ER 
E77 eg rt 


a 
L 


u | 


I 


Acra. 


Gut Kulumites an die Theotokos de Cabria geschenkt a. 1182 (über das Kloster s. u. 5. 791 
bei Acherontia) . 


ed. Syll 214 Cosenza. 7 


Erbstreitentscheid durch einen Beamten König Rogers II a. 1121 Ine. Ἔδει μέντοι τὰ πρὸ πολλῶν 
τῶν χοόνων κρατιϑέντα ... (einen Ort Iwpiv oder Σὶσινναί betreffend) - 
ed. Gius. Müller, Arch. stor. It. III 7 (1868) 6—9 


Aeta (bei Sealea). 


1. Gut πετρικέλλα an das Eliaskloster geschenkt a. 1198: ed. Syll 243 

2. Testament des Jo. Skullandos a. 1198: ed. Syll 246 n 

3. Gutsverkauf des Agattileon χωρίου μελισσάρονου a. 1265: ed. Syll 300 

4.—5. Güter S. Paraskeue und de Zerbo a. 1266 an P. Fitzurri: ed. Syll 302. 303 
6.—7. Rob. Sumeros an Filderri a. 1268 und an Fitzurri a. 1269: ed. 501} 307. 312 url 1 ΒΞ 
8.—10. Güter der Sklapena, des Nikos, des Drakos a. 1269 an Fitzurri: ed. Syll 313— 315 alfa 
11.—12. Filderri kauft ein Gut a. 1269, einen Oelgarten a. 1270: ed. Syll 317 (mit Faks.). 320 - 
13. de Aquaro verkauft einen Oelgarten an de Burello a. 1272: ed. Syll 326 Las He 
14. Matthaios restauriert Michaelskirche und -hospiz a. ὃ: ed. Syll App. II 7 7 


Petros-Pauloskloster de Spanopetra. 


1. Testament des Abtes Gerasimos mit Brebion c.a. 1130 Ine. οἵ τῷ τοῦ πρωτοπλάστου ... 
Σίγνον Νικολάου τοῦ Aovaroov a. 1185 Ine. ἀνῳφιερώνοντες τὸ ἡμέτερον χωραφιον ... 
ed. Montfaucon, Palaeogr. gr. 403—407. 415—416 (p. 428: latein. Urkunde Friedrichs II 


a. 1224) 
Castrovillari. 
1. Chletos a. 1218 Ine. αποταξομεν ... zinovoLov σίν ταις μεροδενδρεαις ... 
2. σοῖ Σερβαδδεο a. 1246 Inc. τὸ ἥμιετερον olxotönov σὺν τῇ ἐν αὐτῷ οἰκίᾳ... 
3. Ehevertrag des υἱὸς AodexaAlov mit Σαρακίνα τῆς Lleoyovins a. 124. (675.) 
4. Σίιγνον χειρὸς Poyeoiov τῆς Σαγίης a. 1255 Inc. πιπράσασϑαί σοὶ Σερβαδδέῳ ... 
5. Σίιγνον χειρὸς "Euums ἃ. 1245 Ine. πιπρασασϑαί σοι Τομασιῳ 1 υναίσι (Gynaesi) ... 
ed. Jul. Minervini, In quattuor graeca diplomata, nune primum edita, annotationes, 
Napoli 1840 (no. 5 ist Nachdruck einer älteren Separatausgabe) 
Circlarium (Cerchiara). 

1. Odo Marchisios schenkt die Phantinoskirche dem Mönche Sergios a. 1097: ed. Syll 64 
2. Schenkung an S. Angeli de Battipede a. 1106: ed. Syll 72 (mit Faks.) 
3. Weinberg bei 7 πηγῆ τῆς ἄριας verkauft a. 1127: ed. Syll 100 
4. Testament der Alpherana τῆς xapaleas a. 1147: ed 5011} 144 


5. Ehekontrakt zwischen Villaritas und Argentia a. 1166: ed. Syll 170 

6.—7. Güter an de Rusito und an de Tzitzierudi a. 1172 und a. 1175: ed. 501} 179. 185 

8.—9. Odo de Geryasio und Tochter Maria a. 1175 und a. 1180: ed. Syll 186. 201 

10.—12. Gut Petrosa an die Phantinoskirche a. 1180, 1181 und 1182: ed. Syll 202. 211. 215 

13. Gut δροσέοϊ an die Kirche 5. Nicolai de Nuda a. 1181: ed. Syll 204 

14.—16. 5. Phantini mit Sikligaita a. 1185, Irene a. 1187 und Joannes a. 1189: ed. Syll 
221. 223. 226 


17. Testament des Gervasios Chabitas a. 1192: ed. Syll 229 

18. Ehevertrag zw. Jona und Tzangaris a. 1196: ed. Zampelios ”/r. 119—120; ed. Syll 240 
19. Carabuna weiht sich und ihr Gut an Α΄. Phantini a. 1225: ed. Syll 273 

20. Weinbergverkauf des Notanus an S. Phantini a. ὃ: ed. Syli App. II 9 


Oriolo-Noia. 
1.—2. Schenkungen eines Philippos Kaballarios a. 1114 und 1117 für das Petroskloster 
de Barychalla: ed. Syll 76. 82 
3. Dasselbe Petroskloster an Cava geschenkt a. 1117: ed. 5011} 83 


4. Grossos verkauft an Phalkos ein Gut bei Noia a. 1118: ed. Zampelios IraloeAinvıza 
100-102; ed. $yll 85 


.—6. Schenkungen an 8. Nieolai de Cofina a. 1132. 1135: ed. Syll 112 (mit Faks.). 116 


Prozessentscheid des Katapanos Joannes Farakli von Noia a. 1175: ed. Zampelios παλο- 
ελληνικά 115—117; ed. Syll 184 


8. Gutsschenkung an ὃ. Onuphrii a. 1179: ed. Syll 195 (mit Faks.) 

9. Barychalla: Weinberg τοῦ uoogpı von Mineos an Strambos verkauft a. 1182: ed. Syll 216 
10. Gutsabtretung an den Presbyter Martinos a. 1186: ed Syll 222 

11. Schenkung an 5. Nicolai de Cofina a. 1193: ed. Syll 235 

12. Weinbergverkauf in Albidona a. 1202: ed. Syll 255 

13. Rice. de Claromonte schenkt einen Weinberg a. 1227: ed. Syll 276 


ἡ σι 


5. Maria de Cyr-Zosimo. 


Dem Kloster von Cava unterstellt, daher die meisten der hier notierten Schenkungen zugleich 
an Cava adressiert sind. 
1. Prior Pascha übergibt das Kloster 5. Michaelis einem Mönche ce. a. 1000 
ed. Zampelios ᾿Ιταλοελληνικά 91—92 — ed. Syll Appendix II 4 
2. Helena schenkt der Theodoroskirche Güter bei Appium a. 1034 
3. Lukas tritt die ererbte Präfektur einem Theophylaktos ab a. 1050 
4. Landschenkung ns τόπον λεγομενῆς μαραϑῶσας a. 1058 
5. Güter bei der Pankratioskirche an die Theodoroskirche geschenkt a. 1063 


ed. Syll 29. 37. 43. 46 — ed. Codex diplomatieus Cavensis V 249 (VI 10). VII 122. 
VIII 36. VIII 205 


6. Al. de Claromonte schenkt das Onuphrioskloster bei Noha a. 1093: ed. Syll 58 
7. Die Claromonte schenken das Gut de Bonohomine a. 1112 (latein.): ed. Syll 74 
8. Richter Charbertos schenkt Ländereien bei $S. Paulo bei Noha a. 1113: ed. Syll 75 


9.- 10. Alex. de Claromonte bestätigt alte Schenkungen a. 1116 und schenkt Ländereien 
am Sarmentum a. 1121: ed. Syll 80. 88 

11. Liste der Räubereien des Robertos Riecardi und seiner Bande in Noha a. 1133: ed. Zam- 
pelios ᾿Ιταλοελληνικά 106—108 mit Bemerkungen über den gemein-neugriechischen 
Spracheharakter der Urkunde: ed. Syll 113 

12.—13. Schenkung der Troglari (S. Euplo) a. 1145 und des Pelegrinos a. 1149: ed. Syll 


141. 146 
14.—15. Gutsschenkungen in Noha des Crispinus a. 1155, des Synesiota a. 1165: ed. Syll 
154. 168 


16—17. Gutskauf Alonitzi a. 1200, Gutstausch mit Manasses a. 1232: ed. Syll 250. 285 


79 


Raparo. 


Privilegio di Mango ed Emma, signori di S. Chirico a favore di Ninfo abate di 5. Arcangelo 
di Raparo (in latein. Bestätigung Rogers II a. 1147 erhalten) 
not. Giac. Dragonetti, Origine dei feudi nei regni di Napoli e Sieilia (Palermo 1842) 194 
(nach Vargas, Esame delle carte normanne 505) 


Elias de Carbone. 


Fundstätten not. Batiffol BZ 2 (1893) 621 
Notizen und latein. Uebersetzungen in Pauli Aem. Sanctorii Casertani Historia monasterii 
Carbonensis (Rom 1601), dieselbe in ital. Uebers. von M. Spena: Santoro, Storia 
del monastero di Carbone (Neapel 1831) — Das von Santoro benutzte Material ist 
heute verschollen (s. jedoch u. no. 4) 
1. Alexander de Claromonte a. 1125 für San Anastasio: ed. Syll 97 
Roger II für das Kloster $S. Anastasio a. 1132 (Original griech.) .2΄. 
ed. lateinisch: Santoro, Storia 1891 p. 18 (ib. p. 24 die originallateinisch® Bestätigung 
durch Wilhelm I a. 1154) 
3. Sentenza di Gibele Loria e Roberto Cletzis, giudiei della valle del Sinni e di Laino saee. XII 
eontro il nobile calabrese Gilio che accusava falsamente di usurpazioni l’abate Ilarione 
di S. Elia 
ed. Cotroneo, Rivista storiea calabrese VI, 10 
4. Konstanze bestätigt a. 1196 die älteren normannischen Privilegien (Original lateinisch) Pant jr γ' 


ed. K. A. Kehr, Die Urk. der norm.-sie. Könige (1902) p. 485—487 (nach einer NE 
Bethmann gefertigten Abschrift des Originals in der Biblioteea Doria, Rom) a | 


Colobrarium — S. Nicolai de Peratico, 


1.—2. Schenkung de Fagone a. 1116 (lat.), de Monte a. 1118 an 8. Nicolai: ed. Syll 81. 84 

3. Rob. Isnardi verkauft ein Gut bei ’AAwviaı a. 1124: ed. Syll 94 

4. Rice. de Claromonte bestätigt S. Nieolai einen Weinberg a. 1131: ed. Syll 110 

5.— 6. Weinberg des Asberno a. 1191, Gut des Nucarrita a. 1192 an S. Nicolai: ed. Syll 
228. 231 

7. Vermächtnis des Grafen Margaritos für S. Nicolai vollstreckt a. 1194: ed. Syll 237 


Acherontia (Acerenza)'). 


1. Sikilia für 5. Maria de Cabria a. 1170: ed. Syll 176 
2. Gutsverkauf einer Buttelleri an Chrysolemos a. 1196: ed. Syll 242 


SS. Trinitä di Venosa. 


Karl I von Anjou bestätigt a. 1267 zwei lateinisch mitgeteilte Privilegien Kogers I. a. 


(Uebersetzung?) und Wilhelms II a. 1189 
ed”. del Giudice, Codice diplomatico d’Angiö, Append. I p. XXIV 


1) Das Kloster S. Maria de Cabria kehrt wieder bei Acra (s. ο. 8.77) und könnte identisch sein 
mit Maria de Altilia bei S. Severina; alsdann wäre Acherontia nicht = Acerenza, sondern = Cerenzia 
am Neto, wie ich es schon für 2 Urkunden angenommen habe (8. o. 8. 761); aber gibt es Catapani von 
Cerenzia, wie deren einer in der obigen Urkunde a. 1170 auftritt? 


80 


Terra d’Otranto. 


Bibliographie: Erm. Aar, ΟἹ] studi storiei in Terra d’Otranto: B. Monografie storiche, D. Pubbl. 
diplomatiche = Archiv. stor. Ital. IV 3 (1879) 276—306; IV 6 (1830) 100— 114. 
305— 334; p. 305—317: Regesten der Terra d’Otranto a. 761 bis a. 1718 
Ein Diploma Leons des Weisen a. 892 (im Metropolitanarchiv von Otranto) not. Zampelios 
᾿Ιταλοελληνικά 248 — 249 
Tarent. 


Das Philipp-Nikolaoskloster verkauft einen Weinberg τοῦ μούντεφρεσε a. 1029: ed. Syll 22 
Legat des Benenatos für die Freigelassene Maria: Gut Unianum a. 1032: ed. Syll 24 


.—4. Gut Rasela von Leo an den Juden Theophyl. Chimaria verkauft a. 1033 und 1039: 
ed. Syll 26 (mit Faks.). 31 


.—9. Memnonkirche: Gutsschenkung des Leo a. 1040, Landkauf des Bischofs Kinnamos 
a. 1042, Gutsschenkung des Georgios a. 1045, Gutstausch des Kinnamos a. 1047, 
Kauf des Kinnamos von dem Abt Phantinos a. 1049: ed. Syll 32—36 


10. Stratelates tritt die Höhle Cava zur Errichtung einer Weinkelter ab a. 1084: ed. Syll 48 
11. Stiftung des Vitalis zum Dank für die Konzession eines Grabdenkmals a. 1177: ed. Syll 189 


ο΄ So) 


or 


Tarent: Petrospauloskloster. 


1. Schutzbrief des κατεπάνω Michael gegen Ursoleon gerichtet a. 975: ed. Syll 7 (mit Faks.) 

2. Leon Aichmalotos schenkt die Hälfte eines Vivariums a. 981: ed. Syll 8 

3. Vivarium μοῦνσουρι geteilt a. 984: ed. Zampelios "Ira. 88S—90; ed. Syll 9 

4.—5. Schutzbriefe des Protospathars Greg. Trachaniotes a. 999 und des Spatharokandidaten 
Leon a. 1026: ed. Syll 10. 21 (mit Faks.) 


6.—7. Sardos: testament. Schenkung a. 1033, Gartenpachtung a. 1035: ed. Syll 27. 30 (Faks.) 
8. Ursus vollstreckt die testamtarische Schenkung des Calus a. 1052: ed. Syll 39 
9 


.—10. Weinbergverkauf (Ponta) der Sellitta a. 1054 und -tausch (Palus) des Joannes 
a. 1061: ed. Syll 41. 45 


_J1.—12. Privileg des Fürsten Boemund a. 1087 und Schenkung eines σπήλαιον durch Hyaeintha 
a. 1089: ed. Syll 50. 51 


13. Abt Bernard verpachtet 2 Weinberge eis ἀκκουάραν a. 1116: ed. Syll 79 


14.—16. Abgaben für Landabtretungen an Siconolfus a. 1131, an Nikolaos a. 1143, an den 
Arzt Theophylaktos a. 1145: ed. Syll 109. 135. 140 


17.—18. Abgaben für Landabtretungen an Samaros und an den Topoteretes Gulielmos a. 1217: 
ed. Syll 269. 270 


19. Weinberg an Joannes verpachtet gegen jährlich 3 Pfund Wachs a. 1228: ed. Syll 281 


Nardd. 


1. Gutzulina schenkt dem Kleriker, Sohn des Tzinduri die Freiheit a. 1134: ed. Syll App. I2 
2. Weinbergverkauf bei 5. Cyriei an einen Pardos a. ὃ: ed. Syll App. II 5 


Gallipoli — Kloster S. Mauri. 


1. Testament der Frau des Joannes Gastra a. 1112: ed. Syll Appendix I 1 


2.—4. Schenkungen an $. Mauri: Salomon aoaraiov a. 1149, Hilarion a. 1167, Joannikios 
a. 1172: ed. Syll App. I 3—5 


5. Barinos schenkt ein Gut an Theodoros Katheka a. 1181: ed. Syll App. I 6 


HEN br Da. fe 
BEN 


81 


6. Ehevertrag zwischen Nikolaos und Maria, Tochter des Mauros a. 1191: ed. Syll App. I 7 

7. Haus in platea Cutzubelli an das Kloster 5. as de Fonte a. 1195: ed. Syll App. I 8 

8.—9. Schenkungen der Rametta an das Kloster S. Mauri: ἐν τῶ ἀναφοραρίω a. 1203, 
ἀραταίου a. ὃ: ed. Syll App. I 10. 11 

10.—11. Hausschenkung der Donata a. 1203, Gutsschenkung a. 1208: ed. Syll App. I 12. 13 

12.—13. Jährliche N des Sergios a. 1219 (Richterspruch) und des Genuitus a. 1227: 
ed. Syll App. I 14. 15 


14. Rice. Martellos schenkt dem Kloster 5. Mauri einige Leute a. ὃ: ed. Syll App. II 6 


Gallunium (Galunianum) bei Soleto. 


Bodentausch-Urkunde a. 1401 Ine. ... ὅτι 6 ᾿Ιωάννης Στεφάνου Ilızzapion ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ 
χωρίου 1 αλλουγννίου ... 
ed. Gius. Müller, Arch. stor. It. III 7 (1868) 20--24 


f 
Kloster S. Nicolo di Casole. Na YA 


Bibliographie: Aar, Archiv. βίον. Ital. IV 6 (1880) 105 not. 13 (Hss des Bessarion), 318—320 
1. Privileg Rogers II a. 1130 
I, / \ : 
not. Aar, Arch. st. It. IV 6 (1880) 319157 (Qacb—Bodati Zee HT 
2. Hypotyposis a. 1160 und liturg. Typikon a. 1174 des Abtes Nikolaos mit Leihverzeichnis ete.. ——— 
im Cod. Taur. 216 Ὁ. III 27 
ed. Omont, Revue des 6t. greeques 3 (1890) 381—391 
not. (bibliographisch) Krumbacher, Geschichte der byz. Litteratur? 318°; neu erschienen 
die Artikel von Cozza-Luzi, Rivista storica calabrese, anno 6 no. 5. 6. 7. 8. 10, 
anno 7 no. 5 (vgl. BZ 8, 242. 579; 10, 354) 


Alliste-Monopoli. 
1. Tribut des Kastells Pelagianum an den xazenavos Mesardonites a. 1016: ed. Syll 16 
(mit Faks.) 
2. Magister Argyros bestätigt die Garantien des Ὁ Sasso für das Kloster 8. Nicolai de Mono- 
poli a. 1054: ed. Syll 42 zul „Faks. (Einleitg. p. XXIII ist die Ausgabe von Seottius 
a. 1822 notiert) ER TER, ER Frv L- 
3.—4. Verkäufe in Alliste a. 1331 dla: Nik. Linatza und des Jo. Alpherios: ed. Syll 335. 336 


Conversano. 


43 lateinische Urkunden aus der byzantinischen Zeit des Klosters a. 8315—1072 
ed. Dom. Morea, Il Chartularium del Monastero di 8. Benedetto di Conversano vol. I 
(Montecassino 1893): Chartularium Cupersanense p. 1—98 
\ 


Bari. 


1. Hausverkauf des Basilios de Crommyda “a-1032 an Nicolao de 5. Aecaterina 
ed. Zampelios ’/raloeA4»>96 — 98; ed. Syll 25; ed. Cod. dipl. Cavensis V 221 
Sigillion Eöoradiov, κατεπάνω Traklac an Βυζάντιος, κριτὴς von Bari a. 1046 Ine. 
Σιγίλλιον γενόμενον παρὰ Eöoradiov ... 
3. Σήρικα ϑυάτηρἣ (sie ed.) M 05, ὃ ἀπὸ κάσέρου Στύλος (Kalabrien) macht ihr Testament 
12 Okt. 15 Ind. (saee. XN\ Inc. Ev ὀνόματι τοῦ ee ... Ἐγὼ Σήρικα..,.. 
ed. Codice diplomatico Barese IV Ρ. 67—68. 92 — in den übrigen Bänden I—V 


(Bari 1897 — 1902) keine gri@Chischen Stücke, ἔπει Haken griechische Subskriptionen 
von Zeugen 


mngeo «“τὐρόμω 


τῷ 


11 


82 


Trani. 


Funidlstätte: Le carte che si conservano nello Archivio del Capitolo metrop. di Trani, dal IX see. 
fino all’ anno 1266, pubbl. da Arcangelo di Gioacehino Prologo, Barletta 1877 
(bespr. im Arch. stor. Ital. IV 3 (1879) 257—260; von Winckelmann, Göttinger 
Gelehrte Anzeigen 1850 p. 1126 — 1129) 


1. Καλοκύρις ᾿Ανϑύπατος a. 983 Ine. Διὰ τούτω καὶ σὲ Ρωδοσταμον ’Eruoxzonov Τρανῶν 
ἑξυρικὼς ὑπὸ τὴν ἀυτὴν ... 
2. Σιγίλλιον 1] ρηγορίου Βάστου ἃ. 999. Ine. τοῦ μηδένα τῶν ἁπάντων κατατολμᾶν ἐπείριαν ... 
9. A a entscheiden a. 1054 zu gunsten des Sassos aus Trani Ine. παρὰ πόλλων 
Ὁ αναδέδοχϑέντων δοῦλον πιστὸν ... (8. 0. Alliste-Monopoli no. 2) ὃ 


ed. Giamb. Beltrani, Documenti Longobardi 6 Greei (Rom 1877) 9 ---18. 23—25; ausserdem 
zahlreiche griech. Subskriptionen in latein. Urkunden 


Troja. 
Fundstätte: Vine. Stefanelli, Memorie, 1879 


1.—2. Grenzbeschreibung durch den κατεπάνος Basileios Boianos a. 1019 und (nur latein. 
erhaltene) Ergänzung derselben a. 1024 


3. Privilegien der κατεπάγοι für das Theotokoskloster auf dem Aratus a. 1034 
ed. Syll 18. 20. 28 


4. Schenkung Rogers II an Bischof Wilhelm a. 1105 (latein.) 
: m ed. Al. Aur. Pelliceia, Chroniei Trojani fragmentum — Racecolta die varie eroniche del 
un Regno di Napoli V (Neapel 1782) 133 sqg.; daselbst noch viele andere latein. Stücke 
Cagiano-Auletta. 
1.—2. Schenkungen: Weinberg am Negro a. 1121, Gut επικάτο τὴν φόσσα a. 1123: 
ed. Syll 89. 93 
9. Ueber ein Gut bei Cagiano a. 1129 (fragmentarisch): ed. Syll 103 


4.—5. Verkäufe: Weinberg des de Dardano a. 1130, Gut τοῦ onılEov τῶν μύλων a. 1142: 
ed. Syll 108. 132 


6.—7. Verkäufe an Ursus auf dem Berg τὴς xeowas a. 1149, τοῦ πάρδου a. 1152: 
ed. Syll 147 (mit Faks.). 148 


8.—9. Gutsverkäufe in Oletta a. 1160: πετρῶσα des Tzokellos, τὼν λιμπιδάνων des Pitzelles: 
ed. Syll 160. 161 


10.—11. Ebules verkauft Güter τῆς λάρνακος bei Oletta a. 1163 und 1164: ed. Syll 
163. 164 

12. Bonus de Bonadia adoptiert die Marotta in Oletta a. 1170: ed. Syll 177 

13.—14. Güter eis τοῦς λάρνακη verpfändet a. 1178, ἧς τοὺς Anvzudavas vertauscht a. 1181: 
ed. 5.11 191. 209 


Kloster S. Mariae de Pertusia. 
1.—3. Gutsschenkungen des Robertus Caciani εἰς τὴν στράτα κονσίνα a. 1092. 1098. 1099: 
ed. Syll 54. 65. 67 
Gut εἰς τὸ vadov μαλου a. 1114: ed. Zampelios ᾿ἰταλοελλ. 102—103; ed. Syll 77 
Schenkung der Kirche 5. Nicolai de Pertusia a. 1121: ed. Syll 90 
Landsehenkung eis τὴν αλίτζη a. 1122: ed. Syll 91 
Erneuerung von no.5. a. 1127: ed. Syll 102 
Vermächtnis Michaels τοῦ xizeoe a. 1134: ed. Syll 115 
Landschenkung an den Abt Τ}αυδιλέτος a. 1141: ed. Syll 128 


ρου στο 


2. τω fyp 14 für Mi u Get Aifa On Mazaen 


a1) Bd DEU. Irene “22:2. Ar: Afe Serge, 


10. Landschenkung τῆς ταλλατας ἐπικάτω τῆς φόσσας a. 1161: ed. Syll 162 

11. Weinland bei 5. Maria τοῦ γρόφφουλου geschenkt a. 1168: ed. 5011} 172 

12.—14. Güterschenkung und -käufe a An aovazı (Larnaci) a. 1181: ed. Syll 207. 208. 210 
15. Gütertausch des Abtes Nikolaos a. ὃ: ed. Syll App. II 3 


Cava. aa 
Fundstätten: Sammlung aller griech. Urkunden in latein. Uebersetzung von Pasquale Baffi 
(+ 1799), handschriftlich in der Nationalbibliothek in Neapel 7 
Seit 1873 erscheint in Neapel ein Codex diplomaticus Cavensis, 4°, bis jetzt 8 Bde. = 


Paul Guillaume, Essai historique sur l’abbaye de Cava d’apres des documents inedits, Cava 1877 / 
orientiert über Geschichte, Domänen und Archive des Klosters und ediert latein. Urkunden 


1. Gutsverkauf beim Kloster 8. Nicolai a. 1005 
ed. Zampelios ᾿Ιταλοελληνικά 93—94; ed. Syll 13; ed. Cod. dipl. Cav. IV 57 


3. Nikon und Urs. Turmarcha für das Ananiaskloster in Kalabrien a. 1015 
ed. Syll 15; ed. mit Faks. Cod. dipl. Cav. IV 251—254 (vgl. Zampelios p. 228) 


3. Güterteilung τοποϑεσία τῶν πάλων a. 1051: ed. Syll 38; ed. Cod. dipl. Cav. VII 153 


4. Tromarchos schenkt das verlassene Andreaskloster in Kalabrien an Caya a. 1053: ed. Syll 40; 
ed. Cod. dipl. Cav. VII 193 


N Die Brüder de Fabali schenken eine Michaelskirche a. 1092: ed. Syll 55 
6. Aussteuer für Alpharana a. 1097: ed. Zampelios ’/ral. 99—100; ed. Syll 63 


7.—8. Weinberge bei Pettinari und 5. Paraskeue an das Andreaskloster Ἐρθοπο εις a. 1129: 
ed. Syll 104. 105 - 4 “ ἄνες 


9.—12. Das Kloster des N Bere, Pan Güter bei Geinellum 
a. 1138. 1138. 1139. 1141: ed. Syll 118. 119. 120. 127 


13. Testament des Jo. Tangarelli von Koıdroı a. 1141: ed. Syll 129 

14. Das Georgioskloster von Piskopion an Cava gegeben a. 1143: ed. Syll 134 
15. Πουλλιελμος τῶν φαυάλων adoptiert einen Philipp a. 1146: ed. Syll 142 

16. Likastro: Weinbergverkauf eis tw ούμβρεκαι a. 1147: ed. Syll 143 ὁ 

17. Weinbergverkauf der Alpherii an Leon de Mule a. 1148: ed. Syll 145 

18. Gutsschenkung des Koratzi an das Georgioskloster a. 1166: ed. Syll 169 

19. Gutsverkauf am Canterri des Rup. Kafıros an de Bibulo a. 1169: ed. Syll 174 
20. Viehabgabe an die Michaelskirche de Fabalo a. ὃ: ed. Syll App. II 1 


Amalfi. 


Matteo Camera, Memorie storieo-diplomatiche dell’ antiea eittä e ducato di Amalfı, 2 Bde, 
Salerno 1876. 1881: enthält keine griechischen Stücke. 


Gaeta. 


Codex diplomatieus Cajetanus I (1887) a. 787—1053; II (1891) a. 1053—1294 — Tabularium 
Casinense I. II.: enthält keine griechischen Urkunden, nur einige griech. Subskriptionen. 


Montecassino. 

Fundstätte: D. Luigi Tosti, Storia della Badia di Montecassino, Napoli 1842, 3 Bde 
Ξε Opere complete di ἢ. L. Tosti ed. da Lor. Pasqualucei, vol. 14 —17., Roma 
1888 — 1890; id. Opere vol. 5: Bibliotheea Casinensis codd. manuseriptorum und 
italienisch: La Biblioteeca dei eodiei manoseritti di Montecassino 

Vgl. Zampelios ᾿Ιταλοελληνικά p. 16—22. 234 


11: 


84 


1.—7. Privilegien und Bestätigungen des Protospatharios Gregorios a. 885, des Kaisers Leon VI 
a. 891, des Protospath. Sympathikios a. 892, des Spatharios Medalspus a. 899, des 
Protospath. Joannikios a. 911, des Strategen Marianos a. 956 und des Protospath. 
Gregorios a. 999 (in latein. Regesten des Petrus Diaconus in M. Cassino erhalten) 

ed. Syll 1—6. 11 

8. Protospath. Gregorios bestätigt die Güter bei Lesina, Asculi ete. a. 1000: ed. mit Faks. 
Sylı 12 

9.—10. Bestätigungen durch den Protospath. Basileios a. 1011 und den Catapanus Boianus 
a. 1018 (latein. wie no. 1—7): ed. Syll 14. 17 

11. Güter des Rebellen Maraldos in Trani a. 1021 (latein. wie no. 1—7): ed. Syll 19 

12. Protospath. Pothos bestätigt no. 14. a. 1032 (bilingue): ed. Syll 23 

13.—17. Subvention durch Kaiser Michael VII a. 1076 und Schreiben Alexios’ I a. 1097. 
1097. 1098. 1118 (latein. wie no. 1—7): ed. 501} 47. 61. 62. 66. 86 


Sine loco et tempore. 


1, Gadurice: Weinbergverkauf des Marionitus an Andreamus 
2. Patacones: Testament der Nonne Marina Atzimanna 
> 
> 


Musoleon: Gutsschenkung der Marina an eine Ananiaskirche 
ed. Syll Appendix II 10. 11. 13 


III. Mittel- und Oberitalien. 


Rom. 


Urkunden der süditalienisehen Basilianerklöster im Basiliuskloster in Rom not. Mont- 
faucon, Palaeographia graeca 391 866. — im Vatikanischen Archiv not. Batiffol, 
L’Abbaye de Rossano p. 10 — in den Codd. Vatie. lat. 1546. 9037 not. Batiffol, 
Melanges d’archeol. et d’hist. de l’ecole fr. 10 (1890) 98. 107—108 


Beziehungen zum Päpstlichen Stuhl. 


Briefe der byz. Kaiser an die Päpste (früher in der Engelsburg, jetzt im Vatikanischen Archiv) 
not. Wenzel, Bessarione 6 (1899 — 1900) 249—257 
Die polemisehen Briefe gegen die Lateiner sind im Allgemeinen unberücksichtigt ge- 
blieben; Litteraturnachweise für dieselben siehe bei Krumbacher (Ehrhard) GBL? 
46—122, besonders 50? 
1. Konstantinische Schenkung: vollständige griech. Uebersetzung (Cod. Ottob. 309) 
ed. Pavlov, Viz Vrem 3 (1896) 59 —80 
2. Schreiben Romanos’ I Lakapenos τῷ πάπᾳ Ῥώμης (Joannes XI) Inc. Τὸ γράμμα τῆς 
ὑμῶν ... 
ed. Sakkelion AsAttov 2 (1887) 395—400 
Brief des Metropoliten Joannes von Russland (a. 1080 —1089) an Clemens III 
ed. V. Grigorovie, Utenyja Zapiski der Petersburger Akademie 1854; vgl. BZ 10, 2381 
ed. Sophr. Oikonomos, Athen 1868 
ed. Pavlov, Kritische Versuche ... Polemik gegen die Lateiner (Petersburg 1878) 169—186 
4. Joannes II Komnenos an Callistus II über die Union a. 1124 Ine. τῇ τῶν πραγμάτων 
ἀληϑείᾳ καϑέστηκε σύνδρομον ... (mit lat. Uebers.) 


[ων] 


1: 21 mt ὅν. vita ἀγίων: Κ Ar Mate ζ 50. 
ΧΩ Ξ u R nern up pam. ft reduchn [7.4 Ἄλον ae 
u a ΩΣ en. 1ejehn hen ef 
rege ἘῊ ΝΕ τ 0 ' 
ἡ τ ΣΝ ᾿ ee 


\r “ἡ er ᾿ > 


85 


5. id. an Honorius II über die Union a. 1126 Ine. Abo ταῦτα διῃρημένα πράγματα περὶ 
πᾶσαν... (mit lat. Uebers.) 
ed. Theiner p. 1—6 
6. Manuel I Komnenos an Eugenios III über den Kreuzzug Ludwig VII a. 1146 Ine. ὅπερ 
ἐδήλωσε περὶ τοῦ δηϑέντος ... ὅτι ἐκίνησε μετὰ ... (mit lat. Uebers.) 
ed. mit Faksimile der Eingangsworte: Theiner p. 6—8 
7. Brief Alexios’ III an den Papst Innocenz III a. 1199 (lateinisch) 
8. Alexios’ IV Glaubensbekenntnis an Innocenz III a. 1203 (lateinisch) 
ed. T Th I 236— 241. 426—428 
9.—10. Brief des Patr. Germanos II an Papst Gregor IX Ine. ὋὮ Κύριε σῶσον ... und 
Antwort des Papstes Ine. ] ρηγόριος ἐπίσκοπος ... 
ed. Sathas Meoaıwv. Βιβλ. 1 (1873) 39—49 (vgl. Mansi XXIII p. 54) 
11. Brief des Joannes III Batatzes an den Papst Gregor IX a. 1237 Ine. Oi ἀποσταλέντες 
παρὰ τῆς σῆς Ay. κομισταὶ ... (Falsifikat 5. XVII/X VII) 
ed. Sakkelion in der Zeitschr. ’Adrvawo» I (1872) 372—378 
rep. unvollst. Ant. Meliarakes Ἱστορία τῆς Νικαίας (Athen 1898) 276—279 
tract. Heisenberg, Litter. Centralblatt 1899, 334 sqq.; BZ 9, 248 
12. Brief des Patr. Manuel II über die Union an Innocenz IV a. 1253 (im Cod. Baroce. 131) 
ed. (zum grösseren Teil nur in deutscher Uebers.) Walter Norden, Das Papsttum und 
Byzanz (Berlin 1903) 756—759 : 
13. Brief Michaels VIII an Clemens IV a. 1267 Ine. Ἦν ὅτε, ϑεοτίμητε ... 
ed. aus Cod. Vindob. 321: Festa, Bessarione 6 (1899—1900) 45—57 (vgl. 529—532) 
tract. W. Norden, Das Papsttum und Byzanz (Berlin 1903) 382? 
14.—15. id. Briefe an Gregor X über seine Bemühungen für die Union a. 1273 (latein.) 
ed. Guiraud, Reg. Greg. X no. 313. 314 
16. id. Brief und Glaubensbekenntnis an Joannes XXI a. 1277 (lateinisch) 
17. Andronikos II an Joannes XXI über seinen Glauben a. 1277 Ine. ᾿Επεὶ 6 ἅγιός μου 
αὐϑέντης, ὃ βασιλεὺς ... ᾿ 
18. Joannes Bekkos an Joannes XXI über seinen Glauben a. 1277 Ine. τὸ τέλος ἀναμφιβόλως 
ἅπασιν ὡμολόγηται" καὶ πῶς γὰρ οὔ ... 
19. Michaels VIII Glaubensbekenntnis an Nicolaus III a. 1279 (latein.) 
ed. Theiner 8.—15 (die latein. Stücke Michaels). 15—21. 21—28 
20. Joannes V Palaiol. an Innocenz VI wegen Hilfstruppen a. 1355 Ine. ὀμνύω eis τὰ ἅγια 
τοῦ ϑεοῦ εὐαγγέλια ἁψάμενος ... (mit lat. Uebers.) 
21. Urban V an den latein. Patr. Paul a. 1369 (latein. mit griech. Uebersetzung:) Inc. 
᾿Ιωάννης βασιλεὺς τῶν Γραικῶν νεωστὶ ἐξ εὐλαβείας καὶ ζεούσης ἀγάπης ... 
22. &oldbulle Joannes’ V Palaiol. über seinen in Rom geleisteten Glaubenseid a. 1370 (latein.) 
ed. Theiner p. 29 —43 
23. Antwort des Patriarchen Neilos a. 1384 auf die durch Τουλιᾶμος, den latein. Bischof 
von Daulia übermittelte Aufforderung Urbans VI zur Einigkeit den Türken gegenüber 
ed. Nerutsos AsAtiov IV 203—204 
24. Joannes VIII Palaiol. über die Beschiekung des Basler Konzils a. 1433 Ine. ’Ereuöi) 
ἀπεστάλησαν eis τὴν ἱεραγίαν ... (mit lat. Uebers.) 
25. Dekret des Florentiner Konzils a. 1439 (latein.-griech.) 
ed. Theiner p. 44—56; einzelne Exemplare des Unionsvertrages von Florenz a. 1439 
(vor allem Cod. Paris. gr. 430) not. Perrault-Dabot, Le moyen-äge (Zeitschr.) 12 (1899) 


488 —489 
Ur Horcuz WER G E Lopromt, 


36 


Sardinien. 


Fundstätte: E. Besta, Nuovi studi sui giudieati Sardi — Arch. stor. Ital. V 27 (1901) 


24—95 
1. Di(avıos) Ilavzoatos σὺν OXcw) ἀποεπαρχης δουξ Σαρδινίας δηλα ποιω Ta υπο- 
τεταγμένα. ἐπείπερ ϑεοστυγεις καὶ κρ... im Cod. Laud. 35 saec. VII (lat.-griech. 


Acta Apostolorum) 
not. Coxe, Catalogi Bodleianae pars I 517 (vgl. Wetstenius, Prolegomena II p. 449; 
C. v. Tisehendorf, Monumenta sacra inedita, Nova colleetio IX 1870) 

2. Sardisch-lateinische Urkunde des Salutius (de Laceon), Richters von Cagliari, für das 
Kloster 8. Saturni saec. XII: mit griech. Lettern geschrieben (im Archiv von 8. Vietor 
in Marseille) 

ed. Wescher-Blancard, Bibliotheque de l’&cole des chartes 35 (1874) 255 — 265 mit 
lithogr. Faksimile — das Faks. rep. E. Monaci, Faesimili di antichi manoseritti 
(Rom 1881 ---92) no. 98 

traet. Schultz, Zeitschrift für Romanische Philologie 18 (1894) 144—158: in saee. XI 
verlegt; vgl. Giul. Bonazzi, II Condaghe di S. Pietro di Silki (Sassari-Cagliari 1900) 
ΧΟΥ͂Σ 


Ancona. 


Privileg Andronikos’ II Ine. ᾿Επειδὴ τὸ τοῦ ᾿Αγκῶνος κουμούνιον ἐξαπέστειλαν... 
ed. MM III p. ΧΥΙ-- ΧΙΧ 


Toskana. 


1. Isaak II Angelos erneuert a. 1192 die im Wortlaut mitgeteilten Verträge des Alexios und 
Manuel Komnenos mit Pisa 

ed. MM III 3— 24 (latein. ed. Jus III 539— 552); Abschrift saec. XVI vorhanden 
im Cod. Luce. 419 not. Studi ital. di filol. class. 8, 319 

id. beklagt sich über Räubereien a. 1195 (lateinisch) 

ed. Müller, Documenti s. u. 

3. Geleitsbrief Alexios’ III für die pisanischen Gesandten Lamb. Bono und P. Modano a. 1199 
ed. MM III 48 

4. Manuel II für Siena a. 1399 (originallateinisch) 

5. Despot Theodoros Palaiologos an Cleofe de’ Malatesti a. 1419 (lateinisch) 
ed. Müller, Documenti s. u. 


ID 


6. id. Brief an den Kardinal Angelo di Aceiajoli in Florenz a. ? 
7. Privileg des Antonio Aceiajuoli für die Florentiner Kaufleute a. 1422 
ed. Buchon, Nouvelles Recherches II 237. 289—290 (no. 7 bereits in den Recherches II 
444— 445) 
rep. MM III 250—252 
8. Joannes VIII gewährt den Florentinern das Recht, kais. Notare zu wählen a. 1439 
id. überträgt die Rechte und Besitzungen der Pisaner in Kpolis an die Florentiner a. 1439 
10. Despot Demetrios Palaiol. gewährt den Flor. Kaufleuten Privilegien in Morea a. 1439 


τῶ 


σ᾽ 
-- 


11. Florenz empfiehlt dem Sultan Bajazet IT seinen Konsul Strozzi in Kpolis a. 1492 
12. Empfehlung des Georgios Bartolos an Bajazet II a. 1501 
ed. MM III 195—207. 333. 339 
ed. no. 1—5. 7.—12. (mit 2 Faks.) Gius. Müller, Documenti sulle Relazioni delle eitta 
Toseane eoll’ Oriente (Firenze 1879) —= Documenti degli Archivi Toscani 3 


Modena. 


Zwei Briefe des Despoten Demetrios Palaiologos an den Herzog Borso von Este 
ed. Coel. Cavedonius, Atti e memorie della R. Deputazione di storia p. per le prov. 
modenesi e parmensi vol. III fasec. IV p. 232—284 
rep. MM IV p. XII— XIV 


Venedig. 


Archivberichte. 


Sathas, Mvnuesia Ελληνικῆς ἱστορίας (Documents ... de Venise) II p. XI-XV 

Archivio dei Frari: 2 Hefte „Doeumenti greei* auf die Jonischen Inseln bezüglich not. Lampros, 
Δελτίον IV 634—652 (vgl. ο. S. 45) 

Ἐς, Gerland, Das Archiv des Herzogs von Kandia, Strassburg 1899 

N. Jorga schreibt an Prof. Krumbacher (1901): „J’ai copie aux archives de S. Mare une 
quantite (une einquantaine de pages) de documents grees de provenance diverse (con- 
trats, lettres des abbes de Ste Catherine au Mont Sinai ete.) a. 1250— 1500. J’ai note 
aussi tous les actes grees qui se trouvent dans les series que j’ai employdes.*“ 

Archivio Notarile: Privaturkunden aus Kreta not. Sathas Meoawwv. Βιβλ. VI p. ριδ' 


Bibliographie. 


Tafel-Thomas, Der Doge Andreas Dandolo und die von demselben angelegten Urkunden- 
sammlungen — Abh Ak München III Classe VIII Bd. (1855) I 1—169 

Fanta, Mitteilungen des Instit. für österr. Geschichtsforsch., 1. Ergänzb. (1885) 54! (Bibliographie) 

Ein „Diplomatarium Veneto-Levantinum“ (Programm entwickelt Sitz Ak Wien 5 (1850) 
167—179) bieten Tafel-Thomas, Urkunden zur älteren Handels- und Staatsgeschichte 
der Republik Venedig Bd, I—III Wien 1856—1857 (= Fontes rerum Austriacarum II 
12—14), enthaltend Urkunden a. 8314—1300 (zitiert: „T Th I—III“). Eine direkte 
Fortsetzung gaben Thomas in den Monumenti dalla Deputazione Veneta, Serie prima, 
vol. V (Venedig 1880): Urkunden a. 1300—1350 (zitiert: „T Th IV“) und Thomas- 
Predelli ib. vol. IX (Venedig 1899): Urkunden a. 1351—1454 (zitiert: „T Th V@). 

Dieses Corpus enthält im wesentlichen lateinische Schriftstücke; durchaus latein. 

oder ital. Material bieten die auf den lateinischen Orient bezüglichen Publikationen 
von Lamanskij (Secrets), Noiret (Crete), Jorga (Revue de l’Orient latin IV sqq.), Mas- 
Latrie (Bibl. de l’&cole des chartes 58). 

Ueber die diplomatischen Voraussetzungen und die Technik der byz.-venezianischen Urkunden 
handelt Neumann, BZ 1 (1892) 366—378 


Die auf die venezianischen und genuesischen Konsulate bezüglichen Urkunden behandelt 
Karl Lippmann, Die Konsularjurisdiktion im Orient, Leipzig 1898 


88 


I. Verträge mit Byzanz. 


Crmiatn 09 2 
1. Basileios II und Konstantinos a. 991: Privileg für die ven. Kaufleute (lat. Uebers.) 
ed. T Th I 36—39 — rep. Jus III 304—306 
2. Alexios I über die Bundesgenossenschaft gegen die Normannen a. 1082 (lateinische Aus- 
züge und Notizen aus der Alexias) 
Joannes II: Erneuerung des Alexianischen Bundesvertrags a. 1126 (lat. Uebers.) 
4. Manuel I über die Besitzungen der Venezianer in Kpolis a. 1148 (lat. Uebers.) 77: , 
ed. T Th I 50—54. 96—98. 109—113 v7 
id. erneuert den Alexianischen Bund a. 1148 (lateinisch) Arm 
ed. T Th I 114—124 — rep. Jus III 433 — 440 
6.—9. Isaak II Angelos a. 1137. 1187. 1187. 1189 (lat. Uebers.) 
ed. T Th I 179—211 — rep. Jus III 517—538 
10. Alexios’ III Vertrag a. 1199 (lat. Uebers.) 
ed. Thomas, Abh Ak München III Cl. V Bd. II Abt. (1849) p. 13—24 und T ThI 
248—278 mit griech. Rückübersetzung eines geographisch interessanten Abschnittes 
ib. p. 27—33 bezw. p. 278 -- 280 
rep. Jus III 553 — 565 
11.—12. Privilegien des Desp. Michael Komnenos von Arta a. 1210 (latein.) 
ed. T Th II 119—123 
13. Vertrag des Theodoros Laskaris a. 1220 (latein.) 
ed. T Th II 205—207 — rep. Jus III 565 —568 
14. Vertrag Michaels VIII mit Rainerio Zeno a. 1265 
ed. Tafel und Thomas, Sitz Ak Wien 5 (1850) 180—190 (anschliessend eine deutsche 
Uebers. von Thomas und die urkundliche lateinische) 
ed. T Th III 66—77 (mit dens. Beigaben) — rep. Jus III 582 —590 
15. id. schickt eine Gesandtschaft an Lor. Teopulo zur Erneuerung des Bündnisses a. 1268 
(lateinisch) 
ed. T Th III 101—102 
16. id. erneuert die Bündnisverträge a. 1277 
ed. MM III 84—-96 (die latein. Uebers. ed. T Th III 134—149) 
17. Vertrag Andronikos’ II a. 1285 (lat. Uebers.) 
ed. T Th III 323— 339 
18. id. schiekt eine Gesandtschaft zur Erneuerung des Bündnisses a. 1295 (aus Pachymeres, 
Bonn. II 237 sqq. zu rekonstruieren) 
not. T Th ΠῚ 373— 374 
19.—21. id. Verträge a. 1303 und 1310, Privileg a. 1315 (lateinisch) 
22. id. Schutzbriefe für Theodoros von Montferrat a. 1318 (lateinisch) 
23. Alexios II von Trapezunt a. 1319 (lateinisch) 
24. Verhandlungen a. 1319—1320 (lateinisch) 
ed. T Th IV 16—19. 82—85. 98. 117—120. 122—124. 124—164 
25. Vertrag Andronikos’ II a. 1324 (Präliminarvertrag hiezu latein. bei T Th IV 194-195) 
26. Vertrag Andronikos’ III a. 1332 (Präliminarvertrag hiezu latein. bei T Th IV 223—224) 
27.—28. Joannes V a. 1342 und Joannes VI a. 1349 
ed. MM III 100—120 (latein. Uebers. ed. T Th IV 200—203. 230—234. 257—259. 
341—345) 


9} 


or 


89 


29. Chrysobull Joannes’ VI a. 1351 (lateinisch) 
ed. TTh V 4—12 


30. Vertrag Joannes’ V a. 1357 
ed. MM III 121—126 (latein. Uebersetzung ed. TTh V 39—43) 


31. Brief Joannes’ V an Joannes Delphinus a. 1361 (lateinisch) 
ed. TTh V 76—77 
32. Gesandtschaft zur Erneuerung des Vertrages a. 1362 
ed. MM III 129—130 (ef. die Bedingungen lateinisch bei TTh V 82 -- 88) 


33. Alexios III von Trapezunt bestätigt a. 1364 den Vertrag Alexios’ I 
ed. Pasini, Codiees I 222- 224 
ed. emend. MM III 130—135; TTh V 101—104 


34. id. Chrysobull a. 1367 (lateinisch) 
35. Joannes V erneuert a. 1370 den Vertrag (lateinisch) 
36. Briefe des Gross-Primikerios Alexios a. 1373 (lateinisch) 


37. Briefe Joannes’ V an A. Venerio a. 1384 (lateinisch) 
ed. TTh V 126—129. 151—156. 165—166. 192—197 


38. Joannes V erneuert a. 1390 den Vertrag 
ed. MM III 135—144 (die latein. Uebersetzung ed. TTh V 224—229) 


39. Chrysobull des Kaisers von Trapezunt a. 1396 (lateinisch) 
ed. TTh V 250—251 


40. Manuel II erneuert den Vertrag a. 1406 

ed. MM III 144—153 (die latein. Uebersetzung ed. TTh V 301—302) 
41. Bestätigung a. 1412 (lateinisch) 

ed. TTh V 304 


42. Erneuerung a. 1418 
ed. MM III 153—163 (die latein. Uebersetzung ed. TTh V 317) 


43.—47. Joannes’ VIII a. 1423. 1431. 1436. 1442. 1447. 
ed. MM III 163—173. 177—195. 207—224 (die latein. Uebers. ed. TTh V 341. 
346— 347. 352. 372) 
48.—49. Brief Konstantins XI an Fr. Foscari a. 1450 und Edikt a. 1450 (lateinisch) 


50. Despot Thomas Palaiologos an Fr. Foscari a. 1450 (lateinisch) 
ed. TTh V 379 —352 


51. Patr. Maximos ΠῚ an Joannes Mocenigus a. 1480 Ine. 6 τὴν ἄφατον συγκατάβασιν καὶ 
οἰκονομίαν ... 
ed. Thomas, Abh Ak München ΠῚ Cl. VII (1853) I p. 173 mit alter lat. Uebers. 
rep. MM V 281- 285. 470 


1. Türkenverträge. 


Aeltere (vor a. 1453) griech. abgefasste Türkenverträge nur lateinisch erhalten 
ed. TTh I—V (efr. MM III p. XIX) 


1. Mohammed II über die Grenzen im Peloponnes und in Dalmatien a. 1479 
2.—4. id. a. 1479 Friedensschluss. Sendung des Luftubei. Versicherung seines Wohlwollens 
9.—6. id. über Grenzfragen a. 1480 und a. 1481 
7. Bajazet meldet den Tod Mohammeds II a. 1481 
8.—9. id. über Friedensbedingungen a. 1481, schickt eine Gesandtschaft a. 1482 
10. id. und Ant. Veeturius setzen die Friedensbedingungen fest a. 1482 
12 


90 


11.—12. id. an August. Barbarigo a. 1499 und an Leonardo Loredano a. 1500 
13.—16. Brief des Achmet Pascha an den Dogen und 3 Briefe an Andreas Gritti a. 1502 
17.—18. Bajazet II a. 1502 über Rückgabe von Sklaven und über die Friedensbedingungen 
19. id. beklagt sich über Wegnahme eines Schiffes a. 1503 
20.—21. id. an L. Loredano a. 1503 über den Friedensschluss und über das venez. Konsulat 
in Kpolis 
22.—23. id. schickt den Gesandten Jacobos a. 1503, schreibt an L. Loredano a. 1504 
24.—25. Selim an L. Loredano a. 1513 über die Expedition in Asien und über die Friedens- 
bedingungen 
ed. MM III 293—299. 302—317. 337 — 339. 340—350. 353—361 
26. Suleiman an A. Gritti über die Expedition gegen Wien a. 1529 
ed. J. Müller, Jahrb. für vaterländ. Geschichte (Wien 1860); ed. MM III 361—264 
27. Selim an den Dogen a. 1570 
ed. Crusius, Turcograecia IV 344; rep. MM III 366—367 


Genua. 


Nuova serie di documenti sulle relazioni di Genoya coll’ Impero Bizantino, race. 
dal canon. Angelo Sanguineti e pubbl. con molte aggiunte dal prof. Gerolamo 
Bertolotto — und — Camillo Manfroni, Le relazioni fra Genova, l’Impero 
Bizantino ed i Turchi = Atti della Societä Ligure di storia patria 28 fasc. 2 und 3 
(Genova 1898), due voll. di pp. 500 eirca (besprochen Archiv. stor. Ital. V 25 (1900) 
137—145) 

Ueber die Quartiere der Genuesen in Kpolis saec. XII—XIII: Desimoni, Giornale Ligustico 1 
(1874) 137—180; 3 (1876) 217 —274 

1.—2. Chrysobulle Manuels I a. 1155 und a. 1170 (latein.) 
ed. Sauli, Della colonia dei Genovesi in Galata (1831) II 181—182. 188 
no. 1 not. Jus III 449; no. 2 rep. Jus III 493—497 

3.—5. Verträge und Privilegien Isaaks II a. 1188. a. 1191. a. 1192 

id. a. 1192 (ef. MM III p. VI-XV) 

id. a. 1192 klagt über Räubereien der Genuesen und Pisaner auf Rhodos 

id. a. 1193 erneuert die Privilegien der Genuesen in Kpolis 

.— 11. Alexios III a. 1199. a. 1201. a. 1202 

ed. MM HI 1—3. 24- ὅ8 

12. Chrysobull Michaels VIII a. 1261 (lateinisch) 

ed. Ducange, Recueil p. 9 566. 

rep. Jus III 574—582 (Bestätigung von seiten Genuas a. 1275 ed. Sauli II 204) 
13. Chrysobull Andronikos’ II a. 1304 (lateinisch) 

ed. Sauli II 211—216 

rep. Jus III 623— 628 
14. Chrysobull Joannes’ VI a. 1352 (lateinisch) 

ed. Sauli II 216—222 

rep. Jus III 706 — 711 

15. Vertrag Joannes’ V und seines Sohnes Andreas und Enkels Joannes mit dem Podesta von 
Pera a. 1382 (lateinisch) 

ed. Sauli II 260— 268 

16. Schreiben des Mengli-Girai, Chans der Krim, an die Gesandten Barth. de Campofregoso 

und Lud. de Flisco 
ed. MM III 292 —293 


«Ὁ Zu o on er} 


4.1 Faesmmle Museo des Arcrveo deparkerentate, 
Hay yinade Tran, Inka at Mm ( 913) 


91 


IV. Abendland. 


Savoyen. 


Brief des Despoten Theodoros Palaiologos an Amadeus VI a. 1390 
ed. MM III 249—250 


Frankreich. Ἂς 4, 7 I 
1. Brief Michaels II an Ludwig den Frommen a. 824 oder a. 339 VAR N A 
ed. (mit Faks.) Omont, Revue archeol. III® serie 19 (1892) p. 390 ἡ 42 4 
2. Brief eines Jo. Monomachos an Katharina von Valois a. 1306 4 2 r 
3. Brief des Κωνσταντῖνος Δούκας 6 Λιμπηδάρις an Karl von Valois a. 1306 
4. Brief eines Hieromonachos Joannes an Karl von Valois a. 1306 
ed. Du Fresne (Ducange), Histoire de l’empire de Cple, Chartes 50. 51. 53 
rep. MM III 242 — 245 
5. Patriarch Gregorios (III) bestätigt die Echtheit der Reliquien, die der Despot Theodoros 
Palaiologos dem Herzog von Burgund (Philipp dem Guten) schiekt (a. 1445/6) Ine. 
Ὃ ϑεῖος καὶ ἱερὸς οὗτος καὶ τίμιος σταυρὸς ὑπάρχει ... 
ed. (aus dem Archiv von Carloo) J. van den Gheyn, Une lettre de Gregoire ΠῚ ἃ Philippe 
le Bon, Anvers, Impr. Veuve De Backer, Rue Zirk 35, 1903, 26 8. 8° 


Spanische Kaufleute. 
1. Privileg Andronikos’ II a. 1290 Ine. ’Enei οἵ ἔποικοι τῆς χώρας παρτζαλόνας ... 
id. a. 1320 Ine. ᾿Επεὶ ὃ ὑψηλότατος δὴξ ῥαγούνας, βαλεντζίας ... 
ed. Capmany, Memorias hist. sobre Barcelona II (Madrid 1779) 467-- 408 
rep. Jus III 606—608. 639 — 641; rep. MM III 97—100 
3. Privileg Andronikos’ III für die Narbonensischen Kaufleute (latein. im Liber III 
Pactorum) 
ed. Ducange, Familiae p. 237 
rep. Jus III 695 — 697 
4. Privileg Joannes’ V für dieselben. Inc. zasesArdr Sams τὰς αὐτοῖς ο. Er: ‘ - = 
ed. Ducange, Familiae p. 239 : dir Tu Kwv6 
rep. Jus III 712—713; rep. MM III 120—121 


Oesterreich. 
1. Suleiman über die Expedition gegen Wien a. 1529 s. o. p. 90 no. 26 


Kriegserklärung Mehmets IV an Kaiser Leopold a. 1669 und Antwort des letzteren 
ed. aus Cod. Athen. 148: Sakkelion AsAttov III 425 —427 


ἘΣ 


Diplome von Unterriehtsinstituten (Padua, Venedig, Turin, Wien, Leyden) für griech. 
Gelehrte und Aerzte saee. XVII-XVIII = Codd. Athen. 1590 —1602 


not. Sakkelion, Κατάλογος τῆς ᾿Εϑνικῆς Βιβλιοϑήκης (Athen 1892) 280—282 


12* 


Siebente Sektion. 


Thrakien, Makedonien, Dalmatien und der Slavische Norden. 


Mesembria. 

Chrysobull des bulgar. Tzaren (Joannes Alexander) für das Eleusakloster in Mesembria 
a. 1341 Ine. Ai τῶν ναζιραίων, ἤτοι τῶν ἀσκητῶν, προσευχαὶ δηλαδὴ ... 

Anonymes bulgarisches Chrysobull für das Kloster des Nikolaos Myroblytes ἐν τῇ 
"Euuovj (Emine Burun) Inc. ὁ ϑεὸς τῶν ϑεῶν ... Διὰ τοῦτο oixsıoysiows ἐδωρήσατο 
χρυσίον ἔκ τοῦ βεστιαρίου τῆς βασιλείας μου... 

Prostagma des Joannes VI Kantakuzenos für Mesembria a. 1379 Ine. ὑπὸ τῶν βασιλέων 
τῶν Βουλγάρων τὰ ἐντὸς ταύτης διακείμενα μοναστήρια ... 

ed. Papadopulos Anal I 467—468. 468—470. 470— 471 


Prodromoskloster von Sozopolis. 
Chrysobull des Kaisers Joannes V a. 1363 Ine. ᾿Επεὶ ἣ κατὰ τὴν Σωζόπολιν σεβασμία 
μονὴ ... 
Argyrobull des Kaisers Joannes VIII a. 1437 Inc. Εἰ γὰρ ἣ τιμὴ τῆς εἰκόνος ... 


Sigillion des Patriarchen Dionysios a. 1482 Ine. ’Eneön ἔν τῇ πρώτῃ ... 

ed. aus einem in seinem Besitz befindlichen „Kodex des Klosters“ vom J. 1613: Sakkelion 
Δελτίον II 612 - 621; der Kodex enthält ausser den beiden Bullen 14 Patriarchats- 
urkunden a. 1482—1610; Abschriften dieser letzteren hat Sakkelion an St. Aristarches 
und an Jos. Müller geschickt 


Patriarch Hieremias I a. 1545 Ine. μετριότητος σωματικῶς Eruönumodons ... 
Dionysios II a. 1555 Ine. 77 ἡμῶν ἐκομίσϑη ... 

Joasaph II a. 1558 Inc. ᾿“ποφαίνεται πνεύματι διάγειν εὐτάκτως ... 
Metrophanes III a. 1567 Ine. Οὐ μόνον ἄξιον ... 

id. a.? (Schluss fehlt) Inc. ᾿Οφείλει πάντως ... 

Hieremias II a. 1574 Inc. Τῶν ἐπαινουμένων ... 

id. a. 1579 Inc. Τῶν δικαιωμάτων ἄρα ... 

Metrophanes III a. 1580 Ine. Τὸ eis μείζονα ἰσχὺν... 

Hieremias II a. 1580 Ine. Καλὸν μέν ἐστι καὶ λίαν ... 

id. ἃ. ὃ Inc. Οἱ ἀνὰ τὴν Mavonv ... 

ed. aus dem Cod. Hieros. 276 (Hs des Patr. Dositheos) Papadopulos Kerameus, Viz 


Vrem 7 (1900) 681—695 im Anschluss an einen Katalog der einstigen Kloster- 
bibliothek (jetzt z. T. auf Chalki) und mit Notizen über verlorene Urkunden ete. 


Brief von L. Petit (1901), der von dem Plane einer Publikation „des pieces de Sozopolis“ 


spricht. 


93 


Petritzos bei Philippopel (jetzt Kloster Batschkovo). 


Typikon mit Brebion des Gregorios Pakurianos a. 1083 für das Theotokos-Kloster 
ed. im Auszug: Bezobrazov, Zurn. minist. 254 (1887) Nov. 
ed. in neugr. Uebersetzung: &. Musaeos, Dissert. phil. Jenenses 4 (1888) 133—210 
tract. (das Brebion) Papageorgiu "HuwsooAöyıov τῆς ᾿Ανατολῆς 1887 8. 115—120; Berliner 
phil. Wochschr. 1887 8.821 sq.; BZ 3 (1894) 318—319 


Adrianupolis. 


1. Synodalerlass des Patr. Theoleptos I a. 1517—1518 über die Grenzen der Diözesen 
A. und Philippupolis Ine. MoAlai τῶν ἀρετῶν ἐνέργειαί ... 
ed. Papadopulos Kerameus Ae/riov III 491—493; id. Anal I 478—480 
2. Ἴω. Kwvor. Μπασαράμπας βοεβόνδας an den Metropoliten Klemens von A. a. 1690 
Ine. Toduue τῆς πρὸ πολλοῦ δὲν ἐλάβομεν ... 
ed. Gedeon ’ExxAno ᾿Αλήϑ 4 (1889) 68—69 
3. Sigillion des Patr. Kallinikos II für das Metochion des. hl. Grabes in A. a. 1693 Inc. 
δεχϑῆναι ὑπὸ τὴν πατρ. πρόνοιαν ... 
ed. Papadopulos Anal II 374— 376 


Dimotika. 


Lateinische Goldbulle Andronikos’ III „data Henrico, Henriei mirabilis F., Alberti magni N,, 
duci Brunsvicensi, regiones ÖOrientis perlustranti* a. 1330 (6. Januar) „in castro 
Dimonei“ (= Dimotiei) mit griech. Subskription 

ed. (mit Faks. von Unterschrift und Siegel) nach dem Original im Collegium S. Blasianum, 
Braunschweig: Henr. Meibomius, Androniei aurea bulla ... Helmaestadi 1614 — 
id. Opuseula Historica varia (Helmestadi 1660) p. 185—186 — id. Rerum Ger- 
manicarum tomi III (Helmaestadii 1688) I 472 


Herakleia. 


Der Metropolit Neophytos bestätigt a. 1695 dem Arzt Joannes Komnenos die wirkliche Ab- 
stammung von den aus Trapezunt nach Herakleia geflüchteten Komnenen (mit Zitaten 
aus den Kirchenbüchern saec. XV--XVII) 
ed. Papadopulos Kerameus AsAtiov II 668—672 


Ainos. 


1. Typikon mit Brebion des Isaak Komnenos, Sohn des Kaisers Alexios I, für das Theotokos- 
kloster Kosmosoteira bei Ainos a. 1152 


ed. einige liturgische Kapitel und not. ausführlich die konstitutionellen Teile: Man. J. Gedeon 
Ἔκκλησ. AA. 18 (1898) 112—115. 144-- 148. 188—191 ä 
Material zu einer vollständigen Neuausgabe besitzt L. Petit laut brieflicher Mitteilung (1901). 
Eine Hs dieses Typikons habe ich o. $. 46! vermutet. 
2. Sigillion des Patriarchen Neophytos II für das Theotokoskloster τῆς Σ᾽ χαλωτῆς a. 1608 
Ine. Ὅσων ἡἣ τῶν ϑείων καὶ ἱερῶν μονῶν ... 
ed. Mystakides AeAtiov IT 623—625; ib. p. 622 bibliographische Notizen 
3. Patriarchatsurkunden saee. XIX über die Schulen von Ainos 
ed. Mystakides AsAtiov II 84—107 
4. Urkunden über Klöster in der Eparchie Ainos 
ed. Mystakides NeöAoyos 1882, 12. Mai (laut AeAtiov II 84) 


94 


Christupolis-Kavala. 


1. Versione in dialetto (venezianisch) di erisobolo, 60] quale Giovanni (Paleologo) im- 
peratore di Cpoli concede ad Alessio gran primicherio, a Giovanni proto- 
sebasto cognato d’esso imperatore e ai loro figli le castella di Grisopoli, Anactoropoli 
e Taso coll isola (Taso) a. 1356 (6864 Ind. X Marzo 9) 


2. Versione dal greco (in dialetto) di lettera di Alessio gran primicerio di Cpoli al doge 
a. 1373 (Agosto), data in Cristopoli 


not. in: I libri commemoriali di Venezia. Regesti III = Monumenti storiei pubbl. dalla 
R. Deputazione Veneta di storia patria, vol. IX, Serie prima, documenti, vol. VII 
(Venedig 1883) p. 1. 109 


Kloster von Kosinitza bei Drama. 
Patriarchatsurkunden: 
1. Symeon I a. 1474 Ine. Ἢ τῆς ὑπεράγνου ... 
Maximos II a. 1477 Ine. Ὃ πρὸ ἡμῶν ... 
3. Metrophanes III a. 1567 Ine. Ἢ τοῦ καλοῦ προσϑήκη ... 
id. a. 1570 Ine. ᾿Επειδὴ ἢ μετριότης ... 


b= 


5. Hieremias II a. 1573 Inc. Τῶν δικαιοτάτων ἄρα ... 

6.—9. Kyrillos I Lukaris a. 1628; Parthenios IV a. 1661; Kallinikos II a. ὃ: Gabriel III 
a. 1703 

10. id. a. 1707 Ine. Oi κοινὴν προστασίαν ... 

11.—12. Athanasios V a. 1709; Samuel I a. 1763 


ed. no. 1—5. 10 und not. no. 6—9. 11—12: Papadopulos Kerameus, Ἔκϑεσις παλαιογρ. 
καὶ φιλολ. ἐρευνῶν ἔν Θράκῃ καὶ Μακεδονίᾳ = Σύλλογος 17 Αρχαιολ. παράρτ. 
(1887) p. 16—24 (einige Subskriptionen faksimiliert wiedergegeben) 


Serrai. 


Von einem Kodex der Metropolis, der ausser den Abschriften einiger Patriarchatsschreiben 
eine durchlaufende Reihe von Urkunden der Metropoliten von Serrai a. 1603—1837 und eine 
Menge von Privaturkunden enthält, gab ausführliche Nachricht: 


Papageorgiu BZ 3 (1894) 260—285 mit vollständiger Mitteilung einiger bildungs- und 
kulturgeschichtlich interessanter Urkunden der Metropoliten Gabriel a. 1735 —1745 
und Joannikios a. 1745 — 1769; im übrigen sind Notizen aus dem Kodex haupt- 
sächlich zum Zweck chronologischer und topographischer Feststellungen gegeben; auch 
in andern Teilen des Be (ib. 225—329) werden Angaben: des Kodex om 
graphisch verwertet. Beigegeben sind Faksimilien einiger Subskriptionen. 

Nachträge gab Papadopulos Kerameus, Viz Vrem 1 (1894) 673—683, darunter aus der 


ΝΝομικὴ συναγωγή des Patr. Dositheos: Schreiben der Patriarchen Neophytos a. 1608 
und Anthimos a. 1623 


Prodromoskloster auf dem Berge Menoikeion. 


I. Typikon des Metrop. Joakeim von Zichnai a. 1324 (5. u. no. 6 -- 7) 
ed. unvollständig aus einer nicht katalogisierten Hs des Hl. Grab-Metochions in Kpel: 
Sathas ΣΝ Βιβλ. 1 202-- 9211 
rep. teilweise MM V 492- 439, 474 


II. Privilegien und Bestätigungen: 
1.—4. Privilegien Andronikos’ II a. 1297. 1299. 1309. 1321 
5. Variante zu 4. 
6. Patriarch Esaias bestätigt a. 1324 das Typikon des Joakeim von Zichnai 
7. Andronikos II a. 1325 bestätigt no. 6 
8.—12. Andronikos III a. 1329 Jan. u. Apr. 1332. 1333. 1338 
13. Stephan Dusan a. 1342 entscheidet einen Besitzstreit 
14. Andronikos III a. 1343 für Joannes Panaretos 
15.—16. Stephan Dusan a. 1343 und a. 1345 
17.—24. id. a.? bestätigt den Besitz der Ortschaft Tholos, des Klosters Sompelakon, bestätigt 
die Schenkung eines Makrenos, restituiert dem Kloster die Flur Monospeta (3 Ur- 
kunden), gestattet die Besiedelung durch Freie, bestätigt die Schenkung des Gross- 
domestikos Raul 
25. Fragment eines Chrysobulls a.? 
26. Schenkung eines Mönches Jakobos an das Kloster a. ? 
27. Stephan Dusan schenkt dem Kloster ἃ. ὃ das ]Π]}οδολινοῦ αὐλάκιον 
28. id. bestätigt a. 1353 den Besitz des Metochions 5. Barbarae 
29. id. Gutsschenkung a.? an das Kloster der hl. Anastasia Pharmakolytria 
30. id. entscheidet a.? einen Grenzstreit mit dem Ibererkloster auf dem Athos 
31.—32. id. Mühlenkonzession für Phokopulos a. 1346, für das Kloster a. 1349 
33. id. schenkt Ostrina a. 1352 an das Anastasiakloster 
34. id. Privileg a. 1352 für Phokopulos, der seine Güter dem Kloster weiht 
35. id. lässt a. 1353 einen Grenzstreit mit dem Kloster der Anargyroi beilegen 
ed. MM V 88- 134. 451—452 z. T. nach Sathas Meoawwv. Βιβλ. I 211—242 
(derselbe Cod. Cpol. S. Sepuler. sine no.), z. T. nach einer unpublizierten Ab- 
schrift des Georg. Joannides (13856) von dem unterdessen verbrannten Diplomatar im 
Kloster selbst 
36. Nachträge hiezu 
ed. Florinskij, Pamjatniki zakonodateljnoj djejateljnosti Dusana (Κίον 1888) p. 216—222 
no. 1—36. traet. Novakovic, Strumska oblast (— Glas 36 der serbischen Akademie) 
Belgrad 1893, p. 2—13; p. 44—49 werden die Belgrader Abschriften der Urkunden- 
sammlung behandelt; vgl. die ausführliche Bespr. von Jire@ek, Archiv für slav. Philo- 
logie XVI, der nachzuweisen sucht, dass ein Teil der behandelten Urkunden, nicht 
von Stephan Dusan, sondern von byz. Kaisern (Andronikos II oder III) 
herrührt 
37. Schenkung der Kirche Γεωργίου τοῦ Κρυονερίτου a. 1344 Inc. ᾿Εγὼ ἡ Ὑπομονὴ 
uovayn ... 
ed. Papageorgiu BZ 3 (1894) 296-—298 
traet. M. Treu, Theod. Pediasimi quae exstant (1899) 55. 60; efr. BZ 10 (1901) 
427 — 428 
38.—39. Unedierte Chrysobulle des Joannes Palaiologos 
40. Ein Kodex (nachbyzantinischer) Patriarchatsurkunden 
41. Eine Fülle junger Privaturkunden 
not. Papageorgiu BZ 5, 227. 311—312 der auch in den übrigen Teilen dieses Aufsatzes 
(Ai Σέρραι ib. p. 228 -- 329) Beiträge liefert zur geographischen und sonstigen Er- 
klärung der Menoikeion-Urkunden (p. 227—229 Emendationen zur Publikation von 
Sathas) 


96 


Kloster τῆς ᾿Ελεούσης bei Strumitza. 


_——{]. Alexios I privilegiert und eximierk das Kloster durch ein Chrysobull a. 1085 
2. id. bestätigt und ergänzt no. 1 durch ein Chrysobull a. 1106 
3. Basilikon zu no. 2 a. 1106 (von Bischof Klemes unterzeichnet) 
4.—7. Prostaxeis Manuels I a. 1152. 1160. 1156. 1159 
8. Praktikon des Michael Tzankitzakes a. 1152 mit der Wiederholung von no. 4 
9. Typikon des Mönches Manuel a. 1085—1106 £ 
10. Brebion 
ed. Petit, Izvjestija VI (1900) 25—46. 69—93. 114—125 (no. 8 bereits ed. Uspenskij, 
Izvjestija I (1896) 25— 34, und einen Teil von no. 10 ed. Omont, Melanges Weil 
(Paris 1898) 309 — 320) 
emend. Papageorgiu BZ 11 (1902) 70—73. 686 — 688 
Die Ausgabe von Uspenskij beruht auf dem Original-Diplomatar im Ibererkloster auf dem Athos, 
die beiden andern auf der von dieser Hs genommenen Abschrift Millers (= (od. 


Paris. suppl. gr. 1222); weitere Urkunden vermutet Petit p. 24 im Archiv des 
Ibererklosters 


Thessalonike. 


1. Edikt Justinians II zu gunsten der Demetrioskirche (Inschriftfragment) 
Salinen an die Demetrioskirche geschenkt (Inschriftfragment) 
ed. (mit Faks.) Papageorgiu, Un Edit de l’empereur Justinien II (A l’occasion du II. 
eongres d’arch. chret. ἃ Rome) Leipzig, Teubner, 1900 
3. Chrysobull Konstantinos’ VI a. 946 für das Prodromoskloster 
not. Jus III p. XV 
4. Grundstückabgabe (Νικόλαος ὃ γαμβρὸς τοῦ Ἰζυκαλᾶ ... ἀπὸ ... τοῦ Koxzalä) a. 1217 


ed. Zachariae, Supplem. edit. Basil. Heimbachianae (1846) p. II—V 
rep. MM III 237 — 239 


5. Privatrechtliche Urkunden, besonders aus Thessalonike, saec. XIII sind verwertet und 
erhalten in den kanonischen Antworten des Demetrios Chomatianos 
ed. Pitra, Juris eceles. paralipomena — Analecta sacra VII, Paris —Rom 1891 
Ὁ. Chrysobull Andronikos II a. 1292 
not. Rhallis-Potlis, Coll. can. p. 491. 494 (vgl. Jus III 608) 


Prooimion zu einer Goldbulle Joannes’ V a. 1370, durch die seinem Sohn Manuel, Despoten 
von Thessalonike die Herrschaft über Thessalien und Makedonien übertragen wird 
ἴΞΞΞΟ 5 9en0219) 3 

ed. (unvollständig, aus Cod. Paris. 1213) Sathas, Documents inedits (νη μεῖα ἑλληνικῆς 
ἱστορίας) IV p. XVII! 
ed. (aus einer Hs des Prof. Rhallis, Athen) Zachariä, Sitz Ak Berlin 1888 p. 1418 — 22 


8. Patr. Athanasios empfiehlt den Nikolaos Kritopulos aus Thessalonike an das griechische 
Kolleg in Rom a. 1635 


ed. Legrand, Bibliographie hellenique ... XVII® siecle ΠῚ (1895) 192—193 
9. Patr. Paisios II ernennt den Kyr Gabriel Kallimachi zum Metropoliten von Thessalonike 
a. 1745 Inc. Τῶν ὑπερκοσμίων τάξεων τὰς διαφορὰς ... 
ed. N. Jorga, Documente privitoare la familia Callimachi I (Bukarest 1902) 599---408 


=] 


10. 


wm 


3 
4 
5 
9 
0 


1 


Hu 


12. 


97 


Die Kodikes der Metropole a. 1741—1890 sind beim Brande des Gymnasiums i. J. 1890 
untergegangen 
not. Papageorgiu BZ 10 (1901) 152 — Im Catalogue des mss conserv&s au Gymnase 
grec de Salonique par Dan. Serruys (= Reyue des bibliotheques 1903) sind keine 
Urkunden verzeichnet 
Blataionkloster. 
Metropolitan-Urkunden: 
Metrop. Maximos a. 1488 Ine. τὸ eis τὴν γαλάτιτζαν ... 
Joasaph a. 1569 Ine. παραστὰς ὃ πανιερώτατος μητρ. Βερροίας ... 
Patriarchats-Urkunden: 


Hieremias II a. 1530 Ine. Me£yıora ὄντως ... 
Kyrillos I a. 1630 Ine. Οὐδὲν οὕτως ἄρα εὔλογόν te... 


ar Joannikios II a. 1648, Kallinikos II a. 1698, Gabriel III a. 1703, Kosmas III a. 1715 


Joannikios a. 1747 (von Mystakides a. u. Ὁ. in a. 1647 verlegt) 


.—12. Gregorios V a. 1797, Konstantios I a. 1831, Gregorios VI a. 1836 


ed. no. 1—2, not. mit Auszügen no. 3—12: B. A. Mystakides “Σ)ύλλογος 27 (1899) 
369—388, der p. 369 erklärt, noch weiteres Material über Thessalonike publizieren 
zu wollen (einige Subskriptionen in lithographischer Wiedergabe) 

ed. no. 1—4. vollständig, no. 5—7. 9—12. auszugsweise: Papageorgiu BZ 8 (1899) 
408—420 mit Notizen über verlorene Urkunden 


Anastasia-Kloster τῆς Φαρμακολυτρίας. 
Metropolitan-Urkunden: 


Metr. Joasaph a. 1531 Ine. μονήδριον μὲν ὃν... 
Theonas a. 1541 Inc. Kara τὴν ἡμὲέτέραν ... 
Athanasios a. 1631 Ine. ’Eneiön ἔμπροσϑεν ... 


Patriarchats-Urkunden: 
Hieremias I a. 1542 
Dionysios II a. 1546 
Metrophanes III a. 1565 
Gregorios V a. 1797 
Konstantios I a. 1832 
id. a. 1832 
Germanos IV a. 1843 
Anthimos VI a. 1873 
ed. no. 1—3. und not. no. 4—11: Papageorgiu BZ 7 (1898) 71—79 
ed. no. 6: Papadopulos Kerameus ’ExxA ᾿Αλήϑ IV 401 laut BZ 10, 195% 
Schreiben des Patr. Meletios Pegas von Alexandreia a. 1597 (unter seinen Briefen überliefert) 
ed. Papadopulos Kerameus BZ 10 (1901) 195—196 


Das Kloster besitzt ausserdem einen Band vlachischer Urkunden in griechischer Ueber- 


setzung und einige vlachische (Ghikas a. 1664. 1761), russische und türkische Original-Urkunden: 
not. Papageorgiu BZ 7, 79—80 


ἣς 


2. 


Berrhoia. 


Chrysobull Andronikos II für das Prodromoskloster a. 1324 Ine. Τὸ προφητικὸν ἐκεῖνο 
λόγιον ... 
not. Jus III p. XXI (unter den Athosurkunden) 
Brief des Neophytos von Berrhoia a. 1554 im Cod. Ottob. gr. f. 158" (sie) 
not. Gelzer, Mitth. d. Deutsch. Archäol. Inst. 27 (Athen 1902) 436 [Lampros] 
13 


98 


Achrida. 


Abgesehen von den wenigen byzantinischen Stücken, die unten no. 1.—7. notiert sind, 
liegt für saee. XVII—XIX ein ausserordentlich reiches Material in den Kirchenbüchern des 
Patriarchats Achrida und der einzelnen Eparchien vor. Die Urkunden des Kirehenbuches von 
Achrida selbst, des sog. Kodex des hl. Klemens, hatte H. Gelzer bereits 1902 in seinem 
„Patriarchat von Achrida“ (s. u.) herausgegeben, jedoch aus sekundären und, wie er sich auf 
einer zweiten Reise überzeugte, sehr unzuverlässigen Quellen. Die Resultate dieser Reise hat 
Gelzer in den Berichten der Sächs. Gesellsch. der Wissenschaften zu Leipzig 1903 $S. 41—110 
ausführlich dargelegt; es stehen ihm nun neben kleineren Materialien zur Verfügung: eine 
genaue Kollation des von ihm neu aufgefundenen, originalen Kodex des hl. Klemens und aus 
dem Kirehenbuch von Korytza 9, aus dem von Kastoria 37 Urkunden. Am Schluss des Be- 
richtes erklärt Gelzer, das Material aus den eventuell noch vorhandenen Kirchenbüchern der 
übrigen Eparchien vervollständigen und zu einem Codex diplomaticus Achridenus ver- 
arbeiten zu wollen. So haben alle die unten verzeichneten Editionen nur eine vorläufige 
Bedeutung. 

1. Novelle XI Justinians; griech. Uebersetzung saec. XIII Ine. Πολλοῖς καὶ διαφόροις 
αὐξάνεσϑαι ... 

ed. Aristarches, Izvjestija VI (1900) 233 —249 
2. Chrysobull Michaels VIII a. 1272, enthält 3 Erlasse Basileios’ II a. 1020 Ine. Hoilav 

ὄντων καὶ μεγάλων ... 

ed. Golubinskij, Geschichte ... (Moskau 1871) p. 259 ---268 

rep. Gelzer BZ II (1893) 42—46 (teilweise ed. Rhallis-Potlis V 266—269 und Jus HI 

319 — 320) 

3.—5. Briefwechsel zwischen dem Patriarchen von Kpolis und dem Erzbischof von Justiniana 
Prima a. 1410 -- 1411 

ed. im Auszug Balastev, Sbornik za narodni umotvorenija, nauka i kniänina = Sbornik 

des bulg. Unterriehtsministeriums 18 (Sofia 1901) 150 sqq. (Aus einem Kodex mit 
Briefen des Bischofs Neophytos von Grevena in Makedonien, im Privatbesitz; vgl. Gelzer, 
Berichte der sächs. Gesellsch. 1903 S. 97 —102) 

6.—7. Privaturkunden saec. XIV oder XV: 

6. Ehevertrag Ine. Iiyvov Θεοδώρας ϑυγατρὸς ... Δερμοκαΐτου ... 

7. Kaufvertrag Inc. Κωνσταντῖνος 6 Ῥωμανὸς καὶ Μαγουλᾶς 6 Βλαδιμηρός ... 

ed. aus dem Cod. Cpol. 5. Sep. 160: Gedeon BZ 5 (1896) 114—117 

emend. Papadopulos Kerameus BZ 8 (1899) 79—81 
8. Gabriel, Erzbischof von Achrida, ernennt einen Hieremias zum Metropoliten von Prilip 

a. 1585 Ine. Τάξις ἀρίστη συνέχει πάντα ... 
ed. aus Cod. Paris. 3067 Legrand, Revue des ἐξ. greeques 4 (1891) 186—188; vgl. die 
Notiz des Metrop. Anthimos von Amaseia ’Exx1 ᾿“λήϑ 14 (1894—1895) 172—173 
ed. Dimitsas Σωτής 14 (1891) 267— 274 [Lampros] 

Von Lampros i. J. 1877 aus Cod. Paris 3067 abgeschrieben [Lampros] 

9.—10. Wahlversprechen und Erwählung des Erzbischofs Meletios a. 1676, erhalten in der 

Νομικὴ συναγωγή des Patr. Dositheos von Jerusalem (— Cod. Cpol. $. Sepuler. 184) 

ed. Gelzer, Der Patriarchat von Achrida — Abhandl. der phil.-hist. Classe der K. Sächs. 
Gesellsch. der Wiss. XX No 5 (1902) 114—116 

11.—53. Diplomatar des Patriarchats Achrida, sog. Kodex des hl. Klemens: Erlasse a. 1677—1746 


ed. (aus den Papieren Bodlevs) Sopov, Sbornik za narodni umotvorenija, nauka i kniänina 
6 (1891) 194—224; 10 (1894) 536 —561 

ed. no. 20. 16. 17. 18. 22. 25. 28 (dazu Variante). 29. 30. 38. 37. 41. 42. 45. 
Anth. Alexudes Ζελτίον IV 548—569; dazu 


99 


54. Βελεγράδων ᾿Ιωάσαφ, ἐκλογῆς καὶ χειροτονίας πρᾶξις τοῦ ᾿Αχριδῶν Διονυσίου a. 1752 
ed. Alexudes ib. 570—573 (vgl. Gelzer, Berichte 4. sächs. α. 1903 8. 48 no. 5) 
'55.—62. Quittungen über bezahltes Miri und Charadsch a. 1747 — 1761 
63. Die 3 Ordnungen des Klerus von Achrida a. 1690 
ed. Sopov, Sbornik X 562—579 
ed. no. 55 (mit Faks.) Balastev, Perioditcesko Spisanie der bulg. litter. Gesellschaft 
55-56 (Sofia 1898) 204 
64.—76. Synodalakten des Patr. Achrida und Privaturkunden aus Kastoria a. 1666—1764: 
aus dem Kodex der Metropolis Kastoria 
ed. auszugsweise Bapheides ᾿κκλησ 4479 20 (1900) 108—110. 123—125. 140 —143 
(vgl. ib. 316— 320) 
77.—78. Aus dem Kodex der Metropolis Sisanion a. 1748 und 1767: 
ed. (zwischen noch jüngeren und unwichtigen Stücken) Tumpalides ᾿κκλησ ’AAnd 19 
(1889) 148—151. 194-- 197. 252 — 253. 298 —300 
rep. no. 11—78 (mit Ausnahme von no. 54) Gelzer, Der Patriarchat von Achrida (1902) 
Ρ. 45—125 mit zahlreichen Verbesserungen und für πο, 11—53 mit den Varianten des 
Cod. Chale. 89 (= Abschrift der Hs des Alexudes) 


Ueber die Klöster der Eparehie Sisanion gibt urkundliche Mitteilungen Anthimos, Bischof 
von Sebasteia, ’Exx4 ᾿4λήϑ 20 (1900) 453—455. 461 —464 

Eine Monographie über Koritsa giebt Dassaretos AeAtiov V 123— (besonders 140—) 158 

Zwei Eintragungen in Hss von Berat-Belegrada, anlässlich türkischer Raubzüge: 
Büchersehenkung a. 1356 Inc. 6 Σχουριπέκης ἐχάρισε τῆς Μονῆς τοῦ M. Θεολόγου ... 


(Berat) 
Inventarverzeichnis a. 1441 Inc. ἄγω Javpni ... ἐξεβαινω μὲ τὸν αὐϑέντην μον 
τον κυρ Θεόδωρον τὸν MovSarn ... (Belegrada) 


ed. Alexudes Ζελτίον 4 (1892) 276—281 


Kroja. 


Lateinisches Privileg des Königs Alfons V von Aragonien und Neapel an die Stadt Kroja a. 1457 
(Zeit Skanderbegs) mit der Bestätigung der von Andronikos II und König Stephan 
DuSan erteilten Privilegien und mit Erwähnung älterer Urkunden der Kaiser "Manuel ΠΡ 
Joannes Dukas Batatzes, Theodoros Laskaris ΤΙ und Michael Palaiologos 


ed. (aus dem Archiv von Barcelona) Thallöczy, Archiv f. slavische Philol. 21 (1899) 96—99 


Dalmatien. 


Fundstätten lateinischer Urkunden, denen vereinzelt griech. Stücke zu grunde gelegen 
haben werden: Zu den unten bei Spalato no. 1 zitierten Werken: Lucius, De regno 
Dalmatiae 1666 (neuer Abdruck bei Schwandtner, Seript. rer. Hung. ete. III 1748), 
Farlati, Illyricum saerum (8 Bde, Venetiis 1751—1819) und Kukuljevidc, Codex 
diplomatieus (2 Bde, bis a. 1200) kommt als 4. Quellenwerk: Fr. Ratki, Documenta 


historiae chroaticae periodum antiquam illustrantia, Agram 1877 — Monumenta spec- 
tantia historiam Slavorum meridionalium VII (enthält alle norddalm. Urkunden bis 
a. 1100) 


13* 


100 


Für die kirchlichen Verhältnisse in späterer Zeit: 

Documenta speetantia historiam orthodoxae dioeceseos Dalmatiae et Istriae a XV usque ad XIX 
saeculum, collegit digessitque E.N.Milas, Bd.I (Zara 1899): Urkunden saec. XV—XVIII, 
darunter auch griechische Stücke, aber wobl nur in Uebersetzung mitgeteilt; z.B. ein 
Sendschreiben des Patriarchen Kyrillos V a. 1759 mit Belehrungen über die Taufe der 
Neugeborenen, in kirchenslavischer Uebers. erhalten (vgl. BZ 9, 681 sq.) 


Ragusa. 

Bibliographie: C. Jiretek, Die Bedeutung von Ragusa in der Handelsgeschichte des Mittel- 
alters (= Almanach der Kais. Akademie der Wissensch.) Wien 1899 S. 33 —39. 
81— 87; bespricht u. a. die Nachrichten der ragusanischen Annalisten Luecari und 
Resti über nunmehr verschollene byz. Privilegien (des Isaak Angelos a. 1192, An- 
dronikos’ II a. 1303) 

1. Argyrobull des Despoten Michael Angelos von Epeiros a. 1206 Ine. ᾿Επειδὴ εὕρομεν 
συνήϑειαν ... 

2. Prostagma des Despoten Manuel Dukas von Larissa a. 1234 Ine. Aıa τὴν ἀγάπην ... 

3. Erneuerung von no. 1. durch den Despoten Michael Manuel d. J. a. 1238 Ine. Aizaov 
καὶ προσφιλὲς ... 

4. Chrysobull Konstantinos’ XI a. 1451 Ine. ᾿Επεὶ τὸ εὐγενὲς... ἐπεδείξατο εὔνοιαν ... 

5. Argyrobull des Desp. Thomas von Achaja a. 1451 Ine. ἐπεδείξατο eis τὴν ἐρασμιωτάτην 
ϑυγατέραν ... 

6. Argyrobull des Desp. Demetrios im Peloponnesos a. 1451 Ine. ἦν μὲν καὶ ἄνωϑεν 


φίλιον ... 
ed. Tafel-Thomas, Sitzber Ak Wien 6 (1851) 524—535 mit Faksimile der Unterschrift 
von no. 4 


rep. MM III 58—59. 66—68. 228 — 234 
no. 4 rep. Jus III 715—717 
7. Handelsprivileg des Despoten (machmaligen Kaisers) Konstantinos Palaiologos a. 1431 
Ine. ᾿Επεὶ δρίσϑην ἐγὼ Tewoyıos Παλαιολόγος ... 
ed. (aus dem Archiv von Ragusa) MM IV p. XI—XI; für das vorausgegangene latein. 
Zollanerbieten der Ragusaner vgl. Jire@ek a. ο. Ὁ. S. 83—84 no. 88 


Spalato. 


1. Schreiben Manuels I Komnenos an seinen Statthalter Rogerius a. 1180 über die Güter des 
Erzbistums von Spalato (lateinisch erhalten, griech. Original vorauszusetzen) 
ed. Jo. Lucius, De regno Dalmatiae et Croatiae libri sex? (Vindobonae 1758) 1. III 
e. 10 p. 128 
ed. Dan. Farlati, Illyrieum saerum III (Venetiis 1765) 204—205 
ed. Iv. Kukuljevi6, Codex diplomatieus regni Croatiae, Dalmatiae et Slavoniae II (Agram 
1875) 112 —113 Ἢ 
2. Die Kopie einer griechischen Unterschrift Manuels I fand sich in einem Kodex von Spalato 
ed. Jiretek (der sie gefunden), Archiv für slavische Philol. 25 (1903) 504 


Ungarn. 


Schenkungsurkunde Stephans des Hl. für das Nonnenkloster zu Veszprem Ine. za καὶ 
διοικοῦντα καὶ καταστένοντα ... 
ed. Gyomlay Guyla, Szent Istvän (Budapest 1901) p. 10—13 mit Faks. (vergl. BZ 10, 
669 — 670). 


hrteok 


ἔχ... = ΣΦ See 0% 


101 


Serbien. 


Fundstätten: Ant. Hodinka, Die Quellen und die älteste Geschichte Serbiens II. Törtenelmi 
τάν 15 (1892) 42—59 (ungar.) gibt einen Überblick über die Urkunden aus der 
Zeit vor 1142, laut Histor. Jahrbuch 15 (1894) 166 
Ὁ. Ruzic, Die Bedeutung des Dem. Chomatianos für die Gründungsgeschichte der serbischen 
Autokephalkirche. Diss. Jena 1893 (vgl. BZ 3, 181 sq.) 


Von Nikeph. Chumnos verfasstes Chrysobull (Andronikos’ II) an den König von Serbien 
(Stephan Uro% II Milutin) Ine. Ἢ μὲν δὴ τοῦ παρόντος λόγου πρόϑεσις ... 
ed. Boissonade, Anecdota graeca 2 (1890) 68—69 
Die griechischen Urkunden der serbischen Herrscher gehören meist nach Makedonien (Athos 
und Menoikeion) und nach Thessalien (Meteoren); s. an diesen Orten. 


Bulgarien. 


Eine Bibliographie (hauptsächlich die altbulgarischen Inschriften betreffend) gab C. Jiretek, 
Archiv f. slav. Philologie 21 (1899) 607—617 in einer Besprechung von Arbeiten von 
Zlatarski 


1. Griechische Inschriften heidnischer Bulgaren aus der Zeit Omortags und Malamers 
saec. IX 


ed. H. u. K. Skorpil, Archäologisch-epigraphische Mitteilungen aus Oesterreich-Ungarn XVII 
(1894) 49 sqq. 170 sqq. 212 sqq.; XIX (1896) 237 sqq. 

rep. H. u. K. Skorpil, Jahresbericht des Gymnasiums in Varna 1900—1901 (bulg.) 

tract. Strzygowski BZ 6 (1897) 585—586 und bezieht hieher die Inschrift auf einer 
Schale des Goldfundes von Nagy-Szent-Miklös (sog. Schatz des Attila) 

traet. Zlatarski, Sbornik za narodni umotvorenija, nauka i kniZnina 15 (Sofia 1898) 131—144 


2. Inschrift des Omortag, gefunden bei Aboba (Kreis von Sumen — Schumla) ὁ. a. 820 
Ine. Kavas ὑβιγί "Ouvordy ... 
ed. Uspenskij, Izvjestija VI (1900) 216—235 
3. Inschrift aus Pravadia aus der Zeit des Fürsten Omortag (e. a. 820) auf dem Grab des 
Okorses (Ὡκόρσης), der auf einem Feldzug ertrank ἧς τὸν ποταμὸν τὸν Aavanoıy 
Ine. Χρζ(ιστός). Kavas ὑβήγη "Quovoray... 
ed. Zlatarski, Studien zur bulg. Geschichte, Perioditesko Spisanie der bulg. lit. Gesell- 
schaft 63 (1902) Heft 1—2 5. 94— 107 


4. Inschrift aus der Zeit des Zaren Simeon 8860. X, gefunden bei Thessalonike 
ed. Balastev, Blgarski Pregled, Jahrg. VII Heft 12 5. 61-78 (BZ 8, 596) 
5. Korrespondenz des Zaren Symeon mit Leon Magistros, Anthypatos und Patrikios aus der 
Zeit Leons VI 
ed. Sakkelion AsAtiov 1 377 —387 


6. Briefe Romanos I Lakapenos an den Caren Simeon 
ed. Sakkelion AeAtiov 1 658—666. II 45—48 
ed. Zlatarski, Sbornik za narodni umotvorenija, nauka i kniänina 13 (Sofia 1896) 232—322 


traet. (no. 5. und 6.) Kuznecov, Sbornik ete. 16 und 17 (Sofia 1900) 179—245 


102 


1 


.—10. Auf die Metropole Sophia bezüglich: 

7. Schreiben des Patr. Joannikios II an Zar Alexios Miyankeßits a. 1652 
8. id. an den Patr. Joseph von Moskau a. 1652 

9. id. an den Woiwoden Joannes Basileios a. 1652 

0. id. Enzyklika an den Kleros von Sophia 


ed. aus Cod. 74 des Klosters τῆς “Ayias auf Andros: Lampros ’Erermois τοῦ Llao- 
νασσοῦ 2 (1898) 236 —244 


Rumänien-Ugrovlachia. 


Fundstätte: N. Jorga, Manuseripte din biblioteei sträine relative la istoria romänilor I = Analele 
academiei romäne, Sect. istor., ser. II tom. 20 (Bucuresei 1898) S. 1—58 
1. Hattihumajun des Sultans Bajazid I an die Walachei (geg. ἐν Νικοπόλει 805, Monat 
Rebbiulevel) a. 1393 Ine. TO νεωστὶ ὑποταχϑὲν ὑπὸ τὴν τοῦ ἀνικήτου κράτους 
ἡμῶν ἀκαταμάχητον δύναμιν Μῖεμλεκέτι (τόπος) τῆς Βλαχίας ... 
2. Hattihumajun des Sultans Mohammed II an die Walachei (Hedära 872) a. 1460 
3. Urkunden der Sultane a. 1663. 1787. 1803 ete., übersetzt aus dem Türkischen 
ed. Dionys. Photeinos, Ἱστορία τῆς πάλαι Aazias, τὰ νῦν Toavoılßavias, Βλαχίας καὶ 
MoAödapias III (Wien 1819) 969 ---872 564. 
4. Sammlung des Prinzen Georgios Maurokordatos = Recueil de (139) Documents greces 
eoncernant les relations du patriarcat de Jerusalem avec la Roumanie 
a. 1569—1728 
ed. Em. Legrand, Bibliotheque greeque vulgaire VII Paris 1895 (2. edition 1903) S.1— 293: 
z. T. nur Privatbriefe; in den Anhängen dieses Bdes noch einige kirchliche Urkunden 
für Rumänien 
5. Schreiben des Patriarchen Hieremias II a. 1593 an den Woiwoden Petru Schiopul 
6. Testament des Petru Sehiopul in Bozen a. 1594 (griech. und ital.) 
ed. Jorga, Documente privitöre la istoria Romänilor eulese de Eudoxiu de Hurmuzaki, 
vol. XI 1517—1612 (Bueuresei 1900) p. 370— 371. 437—439 
7. Kleinere Privaturkunden (Sehuldscheine ete.) und Briefe saee XVI 
ed. Jorga in den Analele academiei Romäne, Sect. istor., ser. II tom. 18 und 20 (Bueu- 
resci 1896. 1898) 
ed. Jorga, Documente Hurmuzaki XI passim; einen Brief des Andronikos Kantakuzenos 
aus Kpolis a. 1593 an Petru Schiopul (ed. Jorga p. 373— 374) rep. in Faksimile 
G. Gr. Cantaeuzino, Albumul familiei Cantacuzino (Bueuresti 1902) tav. VII 
8. Schreiben des Woiwoden Joannes Michael Radulas an den Patr. Parthenios IV über Fleisch- 
essen, Zweite Ehe ete.; Tyrgovist a. 1659 
9. id. bestätigt einen Synodalbeschluss a. 1659 Ine. ᾿Επειδὴ ἐγνωρίσαμεν ὅτι καὶ ἣ αὐϑεντεία 
δὲν στερεώνεται ... 
not. (no. 9 abgeschrieben von) Lampros aus Cod. Leyd. gr. Bibl. publ. No. 65a [Lampros] 
10.—11. Kloster τῶν Ταξιαρχῶν in Martzinanion 
10. Synodalschreiben des Patr. Jakobos I a. 1681 Ine. Οὐκ ἄλλως ἔνεστιν εὐσεβεῖν... 
11. des Patr. Kallinikos II a. 1702 Ine. Τῶν φαιδρῶν αὐχημάτων ... 
ed. (nach den in der Ἑταιρία in Athen befindlichen Originalen) Lampros AeAtiov 6 (1902) 
106—116; nachträglich teilt Lampros mit, dass in no. 11 der Name des Metrop. von 
Smyrna Κυπριανός und nicht Π]αρϑένιος zu lesen ist 


de 


12.—13. Metochia des hl. Grabes 
12. ᾿Απόφασις συνοδικὴ des Patr. Athanasios V a. 1709 Ine. συνήϑειαι, μὴ ἀντικείμεναι μὲν 
τοῖς ἱεροῖς κανόσι, πανσόφως ... 
13. Rumänisches Chrysobull des Nikolaos Maurokordatos a. 1721 (in griech. Uebersetzung) 
Ine. Ai παρὰ τῶν ὀρϑοδόξων ἡγεμόνων κτιζόμεναι ... 
ed. Papadop Anal II 381—384. IV 48—52; weitere urkundliche Notizen ib. IV 63 


14. Χρουσόβουλλον τοῦ ᾿Αλεξάνδρου βοεβόδα Ὑψηλάντη, ἐν ᾧ ἐπικυρώνει τὰς ὅσας δια- 


τάξεις ἔκαμεν eis τὴν τζάραν (tara rumän. — terra) Bukarest 1775 Ine. “Hueis 
᾿Αλέξανδρος “Yıymlavıns βοεβόδας ἐλέῳ ϑεοῦ αὐϑέντης καὶ ἡγεμὼν πάσης Oöyyoo- 
Ployias ... 

ed. Dion. Photeinos, Ἱστορία τῆς πάλαι Aaxias, τὰ νῦν Τρανσιλβανίας III (Wien 1819) 
358 —568 


15. Kodex mit der Korrespondenz („AAAnkoyoagia“) eines Philaretos Οὐγγροβλαχίας 
a. 1792—1793 mit Patriarchal- und sonstigen kirchlichen Schreiben und Abschriften 
von Privaturkunden 

not. mit genauer Inhaltsangabe: Kyriakides Σύλλογος 27 (1895) 317 — 324 


16. Stiftungen der Familie Muruzes saee. XVIII— XIX 
not. B. A. Mystakides /Jaovaooos 11 (1887) 475—488 


17. Alex. Kallimaches βοεβόδας der Moldau an den ehemaligen „vornik“ (ein Hofamt) 
Basileios Rosset a. 1801 Ine. Τιμιώτατε καὶ εὐγενέστατε ἄρχων, πρώην Böovıze 
Βασίλειε Ρωσσέτω, περιπόϑητε ἡμῖν ... 

18. Der Patriarch von Kpolis bestätigt Stiftungen desselben Fürsten a. 1815 Ine. Ἐπειδὴ 
τοιγαροῦν καὶ ὃ εὐσεβέστατος καὶ ὑιρηλότατος αὐϑέντης κύριος ᾿Αλέξανδρος Καλλι- 
WAXNS τ᾿ 

19. Alex. Kallimaches bestätigt a. 1820, dass das Gut Onkani dem „Spathar“ Georg gehört 
Ine. Τὸ ἐν τῷ ϑέματι τοῦ ΠΙ|οτοσανίου (Botuschani) τῆς MoAdaßias κτῆμα ᾿Ονκάνι ... 

ed. N. Jorga, Documente privitoare la familia Callimachi I (Bukarest 1902) 488. 593. 
601; andere Stücke ib. in Regest oder in rumänischer Uebersetzung. 
s. ausserdem o. p. 93 Adrianupolis no. 2 a. 1690 (Ππασαράμπας βοεβόνδας an den Metro- 


politen Klemens) 
o. p. 96 Thessalonike no. 9 a. 1745 (Familie Callimachi) 


Cherson-Taurien. 


1. Inschriften ed. V. V. LatySev, Sbornik greteskieh nadpisej christianskich vremen iz 
Juznoj Rossii (Sammlung gr. Insehr. der christl. Zeit aus Südrussland). Herausg. von 
der Kais. russ. archäol. Gesellsch., Petersburg 1896. 
2. Chrysobull der Zarin Katharina II an den Metrop. Ignatios von Gotthia und Kaffa a. 1779 
Ine. Evkoynosıev ἣ δεξιὰ... 
ed. Kalogeras Πανδώρα 17 (1867) 491 -- 492 


Kaukasus. 


Inschriften ed. J. Pomjalovskij, Sbornik greleskich i latinskich nadpisej Kavkaza, Peters- 
burg 1881 


104 


Russland. 


Fundstätten: russische Bibliotheken und Archive (Papiere des Porf. Uspenskij) 
not. Jus III p. XIV— XV 
not. W. Regel, Analecta Byzantino-russica (Petropol. 1891) Prooemium p. I—CX mit 
Hinweisen auf russische urkundliche Uebersetzungen verlorener griechischer Urkunden 
1. Byz.-russische Verträge a. 907, 911, 945 und 971 (nur russ. Übersetzungen in der Chronik 
des sog. Nestor erhalten) 
traet. Dimitriu, Viz Vrem 2 (1895) 539—550 
2. Zwei von Psellos verfasste Briefkonzepte mit der Brautwerbung Michaels VII für seinen 
Bruder Konstantinos an den kievschen Teilfürst Usevolod Jaroslavi@ gerichtet 
ed. Sathas Meoaıwv. Bıßl. V 385—392 
traet. Vasiljevskij, Zurn minist 182 (1875) Dezemb. 270 —315 (vgl. BZ 3, 630— 635), 
der für die Werbung die obige Adresse nachwies, während man früher die Briefe an 


Robert Guiscard gerichtet glaubte; 8. o. S. 58 no. 1., woselbst fälschlich „Sohn“ für 
„Bruder“ Konstantinos steht 


95 15. Acta elecetionis episcoporum Russiae temporibus Theognostae metropolitae Kijoviensis 
a. 1328—1347 (Cod. Vatie. gr. 340) 
16. Brief des Patr. Joasaph II a. 1557 Ine. Mera ϑάνατον τοῦ ἀοιδίμου πατρ. x. Διονυσίου... 
17. id. an den Grossfürsten JoannesIV a. 1561 Ine.’Ereıön ἣ μετριότης ἣμῶν ἐπληροφορήϑη ... 
18. id. a. 1561 Ine. εὐχαριστοῦμεν ... τῆς καλλίστης ἀποδοχῆς, ὅτε ... 
19. id. a. 1561 Ine. τὴν ἐλεημοσύνην, ἣν ἀπέστειλας ... 
ed. W. Regel, Analecta Byzantino-Russica p. 52—56. 72—85 mit Faks. von no. 17 
20. Patr. Hieremias II über die Wahl des Metrop. Michael von Κίον a. 1589 Ine. ’A/Anko- 
διαδόχως δὲ καὶ eis ἡμᾶς διαβάσης ... 
ed. Papadop Anal IV 81—83 
21. id. über die Konstitution des russ. Patriarchats a. 1590 Ine. ὑποδεξάμενος τὴν ἡμῶν 
μετριότητα σωματικῶς κἀκεῖσε παραγενομένην ... 
ed. mit Faks. W. Regel, Analecta p. 88 -- -91 
22. Synodalakt über dieselbe Angelegenheit a. 1593 
ed. Dositheos, Τόμος ἀγάπης p- 5838 —547 
rep. Sathas, Βιογραφικὸν σχεδίασμα περὶ τ. πατρ. Ἱερεμίου P (Athen 1870) p. 82—92 
(beide Ausgaben unvollständig) 
not. Regel, Analeeta p. CI—CIV 
23.—32. Patriarchenbriefe an russische Herrscher saec. XVII: 
23. Brief des Patr. Joachim von Antiocheia a. 1594 Ine. ᾿περιλάβαμεν ἀποῦ τὸν πῦρ. 
Τρύφων ... φλουριὰ ... 
24. Brief des Patr. Sophronios von Jerusalem a. 1603 Ine. ὅπως αὐτόϑι πέμπομεν πρὸς ... 
βασιλείαν τοὺς ἡμετέρους μοναχούς ... 
25. id. a. 1608 Ine. ᾿Ελυσπήϑημεν δὲ τὰ μέγιστα περὶ τοῦ ϑανάτου ... Θεοδώρου βασιλέως ... 
ed. Regel, Analecta p. 116—128 
26. Schreiben des Patr. Theophanes von Jerusalem an Zar Michael Fedorovie a. 1619 
27. des Patr. Gerasimos von Alexandreia an denselben a. 1635 
28.—29. des Patr. Paisios von Jerusalem an Zar Alexios Michailovit a. 1649 und a. 1650 
30. des Patr. Nektarios von Jerusalem an denselben a. 1664 


31. 
32. 


33. 


34. 


35. 


36. 


98 


τὰ 


105 


des Patr. Dositheos von Jerusalem an Zar Fedor Alexievit a. 1682 

des ök. Patr. DionysiosIV a. 1686 an die Grossfürsten Joannes, Petros und Sophia Alexandrovit 

ed. Palaiologos, Παρνασσός 11 (1887) 455 —472 (no. 26. 23— 31); 12 (1888) 461—467 
(no. 27. 32) 

Schreiben des Erzbischofs Nikon von Moskau an den Patr. Paisios I, durch das vom 
Patriarchat die Ta&ıs τῆς ϑείας λειτουργίας ete. erbeten wird; Stolitz a. 1654 

Antwort des Patr. Paisios I an Nikon von Moskau durch Synodalschreiben a. 1654 

not. Lampros aus Cod. Leyd. gr. Bibl. publ. No. 65a [Lampros] 

Kanonischer Brief des Patr. Paisios I an Nikon von Russland a. 1655 

ed. Germ. Aphthonides Περὶ Paoxo/vizwv, Kpel 1876 [Lampros] 

ed. Troitzki, griech. und russisch, Petersburg 1881 [Lampros] 

ed. Papadopulos Kerameus ’Avy&zödora Dvuaizd 1 [Lampros] 

not. im Cod. Athous 2129: Lampros, Catalogue of Athos I 184 [Lampros] 

Peter d. Gr. an die Griechen unter der Turkokratia a. 1711 (9. Ὲλεταγλώττισις τῆς γραφῆς“) 

ed. MM III 279 —281 

Peter I, Kaiser von Russland. /oduua πρὸς τὸν πατριάρχην Κωνσταντ. “Ἱερεμίαν, 1721. 
Ilaroıaoy@v» γράμματα περὶ τῆς συστάσεως τῆς ἁγιωτάτης συνόδου. Ἔν ᾿Αϑήν. 
1844 80. 

not. M. Spirgatis, Antiquariatskatalog 93 (Byzanz) Leipzig 1902 5. 14 no. 205 


.—39. Schreiben des ök. Patr. Hieremias III und des Patr. Athanasios von Antiocheia 


a. 1723 an den Russischen Synod 
ed. Rhallis-Potlis Σύνταγμα V 160—163 


Privaturkunden sine loco. 


Sammlung von 29 Notariatsschemen aus Cod. Paris. 2509 

ed. Sathas Meoauwv. Βιβλ. VI 607—640 (Einl. p. ρια΄---οἱβ) 

traet. Zachariae BZ 2 (1893) 184— 186 

»Τύποι πρατηρίων ἐγγράφων καὶ διαϑηκῶν“ im Cod. Athous Pantel. 152 

not. Lampros, Catalogue of greek mss on mount Athos II 305, 49 

„Ex testamento Primicerii (?) a. 1039 fragm.“ im Cod. Vallicell. 218 

„Instrumentum inter Rhaon quendam caballarium eognomine Septisanum et monachos non- 
nullos a. 1150“ im Cod. Vallicell. 192 (Allat. 112) 

not. Martini, Catalogo di mss greei nelle bibl. Ital. II (Milano 1902) 232. 218 [Lampros] 

᾿Ενταλτήριον des Ma&ıuos ἱερομόναχος καὶ ἔξαρχος πατριαρχικὸς an Joannes Kadumnes 
als Beichtiger a. 1544 Ine. ’Eneön παρὰ Ἱερεμίου ... 

Von Lampros aus Cod. Baroee. 216 teilweise abgeschrieben [Lampros] 

Mitgiftvertrag Ine. Θεόδωρος καὶ Μαρία οἵ ὅμόζυγες ... πρὸς ὑμᾶς τὸν Δημήτριον 
καὶ τὴν Καλὴν ... 

ed. aus Cod. Paris. 1788: Jus III p. XIV 

„KovpovzAnotov τιμῆς ἔγγραφον“ im Cod. Vatie. gr. 867 p. 38 

not. Lampros in Eile aus dem hs-lichen Katalog, ohne den Kodex selbst einsehen zu 
können [Lampros] 


14 


106 


Nachträge und Berichtigungen. 


Herr Professor Spyridion Lampros, Athen, hatte die Güte, nach Einsicht in die fertiggestellten 
Diuckbogen eine grössere Reihe von Nachträgen dem Unternehmen zur Verfügung zu stellen: es sind 
Notizen teils aus Druckwerken, die ihm besonders vertraut sind, teils aus hs-lichen Sammlungen; für 
diese letzteren muss das Recht der Priorität Herrn Professor Lampros ausdrücklich gewahrt werden. 
Die mühevolle Arbeit, die in München fehlenden Zeitschriften Πανδώρα, Σωτήρ und Εὐαγγελικὸς Κῆρυξ 
für diesen Nachtrag zu exzerpieren, hat in selbstloser Weise Herr Dr. Nikolaos Kostes, Athen, über- 
nommen. Beiden Herren sei auch an dieser Stelle der Dank des Unternehmens ausgesprochen, um das 
sie sich mit so grosser Uneigennützigkeit verdient gemacht haben. 

Zwischen diese von den Genannten gelieferten Notizen habe ich die wenigen Nachträge und 
Berichtigungen eingeschaltet, die während des Druckes durch sonstige fremde Hilfe und durch eigenes 
Suchen sich ergeben haben. 

Die Nachträge sind genau in der Reihenfolge des Registers geordnet; die von Professor Lampros 
zum letzten Bogen, d.h. für die Seiten von 8. 97 an, gelieferten Nachträge konnten noch in den Text 
selbst eingestellt werden und sind dort durch ein nachgesetztes [Lampros] kenntlich gemacht. 


S. 8  Athosurkunden. 

Die von der Kais. Russischen Akademie in Petersburg versprochene Publikation der 
Athosurkunden scheint unterdessen bereits ihren Anfang genommen zu haben, indem 
als separat paginierter Anhang (Prilozenie. /aodornua.) des Vizantijskijj Vremennik 
X 1—2 (1903) erschienen sind: Actes de l’Athos. I. Actes de Xenophon publies 
par L. Petit (St. Petersburg 1903) 113 5.: 15 Urkunden a. 1083—1839 mit 
französischer Einleitung und einem Register der Eigennamen. 

5. 17 Technik: Ueber das Notariatswesen handelt Mompherratos //aovaooöos 14 (1891) 
489 —497 

S. 17 Fundstätten: Archiv von Korfu; vgl. Bulgaris, Τὸ ἀρχειοφυλακεῖον Κερκύρας, 
Παρνασσός 4 (1880) 528—552, 745—762, 859 —875 und separat. ᾿ 

Archive von Zante, Kephallenia, Ithaka, Kythera. 

Archiv der Nationalbibliothek Athens (meistens über die Freiheitskriege). 

„Diplomatum graeecorum CXXIV ad varia graeca monasteria pertinentium colleetio.* 
a. 1593—1798 in den Codd. Paris. suppl. 704—708; vgl. Omont, Inventaire som- 
maire des mss de la Bibl. Nationale III 303 

5. 18 Technik der Kaiserurkunden. Ueber Echtheitsmerkmale handelt Sp. Lampros, Kis- 
αγωγὴ eis τὰς ἱστορικὰς μελέτας ὑπὸ Langlois καὶ Seignobos (Athen 1902) 8. 99. 

Ueber das Rote in den Chrysobullen handelt Lampros, ᾿Εγχειρίδιον παλαιογραφίας ὑπὸ 

Θόμψωνος (Athen 1903) 5. 95 f. 


u Br 


107 


8. 18 Fundstätten Z. 3 zu lesen: Cod. Patm. 366 statt 360 


Weitere Fundstätte: Codd. Athoi 1268. 5711. 5788. 5789 not. Lampros, Catalogue 
of the greek mss on mount Athos I 112; II 325. 348 566 


S. 183—19 Kaiserurkunden 


af 


1b. 


3b. 


„Bullarum aurearum formulae aliquot ex antiquis exemplaribus* in der Vaticana 

not. Lampros im Cod. Bodl. Mise. 127 , Πίναξ σὺν dei) ἁγίῳ πάντων τῶν βιβλίων 
τῆς βιβλιοϑήκης τῆς πρώτης τραπέζης“ no. 356 

Formeln von Kaiserlichen Briefen an die Gattilusi von Mitylene und Ainos 


not. Lampros, Catalogue of the greek mss on mount Athos II 305, 41 ——— 
. Corpus legum ab imperatoribus Romanis ante Justinianum latarum quae extra con- 


stitutionum eodiees supersunt ... coll. ... Gust. Haenel (Leipzig 1857): Haupt- 
quellenwerk, enthält auch alle griech. Kaiserurkunden in historischer Ordnung 
zwischen den latein., z. B. Konstantinos p. 186 sqq., Julian p. 211 5866. 

Urkunden und Edikte Konstantins ausser in der Vita Const. auch in der Historia eceles. 
des Eusebios lib. VIIT—X (vgl. Heikel, Eusebius Werke I 1902 p. LXXVII 5664.) 


. Unter den Briefen des Kaisers Julian sind eine Reihe von Erlassen und Urkunden 


überliefert 

ed. Fr. €. Hertlein, Juliani imper. quae supersunt II (Lipsiae 1876) 480 sqgq. 

traet. Cumont, Sur l’authentieitE de quelques lettres de Julien — Recueil de travaux 
de l’universit6 de Gand 3 (Gand 1889), woselbst p. 201 zwischen Kanzleiprodukten 
und eigenen Elaboraten Julians unterschieden wird 

tract. Bidez-Cumont, Recherches sur la tradition ıms-te des lettres de l’emp. Julien 
— Memoires publies par l’acad&mie R. de Belgique 57 (Bruxelles 1898), woselbst 
p. 13—23. 98 nachgewiesen wird, dass die in dem vorliegenden Briefeorpus über- 
lieferten öffentlichen Akte auf eine eigene von christlicher Seite im Anfang des 
5. Jahrh. veranstaltete Sammlung zurückgehen, in der hauptsächlich die Angelegen- 
heiten von Alexandreia berücksichtigt wurden. Diese Sammlung wurde von den 
Kirchenhistorikern, besonders von Sozomenos, benützt, so dass einige der Urkunden 
hier in Parallelüberlieferung vorliegen, andere in das Briefeorpus nicht aufgenommene 
sich hieraus rekonstruieren lassen 

Codex Theodosianus (ed. Th. Mommsen 1904); an griech. Stücken ausser Kleinig- 
keiten nur IX 45, 4: Theodosios II a. 431 (vollständig erhalten in Acta coneil. Ephes. 
ed. Mansi V 437) 

Ausser den Novellen enthält auch der Codex Justinianus ed. P. Krueger viele 
griech. Stücke, meist von Justinian 


. Verordnung Justinians über den Seidenhandel a. 540—547 


ed. aus Cod. Bodl. 3399: Zachariae von Lingenthal, M&moires de l’acad&mie imperiale 
des sciences de St. P6tersbourg VII ser., tom. 9 no. 6 (1865) 13 


. Fundstätten von Novellen post Justinianum: Codd. Paris. suppl. gr. 538. 623. 625. 887 


not. Lampros 


. γΔιάταγμα τοῦ βασιλέως Ἡρακλείου πρὸς τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν “Πρακλεωνᾶν, τὸν καὶ 


Κωνσταντῖνον ὀνομαζόμενον“ Ine. H ϑεία καὶ παναγία τριὰς ... 
not. Litziea, Manuserisele Grecesci din Biblioteea Academiei Romäne — Analele Aca- 
demiei Romäne, Sect. lit., ser. II tom. 23 (Bucuresei 1900) 8. 65 no. 43 


. „Imperatoris Isaacii Comneni aurea bulla de sportulis....* a. 1057—1059 Ine. Τυποῖ 


ἡ βασιλεία μου ... 

ed. Jus III 322—323 

Abgeschrieben von Lampros aus Cod. Athen. 879 f. 502Y (Andere Formulierung und 
Varianten!) 


14* 


108 


[0 p} 


12 ἃ. 
12b. 


13a. 


19 


19a. 


2» 
ΕΠ ΠΕΣ 
19 ἃ. 


20,8. 


21 ἃ. 


29 ἃ. 


91 ἃ. 
91. 


Novelle Alexios’ I sine ἃ. Ine. βασιλεία μου καὶ νόμῳ στοιχοῦσα ... 

»Ἱ τέρα νεαρὰ νομοϑεσία τοῦ βασιλέως κῦρ ᾿Αλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ ἔν δυσὶ κεφαλαίοις 
ἀπηρτισμένη“ sine a. Ine. Evi μὲν ἔπει (Ὁ) ... 

Abgeschrieben von Lampros aus Cod. Athous 1268 

Chrysobull Alexios’ I Περὶ τῶν ἱερῶν 

ed. Jus III 355—358 

Chrysobull des Kaisers Manuel Komnenos a. 1146 Ine. Ὥς τινων ἀποστατησάντων ... 

not. Lampros im Cod. Paris. suppl. 131 


. „Manuelis Comneni aurea bulla de instrumentis ecelesiarum“ a. 1148 Ine. Ὃ μὲν 


μετὰ Μωσέα ... 
ed. Jus III 443—445 
Kollationiert von Lampros im Cod. Baroce. 131 (viele Varianten.) 


. „Manuelis Comneni edietum de controversia quatenus pater major Christo est“ a. 1166 


Ine. Ei μακαρίζει Πέτρον Χριστὸς ... 
ed. Jus III 485—492 
Teilweise neu abgeschrieben von Lampros aus Cod. Athous 3709 


Gnadenerlass Joannes’ V für seinen Sohn Manuel 

ed. (unvollständig) aus Cod. Paris 1213: Sathas, Monuela ἑλληνικῆς ἱστορίας (Docu- 
ments in@dits) IV (Paris 1883) p. XVII! 

not. Lampros aus eben dieser Hs 


Chrysobull eines Palaiologen an das Kloster τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου ohne Jahreszahl 
als Formel in einem Briefsteller Inc. Καὶ πάντων μὲν τῶν ὑπὸ τὴν αὐτοκρατο- 
οικὴν χεῖρα ... 

ed. Lampros, Catalogue of greek mss on mount Athos II 305, 50 


. 20—23 Patriarchatsurkunden 


Abdankungsurkunde des Nik. Mystikos: lies Cod. Patm. 366 statt 360 

Germanos II an den lateinischen Patriarchen 

ed. Demetrakopulos, ᾿Ορϑόδοξος “Ελλάς p. 40 sqq 

Schreiben des Patr. Hieremias I über die Kindertaufe mit nur Einem Pathen Ine. 
Εὐλαβέστατοι ἱερεῖς... TO ψήφισμα τὸ ψηφισϑὲν ... 

Abgeschrieben von Lampros aus Cod. Barocc. 216 

Fundstätte von Patriarchenbriefen e. a. 1550—1580: Martin Crusius, Tureograecia 
und die für dieses Werk von Crusius gesammelten Materialien im Cod. Tübing. 
Mb 37 (not. W. Schmid, Verzeichnis der griech. Hss der Universit. bibl. Tübingen 
1902, 8. 70) 

Synodalakt des Patr. Pachomios II gegen Michael Apostolis Ine. 77 ἡμῶν ovvodızas 
προκαϑημένῃ μετριότητι... 

Abgeschrieben von Lampros aus Cod. Baroce. 216 


. Schreiben Gabriels III, wodurch er Miniates zum κοινὸν ἱεροκήρυκα καὶ διδάσκαλον. 


τοῦ οἰκουμενικοῦ Θρόνου ernennt a. 1704 Ine. Τῶν περὶ τὴν zad’ ἡμᾶς ... 

ed. Kyrillos Athanasiades Πανδώρα 15 (1864) 589 ---ὅ90 

Enzyklika Hieremias’ III über die Lokalsynode in Kpolis a. 1727 Ine. Τοῖς διαπλέουσι 
τοῦ τῇδε βίου ... 

ed. Gedeon Ilavöwoa 21 (1871) 560—565; 22 (1872) 15 

Drei Akten des Patr. Paisios II a. 1746 

Akt des Patr. Samuel a. 1766 Ine. Ὁσιώτατε ἐπίτροπε τοῦ ἁγιωτάτου ... Θρόνου ... 
᾿Αλεξανδρείας... Διὰ τοῦ παρόντος ἡμετέρου ... 

ed. Paschalis, Μ͵ατϑαῖος 6 ᾿Ανδριος (Athen 1901) 74---78. 78—80. 


109 


38-40. Patriarchalsehreiben: Kallinikos an den Metropoliten von Smyrna, Meletios an den 
Bischof von Pogoniane, Theodosios an den Bischof von Pogoniane 
not. Litzica, Manuscrisele grecesci din bibl. Romäne = Analele Acad. Romäne, Seet. lit., 
II 23 (1900) 61 
5. 24 Schulen (vgl. Σύλλογος 25 und Ilaovaooos XII 539) 

Sigillion des Patr. Dionysios IV, mitunterschrieben von Nektarios, Patr. von Alexandreia, 
über die Ausgaben zur Errichtung der Schule neben dem Metochion des Hl. Grabes 
zu Phanar Inc. Ἥκει μὲν eis ἀνϑρώπους ϑεόϑεν πολλὰ ... 

ed. Kyrillos Athanasiades Σωτήρ 13 (1890) 145—149 


S. 25 no. 6: Eine 2. Reliquienechtheitsbestätigung s. S. 91: Frankreich no. 5 


5. 26 Trapezunt. 

Fundstätten: Briefe des Astronomen Chioniades ed. Tryphon Euangelides, 1 ρηγορίου 
Χιονιάδου ᾿Ππιστολαὶ δεκαὲξ ἐκ κώδικος Bıevvatov, Athen 1903 — Auf Trapezunt 
bezügliche Patriarchalschreiben saee. XIV aus der Sammlung der Codd. Vindob. 
hist. 47—48 (vgl. o. 8. 21 no. 13) ed. und traet. Jos. Müller, Sitz Ak Wien 7 
(1851) 323 — 354 

1. Acte synodal du patr. Nieephore II sur les privilöges du metr. de Trebizonde a. 1260 

ed. (mit Einleitung) Petit, Izvjestija S (1903) 1683—171 

2. Chrysobull des Kaisers Alexios III Komnenos, wodurch das χωρίον ἣ Χοροβή dem 
᾿Αμηρτζάντης  εώργιος Awoaviıns überwiesen wird a.1372 Ine..... καὶ πάντοϑεν 
καὶ ἀνεπιφωνήτως ... 

Abgeschrieben von Lampros aus der Kopie im Cod. Oxford. Seld. 49 f. 121 ---ὶ ἀτ 

Brief des Fr. Gattilusio an Alexios III s. unten Mitylene no. al. 

8.28 Kyzikos. 
4. „Theophanis archiepiscopi, Theodori et Theophili ep. eneyeliea ad Joannem episcopum 
Cyziei et ceteros omnes orthodoxos“ im Cod. Guelferb. 870 perg. saec. XVI 
not. Ebert, Bibliotheeae Guelferbytanae Codices (Leipzig 1827) p. 164 
5. 28 Didymoteichos (in Phrygien oder Thrakien ?) 
Prooimion zu dem Chrysobull Joannes’ V Inc. Π]άντα μὲν ἁπλῶς ἄνϑρωπος ... 
not. Zachariae loc. eit. aus einer Hs (statt: Hss) des Prof. Rhallis 
not. Lampros im Cod. Paris. 1213 ἢ. 3 
5. 28 Smyrna. 
4. Drei Kodikes der Metrop. Smyrna a. 1690—1863 (jetzt in der Evang. Schule dortselbst) 
not. und 17 Stücke daraus (a. 1691—1818) ed. Kostes Δελτίον 6 (1903) 164—185 

5. Synodalsigillion des Patr. Gregor V, wodurch der Evangelischen Schule Independenz 
und Autonomie gewährt wird Inc. Ὅσα ra μάλιστα τῷ Θεῷ κεχαρισμένα ... 

6. Bestätigung durch ein Synodalsigillion des Patr. Hieremias IV a. 1809 Ine. Avoyeoss, 
μᾶλλον δὲ ἀδύνατον ... 

ed. Papadopulos Kerameus Κώδηξ τῆς ἐν Σμύρνῃ Πὐαγγελικῆς Σχολῆς (1876) No. 10 
S. 23—30; No. 11 5. 31—40 
5. 29 Kloster τοῦ Ξηροχωραφίου: 1.—3. im Cod. Laur. $. Marco (nicht „Bad.*) 316 
not. Rostagno, Studi italiani di filologia elassica I 182 —183 
Mit diesen Privilegien sind, einer gütigen Mitteilung von Lampros zufolge, die im Cod. 
Laurent. 5. Marco 308 fragmentarischen 2 Urkunden zu verbinden, aus denen zu 
erhellen scheint, dass das obige Kloster in Mitylene lag. Von Lampros abgeschrieben. 


8.29 Megiste: Vgl. Σύλλογος XXI 315, XXIV 11 


110 


8. 


an 


29 Armenien. 
2a. Brief des Joannes Tzimiskes an A&ot III, armenisch erhalten bei Matthaeos von Edessa 


ed. in russ. Uebers. Kutuk-Joannesov, Viz Vrem 10 (1903) 93—101 mit bibliogr. 
Angaben 


x 


.30 Lesbos: 92 Originalurkunden (meist Patriarchalschreiben) a. 1486—1805 not. Papa- 


dopulos Kerameus (Mavooyooö. Bıß4.) Σύλλογος 17 Laodor. 171—177 


. 30 Mitylene. 


al. Brief des Francesco (nicht Domenieo) Gattilusio an Alexios ΠῚ Komnenos von Trape- 
zunt (zw. 1355—1390) Ine. “γηλότατε βασιλεῦ Τραπεζοῦντος ... 


4. Πρατήριον γράμμα des Georg Philomatis sine a. Ine. ᾿Εν ὀνόματι τοῦ πατρὸς ... 


ed. Lampros, Catalogue of the greek mss on mount Athos II (Cambridge 1900) 305, 
52. 306, 56 
5. Fünf ἱστορικὰ ἔγγραφα a. 1761—1821 
not. Ae/rttov IV 735 


.30 Methymna 


Sigillion des Patr. Anthimos IV, durch das Auxentios zum Metropoliten ernannt wird 
a. 1849 Ine. Ἢ ὑπερύμνητος ἀγαϑότης τοῦ μόνου καὶ ἄκρου ἀοχιερέως Χοιστοῦ ... 

not. Lampros: Pergament im Archiv der Ἵστοοικὴ ἑταιρεία zu Athen mit der Blei- 
bulle des Patriarchen 


5. 32 Chios 
Toduua σιγιλλιῶδες des Patr. Parthenios a. 1648 περὶ τῆς διοικήσεως τοῦ Ev Χίῳ 
γαοῦ τῆς ἁγίας μεγαλομάρτυρος Κυριακῆς 
ed. (aus der Νομικὴ συναγωγή des Patr. Dositheos) Legrand, Bibliotheque greeque 
vulgaire VII (Paris 1895) 459 —463 
S. 32 Patmos 
167. „Exemplar literarum quarundam commendatitiarum ab aliguo monachorum conventu 
datae, in quibus statum suum ob Agarenorum persecutionem deplorant“ (Coxe) 
Ine. Ὃ τῆς πνευματικῆς μὲν ζωῆς ὅρος... subser. Ὃ ταπεινὸς μητροπολίτης 
“Σμύρνης Μεϑόδιος ὑπέρτιμος καὶ ἔξαρχος πάσης ᾿Ασίας καὶ καϑηγούμενος Ilaruov 
καὶ πρόεδρος παντὸς ᾿Εγαίου πελάγου καὶ" οἵ σὺν ἐμοὶ ἱερομόναχοι καὶ μοναχοί 
Abgeschrieben von Lampros aus Cod. Baroce. 216 
S. 33 Syme 
1. Goldbulle eines Kaisers Theodosios, Febr. Ind. VI Ine. Εὐδοκήσας ὁ nooavaoyos ... 
ed. N. Papadakis in der Πατρὶς φιλολογική von Chania (Kreta) 30. Juli 1900 
No. 63—64 (14—15) 
Von Lampros als Falsifikat erklärt 
2. Urkunden saec. XVII (eine durch Druckfehler a. 1077 statt 1707 datiert) 
ed. Chabiaras Σύλλογος XXV 158—160 
8. 33 Rhodos 


1.—2. Bürgschaftsbriefe des Theodoros Dessour a. 1336 Ine. ᾿Εγὼ Θεοδωρὴς Nreoovg ... 
und des Leon Ligeros a. 1337 Ine. Ἐγὼ Λέων ὃ Λιγερὸς ... 


ed. aus Cod. Patm. 207: Sakkelion, Πατμιακὴ Βιβλιοϑήκη 8. 115—116 


4. Patr. Gennadios ernennt Neilos zum Metropoliten von Rhodos a. 1455 Ine. Οἱ καλῶς 
διακονήσαντες ... 
ed. Sakkelion Eöayyelızös Κῆρυξ 11 (1867) 562—567; vgl. Paparrigopulos /Jav- 
δώρα 18 (1868) 452—454 


111 


5. 34—35 Kypros 


Fundstätte: Documente im K. Archivio di Stato (Partieipazioni Estere) zu Modena 
not. Lampros (nichts griechisches) 

1.—2. Briefe des Patr. Germanos 

ed. Joh. P. Reinhard, Geschichte des Kg. Cypern I (Erlangen-Leipzig 1766) Beylagen 
p- 16—37 
2a. „Bulla Alexandri IV papae c. a. 1255 in Cyprum insulam missa, fine mutila“ im 
Cod. Paris 1391 
not. Omont, Inventaire sommaire des manuscrits grecs de la Bibl. Nationale II 37 
2b. γΔιαϑήκη τελευτῶντος ἀνϑρώπου“ a. 1274 Ine. Τὸν χοῦν ἐξ ἀρχῆς ... (im For- 
mular des Palat. 367 ἢ. 92’—93Y) 

2c. Briefe Heinriehs II (a. 1311—1324) und Hugos IY Lusignan (a. 1324—1360) im 
Briefsteller des Palat. 367 f. 164/— 171" 

2d. Ὁρκομωτικὸν ἔγγραφον περὶ ἀγάπης ἀπὸ τὸν δήγαν (Hugo IV) eis σουλτάνον (von 
Agypten) im Briefsteller des Palat. 367 f. 108" 

Ze. Ῥηγικὸν eis σουλτάνον Schreiben Hugos IV Lusignan an den Sultan von Ägypten über 
Frieden Ine. “Ὑγιαίνειν καὶ χαίρειν... (im Briefsteller des Palat. 367 f. 1070) 

2f. Ῥηγικὸν πρὸς ἀμηρᾶν von Ikonion (Briefst. Palat. 367 f. 1097) 

2g. ᾿Απὸ ῥηγὸς eis δῆγα von Jerusalem (Briefst. Palat. 367 f. 109”) 

2h. Moos αὐϑέντην χώρας (Attaleia) (Briefst. Palat. 367 f. 1107) 

14. ,Προβλίζιον γενόμενον ἀπὸ αὐϑέντου εἰς ἄνϑοωπον αὐτοῦ καὶ eis unaliv“ sine a. 
Ine. Χρεία μὲν ἡμῖν ἐπεγένετο ... (im Formular des Palat. 367 f. 917) 

15. „AAlo ἔκ προσώπου αὐτοῦ τοῦ μπαλῆ“ sine a. Inc. ’Enei τὴν ἅπασαν πρόνοιαν τῆς 
ἀναγραφῆς τῶν στρατιωτικῶν καὶ δημοσίων τελεσμάτων ... (im Formular des 
Palat. 867 f. 927) 

16. »Βρέβειον τῶν ἱερῶν ἁπάντων τῆς zad’ ἡμᾶς ἁγίας ἐκκλησίας“ (Kirche τῆς ὕπερ- 
αγίας ϑεοτόκου τοῦ Κοιμητηρίου) sine a. Ine. ᾿Ημέληται μὲν... (im For- 
mular des Palat. 367 f. 99τ) 

not. Lampros aus einem Formular und einem Briefsteller im Cod. Palat. 367 (no. 2d 
von Lampros teilweise abgeschrieben) 


. 35 Antiocheia-Patriarchat 


b1. Synodalakten gegen die Häresie des Panteugenos a. 1146, im Cod. Patm. 366 
not. Sakkelion, Bull. corr. hell. II 111 —112 (vgl. Krumbacher GBL? 87°) 


. 36 Jerusalem-Patriarchat 


15a. Abdankungsurkunde des Patr. Dositheos, im Cod. Patm. 366 
not. Sakkelion, Bull. eorr. hell IT 111 


.38 Sinai 


2a. „Gregorii hieromonachi, praefeeti monasterii S. Nicolai in monte Sina, epistola ad 
gubernatorem Cretae, eleemosynam petentis ad condendum $. Nicolai monasterium“ 
a. 1543 (im Cod. Baroce. 216 ἢ. 67) 
not. Coxe, Catalogi ... Bibl. Bodleianae pars prima ὃ. 377, 23 


.39 Alexandria-Patriarchat 


al. Schreiben der Patriarchen Christophoros von Alexandreia, Hiob von Antiocheia 
und Basilios von Jerusalem über die heiligen Bilder an den Kaiser Theophilos 
a. 834 Inc. Τῷ ἕκ τῶν ἄνωϑεν ϑείας πανσϑενοῦς ... 
ed. Sakkelion ᾿ὐαγγελικὸς Κῆρυξ 8 (1864) 97—112. 145—161. 193—206 und 
separat ᾿Κιπιστολὴ συνοδικὴ τῶν ἁγιωτάτων πατριαρχῶν πρὸς Θεόφιλον αὐτοκρά- 
τορα, Athen 1864 


112 


δ} 


9a 


8. 40 


Korrespondenz des Patr. Matthaios: vgl. Gedeon Σύλλογος 23 (1891—1892) und 
NeoAöyov “Εβδομαδιαία ᾿Επιϑεώρησις 2 (1893) — Paschalis, Mardatos 6 "Avödouos, 
πάπας καὶ πατριάρχης. Athen 1901 — Σύλλογος XXIV 35 

. Berat des Sultans Abdul Hamit I für den Patr. Gerasimos a. 1783 (griechisch über- 
setzt) Ine. Ὃ πατριάρχης τῶν Ῥωμαίων τῆς πόλεως ... 

ed. Sakkelion Σωτήρ 9 (1886) 269—276 


Larissa. Fundstätten: Cod. Athen. 1471 und 1472 —= Kodikes der Metropole Larissa, 
verschiedene Kirchenakte a. 1688—1857 und a. 1647 —-1868 enthaltend 
not. Sakkelion, Κατάλογος τῆς ᾿Εϑνικῆς βιβλιοϑήκης p. 263 


5. 42—43 Meteorenklöster 


16a 


28a. 


28 Ὁ. 


32. 


5. 44 


. Schenkungsbrief der Mönche Hilarion, Jakobos und Gervasios an das Meteorakloster 
saec. XVI (Mitte) 
not. den Perg. Cod. Athen. 1460—61: Sakkelion Karaloyos 8. 261 


Schreiben des Metrop. Neophytos von Larissa über die Independenz des Meteoraklosters 
τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ a. 1542 (vgl. die Urkunde ο. 5. 42 no. 15) 
not. den Perg. Cod. Athen. 1460—61: Sakkelion, Κατάλογος S. 261 


Stiftungsurkunde des Klosters τοῦ Σωτῆρος Χριστοῦ mit Beinamen τοῦ “Povodvov 
seitens der Mönche Joasaph und Maximos a. 1545 Ine. Ὃ τῶν ὅλων δεσπότης 
καὶ κηδεμὼν Κύριος ... 

not. den Perg. Cod. Athen. 1465: Sakkelion Karaloyos S. 262; eine von Dr. jur. 
P. Arabantinos gefertigte und collationierte Abschrift im Besitze von Lampros 


Sigillion des Patr. Hieremias II über das Metochion des Meteoraklosters Pantokrator 
zu Kapraina (Chaironea) a. 1576 
not. den Perg. Cod. Athen. 1460—1461: Sakkelion Karaloyos 8. 260 


Stagoi: 3. Sigillion des Patr. Antonios über die Güter des Bistums Stagoi Ine. ᾿Επειδὴ 
ὁ ϑεοφιλέστατος ἐπίσκοπος Σταγῶν ... 
ed. Papadopulos Kerameus Κατάλογος τῶν χειρογράφων τῆς ἐν Σμύρνῃ Edayy. Σχολῆς 
p- 68—70 
ed. (unabhängig) K. Ruvalis in der Zeitung Καιροί 29 November 1900 No. 4308 


Peliongebirge: Urkunden über die dortigen Schulen saec. XVIII 
ed. Philadelpheus Aouovia 2 (1901) 377 sqq 


Epeiros: 1. Synodalbeschluss über Theodoros Komnenos 
ed. Meliarakes Joroota τῆς Νικαίας p. 653 — 654 
Naupaktos: 5. Synodalschreiben des Patr. Neophytos VII über die Steuern Aetoliens 
an die Pforte a. 1793 Ine. Ἱερώτατε μητροπολῖτα Ναυπάκτου... ᾿Επειδὴ οἱ 
ἀποσταλέντες βεκίληδες ... 
ed. 6. Konstantinides Aouovia 1 (1900) 469—472 
Aitolien: Testament des Anastasios Gordios im Kloster τῶν μεγάλων Βρανιανῶν a. 1729 


— (od. Athen. 1257 
not. Sakkelion, Κατάλογος τῆς ᾿Εϑνικῆς βιβλιοϑήκης p. 228 


Arta: Urkunden über die dortige Schule saec. X VIII 
ed. Philadelpheus Aouovia 2 (1901) 337 sqq 


5. 44—45 Joannina. 


4 
7 


. (Andronikos a. 1321) neu abgeschrieben von Lampros aus Cod. Brit. Mus. Add. 24 382 


. Pergament des Patr. Kyrillos a. 1634 Ine. Ta ἔξοχα καὶ μεγαλοπρεπῆ ὀνόματα ... 
not. Lampros: im Archiv der ‘Eraıpeia, ohne die Bleibulle des Patriarchen 


- 


a RT ne De 


113 


. 45 Dyrrhachion. 
. Uebergabe eines Gutes an Armyros Cavalli aus Venedig a. 1420 (Original-Pergament) 
not. Lampros im Museo Civico von Venedig (Cieogna 2835, Mazzo III) 
4.—5. Schein des Andreas Megalogenes und des Georgios Afrates und ein zweiter Schein 
über Zahlungen an den Bischof von Dyrrhachion a. 1623 
not. Lampros im Cod. Harl. 2128 


.46 Zakynthos 
9. Bajazet II a. 1485 
Von Lampros neu abgeschrieben aus dem Archivio dei Frari, Comm. XVI e. 175 (174) 
9a. Sigillion des Patr. Hieremias II über die Kirche des Hl. Nikolaos a. 1574 Ine. Ἴδιον 
ἐστὶ παντὸς κτήτορος ... 
ed. Katramis, Φιλολογικὰ ἀνάλεκτα Ζακύνϑου (Zante 1880) 182—184 


. 46 Kephallenia: 3. (Franeisca Tocco a. 1428) befindet sich jetzt im Museo Civico von 
Venedig (Cieogna 2835, Mazzo III) 


.47 Kerkyra. 

Fundstätte: Documente im R. Archivio di Stato zu Modena (Partieipazioni Estere und 
Ambaseciadori Turchia Europea ed Asiatica) not. Lampros (nichts Griechisches) 

7 a.—b. ΠΤ αμικὸν συνάλλαγμα zwischen Georg Klompomichalas und Maria Birias a. 1439 
Ine. ’Ev ὀνόματι τοῦ κυρίου ἡμῶν ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ ἀμήν ... und zwischen Kon- 
stantin Birias und Rhodo Kleronomos a. 1458 

not. Lampros im Archivio dei Frari in Venedig (Documenti greei. Lettere commer- 
ciali e private) 

76. Franeisei Foscari, Venetiarum dueis, epistolae duae ad Johannem Lauredanum, bajulum 
Corfoi a. 1450, überliefert im Cod. Paris 2583 (griechisch?) 

not. Omont, Inventaire sommaire des manuscrits grees de la Bibl. Nationale III 8 


7d. ᾿Επιτροπικὸν vor dem Notar Zacharias Allamanos a. 1468 (Original-Pergament) 
not. Lampros im Museo Civico zu Venedig (Cicogna 2835, Mazzo III) 


15. Notariatsnotizen über die Familie Mamonas a. 1717—1721 


16. Notariatsakt der Familie Mamonas a. 1774 Ine. 1774 εὐδομίντα τέσερις ἱμέρα 27 
ἴκοσι εὐτὰ τοῦ Matov 
ed. Miliarakis Οἰκογένεια Mauwvä (Athen 1902) S. 198---159. 134. 


. 48 Amphissa. Testament des Philotheos von Salona a. 1708 Ine. Eis τὸ ὄνομα... ΡΝ 
κάνω κατάγραμμο τῆς δυστυχισμένης φαμίλιας μας 
ed. Sathas, Ἢ κατὰ τὸν ιζ΄ αἰῶνα ἐπανάστασις (Athen 1865) 8. 34—36 


. 48 Metamorphosiskloster: Schenkung Alexios’ I a. 1106 

ed. (unabhängig) ᾿Εφημερὶς Συζητήσεων 4. Januar 1875 

Lampros hat eine Photographie verglichen und hält die Urkunde ebenfalls für Falsifikat 

. 48—49 Athen. 

1. Nero di Aceiajuoli a. 1387: Neu abgeschrieben von Lampros 

la. Urkunde des Pietro Iatros aus Athen für Gregor di Michele Catelo, Kaufmann in 
Nauplion a. 1387 Ine. ’Ev ὀνόματι τοῦ πατρὸς... Πιέρε ταντένες λεγόμενος 
᾿Ιατρὸς καβελλάριος μπάϊλλος καὶ καϑολικὸς καπεταννῖος ἄργου Ναυπλίου... 

Abgeschrieben von Lampros aus einer Pergamentkopie saec. XV im Archivio di Stato 

zu Florenz (Documenti orientali e greei. Cassetta No. 2) 


15 


114 


8. Patr. Agathangelos ernennt Anthimos von Naupaktos und Arta zum Metropoliten von 
Athen a. 1828 Ine. Jeoorare μητροπολῖτα ᾿Αϑηνῶν ... ἔστω γνωστὸν τῇ ἱερότητί 
00V... 

ed. Panaretos Constantinides Σωτήρ 11 (1888) 5. 342—346 

Die von βλαχογιάννης angekündigte Sammlung ist erschienen: ’Aoyeia τῆς νεωτέρας ἕλλη- 
γιυκῆς ἱστορίας ἐπιμελείᾳ "Io. Βλαχογιάννη. Α΄ ᾿Αϑηναϊκὸν ἀρχεῖον δαπάνῃ τοῦ 
δήμου ᾿Αϑηναίων. Τόμος πρῶτος (Athen 1901) 5. η΄, 558 Gross 89: Urkunden 
a. 1818 -- 1829. — Vgl. id. ᾿4ϑηναϊκὰ ἀνάλεκτα. Παναγῆς Mıy. Ποῦλος. Athen 1901 


.49 Hydra. Schreiben des Patr. (Gregor V) an die Primaten der Insel a. 1819 Ine. 7 μιώ- 


τατοι καὶ χοησιμώτατοι πρόκριτοι τῆς νήσου ... 
ed. (anonym; Papulas?) Aouovia 1 (1900) 435 


. 49 Peloponnesos. 


1a. Iloamoı&des γράμμα des Manuel Kavakis und seiner Angehörigen a. 1432 Inc. Ἔν 
ὀνόματι τοῦ πατρὸς... ἐγὼ Μανουὴλ Καβάκης μετὰ τῶν ἐμῶν τέκνων ... 
Von Lampros aus Cod. Athen. 1861 abgeschrieben 
2 a. Despot Demetrios Palaiologos schenkt dem Johannes Basilikos und dem Thomas Pyro- 
pulos das Gut Potamia eis τὸ μέρος τοῦ Aayzada Inc. Ἢ βασιλεία μου διὰ τοῦ 
παρόντος ἀργυροβούλλου ... 
ed. Lampros, Catalogue of greek mss on mount Athos II 432 


. 50 Argos-Nauplia. 


4. Synodalschreiben des Patr. Theophanes, wodurch David als Metropolit von Argos ein- 
gesetzt wird a. 1504 Ine. Ἢ τῶν διεστώτων μερῶν καὶ τῶν ὅλων ... 
ed. aus Cod. Athous 4508: Lampros ᾿βχκλησ ’AAnd 19 (1899) 418—419 


.50 Tzakonia: Schreiben der türk. Arehonten der Tzakonia nebst den griech. Geronten 

a. 1687 

not. Lampros im Archivio dei Frari (No. 35 Armata. Cap. general da 9 Sett. 1686 
sin 20 Agosto 1687. Francesco Morosini. Proc. Senato III secreta. Annessa zu 
No. 100) 

.50 Muchli: Yvyodorızöv γράμμα des Konstantinos Strelitza und seiner Gattin Konstantina, 
wodurch Güter der Kirche der Heiligen Kyriake vermacht werden a. 1457 Inc. Ἔν 
ὀνόματι τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ... 

Von Lampros aus Cod. Brit. Mus. Add. 5117 (letzte Seite sine no.) abgeschrieben 

.50 Kloster Pepelenitsa: Goldbulle des Kaisers Johannes oder Konstantinos Palaiologos, 
wodurch Güterschenkungen bestätigt werden sine a. Inc. ’Enei ö κῦρ Κωνσταντῖνος 
Anuntoonovsos ... 

Von Lampros aus Cod. Paris. 3067 ἢ. 55”7V abgeschrieben 
.50 Akova. 
1. Schreiben des Patr. (Kyrillos VI) an Daniel von Akova a. 1817 Ine. Θεοφιλέστατε 
ἀρχιεπίσκοπε ᾿Ακώβων ... 
ed. Papulas Aouoria I (1900) 656 
2. Schreiben des Metrop. Germanos von Patras an denselben a. 1818 Ine. Καὶ μετὰ 
τὴν ἔρευναν ... 
ed. Papulas, Πξομανοῦ Παλαιῶν Πατρῶν ἀπομνη μονεύματα (Athen 1900) 8. 204-205; 
die Chronologie berichtigt Aouovia I (1900) 656 
.50 Leonidion: Kloster des Hagios Nikolaos 


Sigillion des Patr. Kyrillos Lukaris a. 1622 

Sigillion des Patr. Joannikos II a. 1653 

. Sigillion des Patr. Gregor V a. 1798 

not. den Perg. Cod. Athen. 1460—61: Sakkelion, Κατάλογος 8. 260— 261 


Dr 


so 


Ψ. 
E 


S.50 Vresthena. 


8. 50 


8. 50 


S. 51 


3. 


ot 


13. 


14. 


16. 


1. Synodalschreiben des Patr. Gabriel II über den Wiederaufbau des Klosters Π]} αναγίας 


e - Y > ) [4 a 5 Zn + M: 1) En B ΄ \ % 
Ῥευματικῆς καὶ Χουσοσπηλαιοτίσσης τῆς ἐν τῷ χωρίῳ Meyalns Βούσεως κατὰ τὴν 
ἐπαρχίαν Boeotevns. a. 1704 Ine. Δεῖξον τῆν πίστιν σου .... im Cod. Hieros. 487 


2. Sigillion des Patr. Gabriel IV a. 1774 Ine. Τῆς noAvoroopov τῶν ὑπὸ χοόνον πραγμά- 


τῶν διαφορᾶς ..., im Cod. Hieros. 276 
not. Papadopulos Kerameus, Ἱεροσολυμιτικὴ βιβλιοϑήκη 1 (1891) 8. 448 no. 38; 
351 no. 140 


3. Sigillion des Patr. Gregorios V über das Kloster des Prodromos mit Beinamen Zinzaphis 


a. 1798 
not. den Perg. Cod. Athen. 1460—1461: Sakkelion Karaloyos 8. 261 


Lakedämon. 


4. Sigillion des Patr. Gabriel IV über das Kloster des Propheten Elias zu Georgitsi 


a. 1781 
not. den Perg. Cod. Athen. 1460—61; Sakkelion Κατάλογος 8. 261 


Mystras: Kloster Brontochion. 
Schenkungsurkunde a. 1375 Ine. Oiuis ı δούλοι τοῦ ἁγίου οιμῶν avderrov σουσιος 


καὶ στρατοπεδάρχης οἵ ἀκροκόνδιλοι... ἐπιδίδομεν Ta χοραφα αταπὸτιστικὰ Ta 
000 εχομεν ἧς τιν τερκοβαν᾽ ns τὸν ναὸν τίς ἡπεραγίας ϑεοτόκου του βροτοχίου: 
τα ὅπία ioiw ἔν τὶ τοποϑέσιι τις πεενάς ... ἐπιδιδομεν καὶ τίς πλακόπετρας τὴν 
τοποϑεσίαν ... 


ed. Cozza-Luzi, Bessarione 6 (1900) 619 (aus dem Evangeliar Vatie. gr. 352) 
Von Lampros neu kollationiert 
Monembasia. 
Andronikos II a. 1293 
ed. Romanos Πανδώρα 6 (1855) 625—628 aus einer Kopie zu Kythera 
ed. Papamichalopulos, Z/oAıooxia καὶ ἅλωσις τῆς Movzupaotas (Athen 1874) 8. 6—14 
not. Lampros eine Abschrift im Cod. Neap. II—C—56 f. 62” sqq 


. Schreiben Andronikos II’ an Alexios Sebastianos a. 1320 

ed. Papamichalopulos, //oAıooxia καὶ ἅλωσις τῆς Movsupaotas 8. 16—17 

τοὺ. Lampros, Eioayoyı) eis τὰς ἱστορικὰς μελέτας ὑπὸ Langlois καὶ Seignobos 
(Athen 1902) 5, 991: als Falsifikat erkannt 

Ταβροιὴλ ἐλέῳ Θεοῦ ἀρχιεπίσκοπος τῆς πρώτης ᾿Ιουστινιανῆς ᾿Αχρειδῶν ete. an Maka- 
rios Melissenos, Erzbischof von Monembasia a. 1588? 

Von Lampros aus Cod. Neap. II—-C—35 f. 46" abgeschrieben 

Schreiben des Patr. Timotheos II an den Metropoliten a. 1619 Ine. καλῶς γινώσκεις... 

ed. Lampros ’ExxAno ᾿Αλήϑ 19 (1899) 420—421 

Schreiben des Gabriel Severos, Metropoliten von Philadelpheia, an den Kleros von Epi- 
dauros (Monembasia) s. a. Inc. Ἄλλοι μὲν ἄλλοις τῶν TE κοσμίων καὶ λαμπρῶν ... 

ed. als Prolog der Schrift des Severos Περὶ μυστηρίων. Venedig 1600 

Von Lampros aus Cod. Athous 6315 abgeschrieben 


Sigillion des Patr. Gregorios V über das Kloster der Gottesmutter mit Beinamen Sidero- 
petra a. 1796 
not. den Perg. Cod. Athen 1460 — 1461: Sakkelion Karaloyos 8. 261 


Kythera no. ai. Abschriften grieeh. Urkunden im Nachlass von Hopf not. BZ XI 330 
Maina: Hilfegesuch, kollationiert von Lampros 
Phanarion und Brysis: 1—3. rep. X., Πανδώρα 13 (1863) 393—397 

15* 


116 


8. 52. 
9 


6. 


(54 
ὧι 
[ 


1 


10. 


1: 


Demetsana 


Patr. Kyrillos Lukaris bestätigt das $Sigillion des Patr. Polyeuktos a. 1630 Ine. Ἶσον 
ἀπαραλλάκτως τοῦ ἴσου τοῦ πρωτοτύπου ... 


. Sigillion des Patr. Theodosios II über die neu erbaute Schule a. 1769 Inc. Πάντων 


τῶν παρ᾽ ἀνϑοώποις ... 


. Patriarch Gabriel IV bestätigt das Sigillion des Patr. Theodosios II a. 1783 Ine. 


Πολλοῖς μὲν καὶ ἄλλοις τὰ ἔκ τῆς παιδείας ... 

Empfehlungsschreiben des Patr. Prokopios für den Direktor der Schule, Hieromonachos 
Agapios a. 1786 Ine. Ἔϑος καὶ τοῦτο σὺν τοῖς ἄλλοις καϑέστηκε ... 

Patr. Kyrillos VI vereint das Kloster τοῦ Φιλοσόφου mit der Hellenischen Schule 
unter dem Ephorat des Metropoliten Germanos von Patras a. 1816 Ine. Τὰς προσ- 
ayousvas αἰτήσεις τῶν εὐσεβῶν ... 

Schreiben des Patr. Gregorios V an die Aufseher der Schule a. 1819 Ine. Τιμιώτατοι 
ὅ, τε κὺρ ᾿Αϑανάσιος ᾿Αντωνίου ... 

ed. Kastorches, Περὶ τῆς ἐν “ἡ μητσάνῃ «Σχολῆς p. 49—52. 53 —56. 56—60. 62—64. 
66— 71. 72— 73 


Hagia Laura 
ie 


Synodalact des Patr. Timotheos a. 1615 Ine. Ὅσον ἣ τῶν ϑείων καὶ ἱερῶν μονῶν 
συντήρησις ... (Original mit den Unterschriften der Synodiker und der Bleibulle 
des Patriarchen) 

Synodalaet des Patr. Hieremias III a. 1718 Ine. Τῶν ὑπὸ χρόνον πραγμάτων ... 
(Original mit den Unterschriften der Synodiker, ohne die Bleibulle; beschädigt) 


Synodalact des Patr. Kyrillos V a. 1753 Ine. Τῶν ὑπὸ χρόνον πραγμάτων διηνεκῆ 
τὴν ἀσφάλειαν ἐχόντων (Original mit den Unterschriften der Synodiker und der 
Bleibulle) 

1]Πιστωτικὸν γράμμα verschiedener Bischöfe des Peloponnesos, darunter derjenigen von 
Korinth und Andrussa, an Anthimos, damit er die vor zwei Jahren von den Alba- 
nesen von Kalabryta geraubten heiligen Geräte des Klosters befreie a. 1779 Ine. 


Ἐπειδὴ καὶ πρὸ δύω σχεδὸν χρόνων (Original) 


. Synodalact des Patr. Gregorios V a. 1780 Januar an den ὑπέρτιμος πάσης “λλάδος 


καὶ ἐπισκόπους. auf dieselbe Beraubung bezüglich (Original mit den Unterschriften 
der Synodiker ohne die Bleibulle; etwas beschädigt) 


Synodalact des Patr. Gabriel IV a. 1781 Ine. Οἷς τῶν ἱερῶν καὶ ϑείων μέμηλε 
σκηνωμάτων... (Original mit den Unterschriften der Synodiker und der Bleibulle) 


Quittung des Pair. Gregor V und zweier Bischöfe a. 1792 März über Zahlung von 
100 Groschen von seiten des Klosters 


. Aehnliche Quittung des Patr. Neophytos VII und dreier Bischöfe a. 1799 
. Synodalact des Patr. Kallinikos V a. 1805 Ine. Τῆς κατὰ λόγον δικαιοσύνης ... 


(Original mit den Unterschriften der Synodiker ohne Bleibulle) 


Synodalact des Patr. Gregor V a. 1807 Ine. Ὡμολόγηται μὲν παρὰ näcı ... (Original 
mit den Unterschriften der Synodiker und der Bleibulle) 
id. Synodalaet a. 1807 Ine. Πρὸς τοῖς ἄλλοις, οἷς πεπλούτηπε ... (Original mit den j 


Unterschriften der Synodiker und der Bleibulle) 


. Schreiben des Metrop. Parthenios von Chalkedon, durch das er ein früheres Schreiben 


auf Pergament über Metochia des Klosters auf Prinkipos ratifieiert Ine. “ἃ τοῦ 
παρόντος ἡμῶν γράμματος ... 
Von Lampros mitgeteilt 


τὰν δ τ,» τα ὦ er I 


117 


. 52 Patras 


6a 


16. 


. Schreiben des Metropoliten Timotheos (von Patras?) an Papst Pius V aus Warschau 
über Bekämpfung der Türken nach der Schlacht von Lepanto a. 1572 (neugriechisch) 
Ine. Μακαριώτατε καὶ ἁγιότατε δέσποτα ... 
Von Lampros aus Cod. Ottob. 74 abgeschrieben 
Briefe des Metropoliten Germanos a. 1818— 1826 
ed. Papulas, /souavov Ilalaı®v Πατρῶν ἀπομνη μόνεύματα (Athen 1900) 5. 203—215 
ed. Papulas Aouovia 2 (1901) 48 


.54 Mykonos 


Schreiben des Patr. Timotheos II über das Kloster Turliani a. 1614 
not. Lampros aus Cod. Neap. I—0C—35 f. 88. 


.55 Paros und Naxos 


1a. Verschiedene Schreiben des Jacobo Crispi, Herzogs des Aigaion Pelagos, an Marino 
Argeites (neugriechisch) 
not. Lampros aus Cod. Neap. II—0—36 (8. u.) 
3a. Sigillion des Patr. Raphael I über das Kloster des hl. Menas auf Paros a. 1604 (neuere 
Kopie im Cod. Athen 1460—1461) 
not. Sakkelion, Karaloyos τῆς ’Edvwirns βιβλιοϑήκης 8. 261 
3b. Patriarchats-Sigillion für das Stauropegion τοῦ Φωτοδότου in der Metropole Paro- 
naxia („eoncernant la famille Maurocordato“) 
ed. (nach dem im Besitz von Zerlentes, Syra, befindlichen Original) Legrand, Biblio- 
theque greeque vulgaire VII (Paris 1895) 453 — 458 
11a. Act des Patr. Gregorios V über die Einsetzung des Hierotheos von Paronaxia a. 1820 
(Pergament im Cod. Athen. 1460—1461) 
13. Privaturkunden im Cod. Athen. 1574 
not. Sakkelion, Kazaloyos τῆς ᾿Εϑνικῆς βιβλιοϑήκης 8. 261. 276 
Sammlung der Codd. Neapol. I—C—35 und ΤΠ--Ο-- 86 
(bei Cyrillus no. 36 und 37) 
1. Notariatsacte von Naxos aus den Jahren 1607—1616. Darunter die Copie eines Actes 
a. 1445 (Cod. I—C—36 f. 747 564) 
2. Brief eines ungenannten Metrop. von Naxos an Nikephoros protosynkellos a. 1543 
(Cod. Π--Ο--860 f. 647) 
3. Schreiben des Patr. Theoleptos II über das Kloster Hekatontapyliani auf Paros a. 1586 
(Cod. II—C—35 f. 74°) 
4. Private Schreiben, Testamente, Quittungen, meistens über kirchliche Güter, Ende saee. 
XVI und Anfang saec. XVII (Cod. II—-C—35 ἢ 117 544) 
5. Synodalschreiben des Patr. Raphael IT über das Testament der Morosina Theologita. 
durch das sie ihre Güter teils der Kirche zu Kpel, teils der Kirche auf Paros und 
Naxos vermacht a. 1606 (Cod. I—C—35 f. 96V) 
6. Privates Testament a. 1609 von Joseph von Paronaxia bestätigt, a. 1614 von Nike- 
phoros Melissenos annulliert (Cod. II—C—36 f. 800) 
7. Brief des Metropoliten Chrysanthos von Lakedämon aus Rom an Nikephoros Melissenos 
zu Neapel a. 1610 (Cod. II-C—36 fol. 247) 
8. Schreiben des Patr. Timotheos IT über die Bezahlung einer Schuld des Metropoliten 
Nikephoros Melissenos a. 1612 (Cod. II-C—-35 f. 1027) 
9. Brief des Metrop. Nikephoros Melissenos an Dionysios von Herakleia aus Kpel a. 1612 


(Cod. II-C—-36 £. 32) 


118 


. Brief des Nikephoros Melissenos von Paronaxia an Dionysios von Herakleia aus Kpel 


a. 1612 (Cod. II—C—36 f. 36”) 


. Brief des Andreas Perissovalis an Nikephoros Melissenos von Paronaxia ἀπὸ τοῦ EiAn- 


vouovosiov a. 1612 Inc. Οὐδὲν ἄρα μάτην... (Cod. II-C—36 f. 797) 


. Schreiben des Patr. Timotheos II über die Absetzung des Metrop. Joseph und die 


Einsetzung des Nikephoros (Melissenos) a. 1613 (Cod. II-C—--35 f. 827) 


. Synodalerlass des Patr. Timotheos II über die Absetzung des Metrop. Joseph a. 1613 


(Cod. I—-C-35 f. 100”) 


. Schreiben des Patr. Timotheos II an (Nikephoros Melissenos von) Paronaxia über einen 


Tumult auf Paros a. 1613 (Cod. I—C—35 f. 113”) 


5. Schreiben des Patr. Timotheos II an Nikephoros (Melissenos) von Paronaxia a. 1613 


(Cod. I—-C-35 f. 1079) 


. Act des Metrop. Nikephoros Melissenos über Ehescheidung a. 1613 (Cod. 11--- Ο---86 


ἢ, 267) 


. „Epistola Ep. Heraclie (Dionysii) ad N(icephorum) ep. Nax.“ a. 1613 (Cod. II—C-—-36 


f. 298) 


. Eingabe des Kleros und der Proestoten von Paronaxia an den Patr. Timotheos II 


a. 1613 (Cod. I—C-36 £. 27%) 


. Schreiben der Patr. Timotheos II und Theophanes von Jerusalem über das Kloster 


Hekatontapyliani a. 1614 (Cod. I—C—35 f. 900) 


. Schreiben des Patr. Timotheos II an die Archonten und den Kieros von Paronaxia (neu- 


griechisch) a. 1614 (Cod. II—-C—35 f. 94V) 


. Synodalerlass des Patr. Timotheos II, in welchem die Feinde des Metrop. Nikephoros 


(Melissenos) gestraft werden a. 1614 (Cod. II—C—35 f. 960) 


Schreiben des Patr, Timotheos II an den Kleros und die Archonten von Paronaxia 
gegen den abgesetzten Metrop. Joseph a. 1614 (Cod. I—-C—35 f. 980) 


. Schreiben des Patr. Timotheos II an Nikephoros Melissenos zur Exkommunizierung des 


Νικήτας τῆς Μπούφας auf Naxos a. 1614 (Cod. II—-C—35 f. 104”) 


Schreiben der Patr. Timotheos II und Theophanes von Jerusalem über die vom Metrop. 
Nikephoros (Melissenos) zu zahlenden Summen a. 1614 (Cod. I—C—35 f. 847) 


5. Schreiben der Patr. Timotheos II und Theophanes von Jerusalem an Joseph, ehemaligen 


Metrop. von Paronaxia a. 1614 (Cod. I—C—35 f. 105”) 


. Schreiben der Patr. Timotheos II und Theophanes von Jerusalem, durch das die 


Kirche der Hagia Paraskeue der Diöcese Paronaxia wiedergegeben wird a. 1614 
(Cod. I—C—35 f. 1097) 


. Schreiben des Patr. Timotheos II an (Nikephoros Melissenos von) Paronaxia über die 


private Schuld des Apostolis Zagaris a. 1614 (Cod. II—C—35 f. 1197) 


. Schreiben des Patr. Timotheos II an die Prioren und Mönche von Paronaxia, durch 


das ihnen befohlen wird, den ehemaligen Metropoliten Joseph nicht anzunehmen 
a. 1614 (Cod. II—-C-35 fol. 110”) 


. Bescheinigung des Patr. Timotheos II (a. 1612—1621) über die Bezahlung eines Teils 


der Schuld des Metrop. Nikephoros Melissenos (Cod. II—C—35 f. 1157) 


30. Verschiedene Briefe und Erlasse des Patr. Timotheos II (a. 1612— 1621) an den Metrop. 


Nikephoros Melissenos (Cod. II—C—35 f. 34Y 866.) 


. Schreiben des Patr. Timotheos II gegen Ausschreitungen der Mönche in der Diöcese 


Paronaxia (Cod. II-C—35 f. 80V) 


22 


32 


33 


Mi 


119 


. Schreiben des Patr. Timotheos II über das Kloster Phaneromeni in der Diöcese Paro- 
naxia (Cod. II—-C—55 f. 78%) 

‚41. Briefe des Nikephoros Melissenos, worunter einer an den Patr. Timotheos II 
(a. 1612—1621) und einer an Dionysios von Herakleia (Cod. II—C—36 f. 13" sqq) 

tgeteilt nach den gütigen Angaben von Prof. Lampros, der sich no. 1. 2. 4. 5. 6. 
8. 9. 10. 11. 16. 17. 18. 19. 23. 24. 25. 27. 28. 29. 30. 31. 33—41. notiert, 
no. 7. 12. 13. 20. 21. 22. 26. 32. teilweise und no. 3. 14. 15, vollständig abge- 
geschrieben hat 


Eine Abschrift des Cod. Neap. Π--Ο- 95 im Nachlass von Hopf not. BZ XI 328 


5. 55 Siphnos 
1. Schreiben des Patr. Timotheos II, durch das Siphnos der Diözese Paronaxia überwiesen 
wird a. 1614 (neugriechisch) 
not. Lampros aus Cod. Neap. I—C—35 f. 92. 
2. Privatkontrakte im Cod. Athen. 1574 
not. Sakkelion, Κατάλογος τῆς ᾿Εϑνικῆς βιβλιοϑήκης 8. 276 
5. 55 Thera 
1. Abschriften griech. Urkunden im Nachlass von Hopf (jetzt K. Bibliothek Berlin) 
not. Gerland BZ 11 (1902) 330 
2. Synodalschreiben des Patr. Jakobos über die Kirche des Hl. Sozon a. 1681 Inc. Kai 
τοῦτο σὺν ἄλλοις ... 
ed. Lampros (aus dem Archiv der “ταιρεία No. 6845) Ἔκκλ᾽ 4λήϑ 19 (1899) 421—422 
4. Türkisch-griechisches Schreiben des Kapudanpaschas Husein an die Proestoten und Epi- 
tropoi der Insel über zwei Priester (Brüder) a. 1818, überliefert im Cod. Athen. 1572 
not. Sakkelion, Karaloyos τῆς ᾿Εϑνικῆς βιβλιοϑήκης 8. 276 
8. 56 Kreta 
Fundstätte: Dokumente im R. Archivio di Stato zu Modena (Ambaseiadori Turchia Europea 
ed Asiatica) not. Lampros (nichts Griechisches) 
7a. Schreiben des Patr. Metrophanes II an den Kleros und das Volk von Kreta über 
die Kirchenunion a. 1440 Ine. Οἱ ἔν πάσῃ τῇ νήσῳ Κρήτῃ οἰκοῦντες ... 
Abgeschrieben von Lampros aus Cod. Harl. 5624 f. 207 
7b. Mylopotamon. Verkaufsvertrag des Micheletto Kyriakopulos an Papa Konstantin 
Kaphatos a. 1520 Ine. ᾽ν ὀνόματι τοῦ αἰωνίου ϑεοῦ ... 
not. Lampros im Archivio dei Frari (Documenti Greei varii) 
15a. Schreiben des Meletios Typaldos, Metrop. von Philadelpheia, durch das der Mönch Meletios 
Papadopulos aus Kreta zum Presbyteros ernannt wird a. 1686 (Original-Pergament) 
not. Lampros im Archivio dei Frari (Documenti Greei varii) 
15b. Meistiov Τυπάλδου ἁπανταχοῦσα ὑπὲρ Δημητρίου ἁγιογράφου .. ζωγρηϑέντος ὑπὸ 
πειρατῶν .. κἀκεῖϑεν πάλιν .. ἐξαγορασϑέντος a. 1701, im Cod. Hieros. 487 
not. Papadopulos Kerameus, “]εροσολυμιτικὴ βιβλιοϑήκη 1 (1891) 5. 449 no. 48 
15e. Chalepa. Kloster τῶν Καλογραιῶν: Undatiertes Schreiben der Nonnen an einen 
nichtgenannten Patriarchen gegen die χαϑηγουμένη κυρία “Yrrouovi; sine a. Ine. 
᾿Εδεξάμεϑα τὴν παρὰ τῆς ἄκρας σου ἀρχιερωσύνης ... 
ed. aus Cod. Barocc. 216: Lampros ᾿ϑν. Ἡμερολόγιον 1898 5. 75 ff.; vgl. Lampros 
Aöyoı καὶ ἄρϑρα Athen 1902 8. 475—477 
„Duae membranae in quibus exarata sunt seculo XVI in Creta insula a pluribus notariis 


MAD. 


quinque instrumenta, duo nempe latine et tria graece* im Cod. Marc. Cl. II cod. 82 
not. Mingarelli, Codd. Nan. CV 


120 


8. 


58 Sizilien: Auswärtige Beziehungen 
1. Brautwerbung Michaels VII für seinen Bruder, nicht „Sohn“ Konstantinos 


.59 Messina: Kathedrale 


23. „Diploma quo a. ‚sıyıy Sept. Ind. VIII (= 1235) nomine Johannis protopapae Messan. 
totiusque Graeei eleri conceditur Basilio euidam vinea, quae dicebatur Sabae quondam 
mon. τοῦ Pov/zaoaum“, im Cod. Vallicell. 108 
not. Martini, Catalogo di mss greei nelle bibl. ital. II (1902) 191 


. 70 Unteritalien 


Fundstätten: Cotroneo, Nuove pergamene greche del s. XII und Pergamene greche 
del s. XIII in der Rivista storiea calabrese 6 (1898) no. 10; 10 (1902) p. 35 —44 


.71 Kalabrien 


Schreiben des Patr. Manuel (I oder II?) für die kalabrischen Mönche Markos, Nektarios 
und Isaakios sine a. Ine. "Eypdaocar μὲν οἵ ἀπὸ τῆς Καλαβρίας ... 
Von Lampros aus Cod. Vindob. hist. gr. 70 f. 95" abgeschrieben 


.71 S. Pancrazio di Scilla 
BE Sigillion Rogers II für das Kloster Basileios des Grossen, Gregorios und Pankratios 


a. 1102 Ine. 4ei μὲν τῷ ϑεῷ ἀρεσκόντων ἀναμιμνήσκεσϑαι ... 
Von Lampros aus dem Originalpergament im R. Archivio di stato zu Neapel (Fondo 
7a Cocca) abgeschrieben. 


.71 Lukrus (? = Locri = Gerace) 
Schenkungsschreiben des Comeseurtis Niketas an das Kloster des Heiligen Bartholomaios 
a. 1116 Ine. Τὸ τῶν ϑείων καὶ ἱερῶν ναῶν φροντίζειν καλὸν ... 
Von Lampros aus dem Originalpergament im R. Archivio di stato zu Neapel (Fondo 
14. Coeca) abgeschrieben 
.76 S. Joannis de Flore 


11. Schenkungsbrief von Gütern des Mauros, Sohn des Laurentios Makellaris und seiner 
Gattin Purpura an das Kloster Chiure (Χυούρε) sine a. Ine. “Εν ὀνόματι... Oi 
προγεγραμμένοι ... (Schluss fehlt) 

Von Lampros aus Cod. Paris. 3067 f. 53"7V abgeschrieben 


. 77 Petros-Pauloskloster de Spanopetra 


1. Testament des Abtes Gerasimos: im Cod. Paris. 3067 f. 266 überliefert 
not. Omont, Inventaire sommaire III S. 103 


.84—85 Rom: Päpstlicher Stuhl 


Robert von Nostitz-Rieneck S. J., Zum päpstlichen Brief- nnd Urkundenwesen der 
ältesten Zeit. Festgaben für Büdinger, Innsbruck, Wagner 1898, 5. 151—168 
berücksichtigt auch die griechisch abgefassten Briefe (laut BZ 8, 240) £ 

15a. „Epistula imperatoris Byzantini de unione ecelesiarum ad papam μηνὶ ᾿Ιουνίῳ ἴνδι- 
κτιῶνος β΄ (a. 1274) Ine. Ὃ παρὰ τῆς σῆς μακαριότητος ..., überliefert in 
Cod. Vallicell. 125 
not. Εἰ. Martini, Catalogo di manoseritti greei nelle bibl. italiane II (Milano 1902) 
198. 2; es ist nach Lampros ein Brief Michaels Palaiologos an Gregor X 


17. Andronikos II, überliefert im Cod. Vallieell. 125 
not. Martini ib. II 198. 3; teilweise abgeschrieben von Lampros 


(ὦ 


18. Joannes Bekkos, überliefert im Cod. Vallieell. 125 
not. Martini ib. II 198. 1 
ed. (lateinisch) Migne P. G. 141, 943 —950 
19a. ‘OuoAoyia der Kaiserin Theodora, Wittwe Michaels VIII Ine. Οὐχ ὥσπερ ἐπὶ τῶν 
ἄλλων ... 
ed. aus einer Athoshs: Simonides, ᾿Ορϑοδόξων “Ἑλλήνων ϑεολ. γραφαὶ δ΄ (London 
1859) 5. 86 s 
ed. aus Cod. Vindob. 245: Demetrakopulos, Joroola τοῦ σχίσματος (Leipzig 1867) 8. 78 
rep. Dräseke, Zeitschr. für wissensch. Theologie 34 (1891) 353—355 
not. Lampros, Catalogue of the Athos I 62. 26: Cod. Athous Xenoph. 14 (offenbar 
die Hs des Simonides) : 


26. Bulle des Papstes Nikolaus V an Konstantin Palaiologos a. 1451, in’s Griechische 
übersetzt von Theod. Gaza Inc. Νικόλαος ἐπίσκοπος. . ᾿Ανδρόνικον Βρυέννιον 
Asovrapıw ... 

ed. Arcudii Opuseula aurea theologiea (Rom 1630) S. 685 ff. 
rep. Migne P. Gr. 160, 1201—1212 
kollationiert von Lampros in mehreren Hss 


27—29. Briefe des Sultans Bajazet II an Innocenz VIII a. 1490 Ine. “ηλοποιοῦμεν τῇ σῇ. 
ϑειότητι ...; a. 1492 Ine. 4ηλοποιοῦμεν τῇ σῇ ἀρχιερατείᾳ ...; a. 1490 Ine. 
Δηλοποιοῦμεν τῇ σῇ ἄκρᾳ ἀρχιερατείᾳ ..., überliefert in Cod. Vallieell. 91 

not. Martini, Catalogo di manoseritti greci II (Milano 1902) 159 


5. 87 Modena. 
1.—2. Briefe des Despoten Demetrios Palaiologos a. 1450 
Neu abgeschrieben von Lampros 


3. Lateinischer Brief des Kaisers Konstantinos XI an Borso d’Este a. 1451 
ed. Cavedonius a. o. O.; neu abgeschrieben von Lampros 
4. Brief des Matthaios Asanis an Borso d’Este a. 1451? Ine. “Yırmlörtare καὶ ἐνδοξότατε 
καὶ ἀνδρικώτατε ... 
Abgeschrieben von Lampros im R. Archivio di Stato zu Modena 


8. 87 Mailand. 
1. Brief des Kaisers Konstantinos XI an eine Herzogin von Mailand, Oktober a. 1450 
bis 1452 Inc. Hayvym/iwrarn πανεκλαμστροτάτη ... 
Abgeschrieben von Lampros aus dem R. Archivio di Stato zu Mailand (Potenze Estere. 
Turchia) 
2. Brief des Nikolaos Rhalis aus der Peloponnesos (an Francesco Sforza a. 1450—1466 
Herzog von Mailand) Juni 25 s. a. Ine. “ὙἹηλότατε ἐκλαμπρότατέ μοι αὐϑέντα ... 
Abgeschrieben von Lampros ebendort (Pot. Estere. Morea) 


8. 87-90 Venedig. 


Archivbericht: Lampros, Τὰ ἀρχεῖα τῆς Βενετίας καὶ ἣ περὶ Πελοποννήσου ἔκϑεσις 
τοῦ Maoiwov MızıEA — Ἱστορικὰ μελετήματα (Athen 1884) 5. 173—220 

Fundstätte: Jo. Beludos (Veludo) Ἑλλήνων ὀρϑοδόξων ἀποικία ἐν Βενετίᾳ. “Ιστορικὸν 
ὑπόμνημα (Venedig 1872); laut Antiquariatskatalog 93 (Byzanz) von M. Spirgatis, 
Leipzig 1902 8.7 no. 91—92: Angebunden Χρυσόβουλλα καὶ γράμματα τῶν 
οἴκου μενικῶν πατριαρχῶν ἐκδ. no I. Βελούδου. Ἔν Beveria 1873. 8°, 184 (die 
„Anoızta“) und 99 5. — id. 1893 gr. 8°, 199 und 119 8. 


16 


Verträge mit Byzanz. 


23. Alexios II a. 1319 (lateinisch) 
33. Alexios III a. 1364 
34. id. a. 1367 (italienisch, nicht „lateinisch“, erhalten) 
ed. teilweise: Joseph Müller, Sitzber Ak Wien 7 (1851) 3361 
36. Brief (nieht „Briefe“) des Gross-Primikerios Alexios (italienisch, nicht „lateinisch“, 
erhalten) ist identisch mit Christupolis no. 2 (8. o. 8. 94) 
39. Chrysobull von Trapezunt a. 1396 ist italienisch, nicht „lateinisch“, erhalten 


51. Patr. Maximos III an Jo. Mocenigo a. 1480 
rep. X., Πανδώρα 5 (1854—55) 221—226 


Türkenverträge. 


a. 1. Griechische Uebersetzung des Vertrags zwischen Mohammed II und Venedig a. 1478 
not. Lampros im Archivio dei Frari (Commen. XVI, 127) nach Predelli 
4a. Bescheinigung von Sinanbei und Pantoleon Arpharas, vom Gesandten Venedigs, Nikolas 
Kokkos, 475 Dukaten als Entschädigung erhalten zu haben e. a. 1480 
not. Lampros im Archivio dei Frari, Comm. XVI e. 174 (173) im Vergl. mit XVI 
129. 161. 162 (nach Predelli) 
8a. Brief des Sultans Bajazet an den Dogen mit der Versicherung, dass er den Gesandten 
Antonio Vitturi mit Freuden empfangen hat a. 1482 [ich kann während der 
Correetur nicht mehr feststellen, ob die von Lampros so gekennzeichnete Urkunde 
nieht etwa identisch ist mit no. 8 ed. MM III 310—312. P. Mare] 
not. Lampros im Archivio dei Frari, Comm. XVI 175 nach Predelli V 240 


S. 91 Frankreich: 5. Reliquienechtheitsbestätigung 


ed. van den Gheyn, Une lettre ete. — S.A. aus Annales de l’acad&mie R. d’archeo- 
logie de Belgique 1903 


Ss. 91 Spanische Kaufleute. 


4. Griech.-latein. Privileg Joannes V’ an die Narbonenser ce. a. 1346 
ed. Ducange, Familiae (Lutetiae Paris. 1680) S. 239 —240; (Venetiis 1729) 5. 195 
ed. Musee des archives departementales (Paris 1878) 232—283 mit Faks. pl. 44 
Der Text bei Ducange scheint Lampros formell verdächtig, während er die Unterschrift 
des Kaisers weder im Original noch im Faksimile eingesehen hat. 


5. 93 Kallipolis. 


Bescheinigung des Hadji Jusuf von μισὲρ σιπιὸν μπτὸν (Seipione Bon) φλουρία βενέτικα 
ooe’ als Entschädigung erhalten zu haben a. 1480 Inc. Καϑομολογῶ ἐγὼ ὃ χατζη 
᾿Ιουσούφης ... > 

Abgeschrieben von Lampros aus dem Archivio dei Frari, Comm. XVI ce. 174 (173) 


S. 93 Kloster τῆς ὑπεράγνου καὶ ϑεομήτορος τῆς Τζξζηντζηλουκιωτίσσης 
(Thrakien?). 
Σιγνοφορικὸν γράμμα des Joannes Vutzas und seines Sohnes Konstantin, des Michael 
Kompis und seiner Frau über Schenkung einer Mühle an das Kloster a. 1374 
Ine. Ἔν ὀνόματι τοῦ πατρὸς ... 
Von Lampros aus Cod. Athous 2056 abgeschrieben 


8.94 &nr'stupolis. 
ı-% ed. TTh-V 165—167 (Mo*um. stor. dalla R. Dep. Veneta, Ser. I 9) 
SM Kerl uhzer 
I ψάμμα σιγιλλιῶδες des Patr. Hieremias I über das Kloster a. 1544 Ine. ae 
μὲν καὶ οἵ πρὸ ἡμῶν .... : 
Von Bee aus Cod."Athous 2386 abgeschrieben 


8. 94 Serrai. 


Chrysobull des Kaisers Nikephoros Phokas über das Klosis " τῆς " ὑπεραγίας Θεοτόκου 
τῆς Βαριτάδος ἃ. 664. (2) Inc. Δ ἐπικουρίάς καὶ βοὴ bi ΠΑ: 
τ ρᾷ. Burnias Σωτήρ 12 (1889) 314-317 " . 
Eine neuere Abschrift, Kopie des Dr. Takis Kandeloeos; aus ‚den: Fester des Hl. Pro- 
dromos im ΠΡ τίη τ σε ist im Besitze von Tıampros, der .d+ Chrygobull für 
falsifiziert erklärt. ξεῖν, ἀν αν : 


5. 109° Kyzikos no. 4: der Cöd. Guenemw.,870, ist „nagh Leer. wien, „saec.- XVI* sondern 
saec. XI - SEE IR ἘΝ £ 


Kostenvoranschlag. 


Das Corpus dürfte — von den Athosurkunden abgesehen (vgl. S. 8) — etwa 18 Bände 
zu ‚etwa 500—600 8. in gr. 8° umfassen. Die Herstellung des Manuskripts für einen Band 
(Reisen, Abschriften, Kollationen, Photographien, Honorar) können durchschnittlich auf 5000 M. 
berechnet werden. So ergibt sich die Gesamtsumme von (18x 5000) 90000 M. 


Wie viel von diesen Kosten — ausser der Herstellung des Druckes und der Tafeln — 
der Verleger übernehmen wird, lässt sich zur Zeit noch nicht sagen, da vor der definitiven 
Genehmigung durch die Association kein Vertrag geschlossen werden konnte. Wenn wir also 
zunächst die oben genannte Summe von 90000 M. zugrunde legen, so entfallen bei der Ver- 
teilung der Arbeit auf 15 Jahre auf ein Jahr 6000 M., die von den interessierten Akademien 
aufzubringen wären. Ein jährlicher Beitrag wäre wohl auch von der K. griechischen Regierung 
und der griechischen archäologischen Gesellschaft zu erhalten. 


Corpus der griechischen Urkunden 


des Mittelalters und der Neueren Zeit. 


Bericht und Vorschläge 
bestimmt 


für die Versammlung 
der Internationalen Association der Akademien, 
St. Petersburg, 11.—17. Mai 1913. 


- 


Über das Corpus der griechischen Urkunden des Mittelalters 
und der Neueren Zeit ist zuletzt auf der Versammlung der Inter- 
nationalen Association der Akademien in Rom, 9.—15. Mai 1910, 
berichtet worden. In der damals beschlossenen Weise wurden in- 
zwischen die Arbeiten an der Münchener Akademie fortgesetzt und 
zwar war die Arbeit, wie es die Association gebilligt hat, zunächst 
auf die Kaiserurkunden gerichtet. Es wurden folgende Vorarbeiten 
für die Ausgabe der Kaiserurkunden ausgeführt: 

Das Repertorium der Aussteller in Form eines chrono- 
logischen Verzeichnisses aller erhaltenen Kaiserurkunden wurde fertig- 
gestellt; es verzeichnet bei jedem Stück die mafsgebende Ausgabe 
und gewährt eine Übersicht über das für das Corpus vorliegende 
Material. — Das Repertorium der Empfänger, alphabetisch geordnet, 
wurde hergestellt; es ist angelegt als ein Index zu dem Aussteller- 
Repertorium. — Das Repertorium der heutigen Aufbewahrungs- 
orte wurde angelegt und fertiggestellt auf Grund der gedruckten 
und in München erreichbaren Werke und der bisherigen Archiv- 
reisen und Mitteilungen. Es verzeichnet für jede Kaiserurkunde den 
Aufbewahrungsort und (soweit bekannt) den Erhaltungszustand, dann 
die in der Literatur gemachten Mitteilungen und die an irgend einer 
Stelle etwa vorhandenen Photographien und die erschienenen Aus- 
gaben. Vor allem die Repertorien der in den Athosklöstern liegenden 
Urkunden und die Identifizierung der einzelnen Stücke verursachten 
bei der Zerstreutheit der Angaben eine erhebliche Arbeit. Das in 
einer Reihe von Kasten nach örtlichen Gruppen geordnete Reper- 
torium gestattet nun einen raschen und bequemen Überblick und 
kann als Grundlage für weitere Forschungen in den Archiven selbst 
und den Bibliotheken dienen. 

Ferner wurden Regesten von Kaiserurkunden nach dem von 
der Association gebilligten Schema angefertigt. Diese Arbeit wird 
fortgesetzt mit dem Endziel eines selbständigen ausführlichen Regesten- 


2 
= 5) --Ξ 


werkes, das eine historisch-kritische Durcharbeitung des gesamten 
Urkundenmaterials bieten soll. Es besteht die Hoffnung, ‚der nächsten 
Versammlung einen Faszikel vorlegen zu können. 

Entsprechend den Beschlüssen der letzten Versammlung wurde 
die Erforschung der Überlieferungsgeschichte der in juristischen 
Handschriften vorliegenden Kaiser-Konstitutionen und Novellen 
in Angriff genommen. Diese Erlasse bilden für die ältere byzan- 
tinische Zeit bis zum 10. Jahrhundert das hauptsächlich erhaltene 
urkundliche Material, kommen also gerade für den ersten Band des 
Corpus in Betracht. Da sie nur in Ausgaben vorliegen, die beson- 
ders in überlieferungsgeschichtlicher Hinsicht ungenügend sind, ist 
ihre textkritische Behandlung nicht nur für das Corpus unerläß- 
lich, sondern dürfte auch für die rechtshistorische Forschung von 
Wert sein. 

Im übrigen war die Arbeit wie früher darauf gerichtet, für 
die Ausgabe das Material in Photographien allmählich vollständig 
zu sammeln. Zu diesem Zwecke unternahm Herr Dr. Paul Mare 
im April 1911 eine Reise nach Venedig und brachte vor allem aus 
dem Frari-Archiv Aufnahmen von sämtlichen dort vorhandenen 
byzantinischen Originalurkunden mit. Im September-Oktober des- 
selben Jahres arbeitete Herr Dr. Marc, begleitet von Herrn Dr. 
W. Hengstenberg, in der Bibliothek des Klosters Patmos. Es ver- 
dient die höchste Anerkennung, daß die hochverehrten Mönche des 
Klosters vom Hl. Johannes mit der größten Liberalität alle Schätze 
ihres wundervollen Archivs und ihrer herrlichen Bibliothek zur Ver- 
fügung stellten. Infolge eines bedauerlichen Mißgeschickes konnten 
nicht alle Früchte der sechswöchentlichen Arbeit geerntet werden, 
immerhin aber ist unsere Photographiensammlung doch um mehr 
als 200 Stück bereichert worden; unter ihnen befinden sich die 
ältesten bis jetzt bekannten Originale von Kaiserurkunden, die auch 
nach ihren äußeren Merkmalen von besonderem Interesse sind. 

Außerdem wurden von den schwer zu erreichenden Athos- 
urkunden mehrere Sammlungen für unsere Arbeiten zugänglich 
gemacht. In erster Linie hat die Kais. Russische Akademie der 
Wissenschaften durch das liebenswürdige Entgegenkommen von Herrn 
W. Regel die für ihre besondere Ausgabe der Athosurkunden bereits 
verwerteten Photographien der Urkunden von Esphigmenou und 
Zographou zur Verfügung gestellt. Die von Herrn Jantsch in Leipzig 
zu geschäftlichen Zwecken im Jahre 1911 geführte Expedition nach 


dem Athos brachte uns gegen 150 Aufnahmen, vor allem aus dem 
Kloster Chiliandar. Herr Privatdozent Dr. Jakovenko in Jurjew ge- 
stattete freundlicher Weise die Kopierung einer Reihe von ihm aus 
dem Kloster Roussikon mitgebrachter Photographien. Aufnahmen 
von Urkunden des Klosters Karakallou wurden durch das Entgegen- 
kommen von Herrn Millet aus der Colleetion des Hautes Etudes in 
Paris, Kopien der Urkunden von Xeropotamou aus der Bibliotheque 
Nationale m Paris erworben. 

In der wissenschaftlichen Diskussion des Urkundenunternehmens 
wurde schon früher der Gedanke erwogen, durch eine Publikation 
von Faksimiles die Erforschung des byzantinischen Urkundenwesens 
zu fördern und die Untersuchung in rascheren Gang zu bringen. 
Die uns jetzt zur Verfügung stehenden Photographien ermöglichen 
die Ausführung des Unternehmens. Die Kommission denkt an die 
Herausgabe eines 1. Heftes von Kaiserurkunden und hat den unten 
abgedruckten Plan entworfen; ein Probebhlatt dieser Sammlung wird 
der Association vorgelegt. Nach dem Voranschlag würden sich die 
Kosten der Ausgabe bei einer Auflage von 250 Exemplaren auf 
4000 M. stellen. Es steht zu hoffen, daß diese Summe entweder 
durch entsprechende Subvention oder durch ausreichende Subskription 
aufgebracht werden kann. 

Über den finanziellen Stand des Unternehmens ist zuletzt 
in dem der Versammlung in Rom vorgelegten Bericht Mitteilung 
gemacht worden. Durch die fortdauernden Zuwendungen der Kais. 
Akademie der Wissenschaften in Wien und der Kgl. Bayerischen 
Akademie der Wissenschaften in München hat der damals vorhandene 
Fonds von 10906.50 M. inzwischen trotz erheblicher Aufwendungen 
die Höhe von 13906.03 M. erreicht. Es bleibt zu wünschen, daß 
in Anbetracht der in naher Aussicht stehenden Faksimileausgabe 
auch von anderen Akademien Zuwendungen gemacht werden. 


| 


Übersichtsplan 
über Heft I der geplanten Faksimileausgabe. 


Tafel I—3 bringen zwei Urkunden aus Patmos als die ältesten bis- 
her überhaupt bekaunt gewordenen byzantinischen Kaiserori- 
ginale, ein Öhrysobull des Kaisers Nikephoros Botaneiates vom 
Oktober 1079 und ein Chrysobull des Alexios Komnenos vom 
März 1085 (herausgegeben von Miklosich-Müller, Acta et di- 
plomata VI 21—23. 23—25). Die beiden gewaltigen Stücke 
(39 x 192 und 40 x 126,5 cm) werden in einer bei der Größe 
der Buchstaben gut leserlichen Verkleinerung vollständig re- 
produziert, dazu von der Botaneiates-Urkunde die untere Partie 
mit der Namensunterschrift des Kaisers in Originalgröße (der 
Association als Probeblatt vorgelegt). 

Der hier entdeckte Typus ist ein Novum und ist un- 
schätzbar für die Entwicklungsgeschichte der byzantinischen 
Kaiserurkunde. Der Beschreibstoff ist sogenanntes Bombyein- 
papier von einer weichen, schmiegsamen und, wie die Erhal- 
tung zeigt, vorzüglich dauerhaften Qualität und einem hell- 
chamoisfarbenen, warmleuchtenden Ton: es tritt hier ein hoch- 
offizieller Gebrauch des Bombycin zutage, . das in der Kaiser- 
kanzlei den Papyrus abgelöst zu haben scheint, während das 
Pergament erst spät aus den Schreiberstuben in die Kanzlei 
gedrungen ist; ebenfalls erst später wurde ein allerdings ge- 
ringwertigeres Bombyein auch von den Buchschreibern ver- 
wendet. Eine nicht minder große Überraschung bedeutet die 
monumentale Schrift dieser alten Urkunden, die eine stilisierte, 
aber reine Kursive darstellt und vor allem durch die langen 
Hasten einen ausgeprägten Kanzleistil zeigt, wie er in den 
bisher allein bekannten jüngeren byzantinischen Urkunden ver- 
mißt wurde. Die Schrift ist unverkennbar die Weiterbildung 
der Riesenschrift des zwei bis drei Jahrhunderte älteren, bisher 
ganz isoliert dastehenden byzantinischen Kaiserbriefs auf Pa- 
pyrus aus St. Denis (vgl. die letzte Publikation durch K. Brandi, 
Archiv für Urkundenforschung 1 5—86). So ist mit den pat- 
mischen Urkunden die empfindlichste Lücke in der Entwick- 


BE ας - 


lungsreihe der byzantinischen Kaiserurkunde notdürftig über- 
brückt. 

Für die nächsten Komnenenkaiser fehlt es leider vor- 
läufig an Belegen, nachdem die ornamentierten Prachturkunden 
des Joannes und Manuel im Vatikan kaum charakteristisch für 
den Kanzleigebrauch sein dürften. Dagegen liest für die letzte 
Zeit vor der Lateinerherrschaft wieder genügendes Material vor: 


Tafel 4 bringt wiederum aus Patmos zwei Chrysobullen des Kaisers 
Isaak II Angelos vom August 1186 und Alexios III Angelos 
vom November 1197 (herausg. von Miklosich-Müller VI 121 
—122. 137— 139), beide etwa in halber Originalgröße. Das 
Bombyein ist dünner, glatter und spröder als bei den älteren 
Urkunden, die Schrift der Isaak-Urkunde zeigt neben den 
langen Hasten bereits die Neigung zu der runden Schnörkel- 
schrift, die in der Alexios-Urkunde voll entwickelt ist und die 
Hasten verdrängt hat; die letztere ist interessant durch die 
Ausstreichung eines Passus mit der roten Tinte der Unter- 
schrift und durch die Dorsalvermerke über die Eintragung der 
Urkunde in die verschiedenen Sekreta. 


Tafel 5 und 6 bringen aus Genua zwei Schreiben des Isaak II An- 
gelos vom Dezember 1188 und September 1191 (ed. Miklo- 
sich-Müller III 1—2. 2—3) in Originalgröße (34 x 26 und 
26 x 25 cm). Sie haben als Briefe die Form der Mandate: 
Querformat, kaiserliche Unterfertigung nur mit Monat und In- 
diktion (Menologema), Mangel eines Goldsiegels; auch die 
Schrift zeigt einen weniger feierlichen, mehr flüchtigen Duktus. 
Eine Besonderheit der in das Abendland geschickten Briefe 
ist die beigegebene lateinische Übersetzung. — Die Aufnahmen 
zur Reproduktion sind aus Genua erst zu beschaffen. 


Tafel 7 bringt aus Patmos ein Chrysobull des Michael Palaiologos 
vom Mai 1259 (ed. Miklosich-Müller VI 199 -- 201) etwa in 
der Hälfte der Originalgröße (31 x 123 cm). Da die Urkunde 
noch aus der Zeit vor der Restauration stammt, scheint es, 
daß die nikänischen Kaiser, von denen bisher keine Originale 
bekannt geworden sind, den neuen Chrysobulltypus geschaffen 
haben, der das an Kaiserurkunden für uns weitaus ergiebigste 
14. Jahrhundert beherrscht. In diesem Typus ist an die Stelle 
des Bombyeins das Pergament getreten; die Schrift hat den 


EN 5 


kursiven Kanzleiduktus ganz eingebüßt und die Abwechslung 
von Schnörkelschrift und reiner Buchschrift verrät einen Mangel 
an Kanzleitradition; dagegen sind die Schriftzüge vielfach 
charakteristisch ausgeprägt, sodaß es bei genügendem Material 
wohl gelingen wird, die Hände bestimmter, wenn auch ano- 
nymer Schreiber zu unterscheiden; aus der auch in der Buch- 
stabengröße normalen Buchminuskel springt die alte Riesen- 
kursive der mit Purpur geschriebenen Ausfertigungsworte über- 
mäßig hervor. 


Tafel 8 bringt aus dem Frari-Archiv in Venedig in Originalgröße 
die Schlußpartie einer langen Urkunde (45 < 195 cm) des Michael 
Palaiologos vom 19. März 1277 (ed. Miklosich-Müller III 84 — 96). 
Als Vertrag zeigt die Urkunde, wie die Genueser Briefe, nicht 
die Form des Privilegiums-Chrysobulls und ist dementsprechend 
auch noch auf Bombyein geschrieben. Bemerkenswert ist die 
dorsale Signierung der Klebstellen durch den Logotheten Theo- 
doros Mouzalon. 


Tafel 9 stellt in halber Originalgröße die Schlußpartien von zwei 
Chrysobullen Andronikos’ II nebeneinander: November 1292 
für Patmos (ed. Miklosich-Müller VI 236--237) und Oktober 
1324 für Venedig (ib. ΠῚ 100 -- 105). 


Tafel IO stellt zwei patmische Chrysobullen Andronikos’ III von 1326 
und 1331 nebeneinander (ed. Miklosich-Müller VI 248—250. 
252—254); sie zeigen bereits den letzten byzantinischen Ur- 
kundentypus: reine Buchschrift auf einer einzigen Pergament- 
haut, deren Höhe und Breite sich etwa wie 3x4 verhält. 


Tafel II dagegen, ein patmisches Chrysobull desselben Andronikos 
von 1329 (ed. Miklosich-Müller VI 250—251), zeigt noch die 
ältere aus verschiedenen Stücken zusammengeklebte Streifen- 
form (26x 115 cm) und eine auf Athosurkunden wiederholt 
begegnende charakteristische Kanzleischrift mit schrägem Duk- 
tus und auffälliger Betonung” der Rundformen einzelner Buch- 
staben. 


Tafel I2 und I3 bringen zwei venezianische Urkunden des loannes V 
Palaiologos von 1357 und 1362 (ed. Miklosich-Müller III 121 
bis 126. 129—130), die erste mit der originalen danebenge- 
setzten lateinischen Übersetzung. 


ΞΟ ἘΞ 


Tafel 14—15 bringen wieder zwei venezianische Urkunden Manuels II 
Palaiologos von 1406 und 1418 (ed. Miklosich-Müller III 
144— 153. 153—163) mit originaler lateinischer Übersetzung 
und der offenbar unter abendländischem Einfluß eimgeführten 
Namensunterschrift der Urkundenschreiber. 


Tafel 16—17 bringen ebenfalls aus Venedig zwei Urkunden des vor- 
letzten Kaisers Ioannes VIII von 1436 und 1447 (ed. Miklosich- 
Müller III 186—195. 216 —224), deren saubere Buchschrift 
und deren zum Teil abendländisch beeinflußtes Formular das 
Ende der byzantinischen Kaiserkanzlei ankündigen. 


Tafel I8 vereinigt einige der scharf von den Privilegien-Chrysobullen 
unterschiedenen Mandate byzantinischer Kaiser, die in kleinem 
Querformat gehalten, fortdauernd auf Bombyein geschrieben 
wurden und vom Kaiser nur mit dem Menologema unterzeichnet 
und auch nicht mit Goldbulle gesiegelt wurden (von den seit 
dem 11. Jahrhundert bezeugten kaiserlichen Blei- und Wachs- 
siegeln hat sich bisher keines an einer Urkunde gefunden). 


Tafel I9 bringt aus der Athoslaura die Schlußpartie eines Chryso- 
bulls Andronikos’ III von 1329 mit angehängter Goldbulle, 
dazu ebendaher in Origimalgröße Recto und Verso (Kaiser- und 
Christosbild) von angehängten Goldbullen Andronikos’ II und III 
(die meisten Urkunden, z. B. auch die patmischen, sind ihres 
Siegels beraubt worden). 


Tafel 20 ist reserviert für eine oder zwei Athosurkunden Michaels VII 
oder eines der beiden Andronikoi (womöglich mit angehängter 
Goldbulle), wofür die Aufnahmen entweder von der Kais. Rus- 
sischen Akademie der Wissenschaften (aus Kloster Zographou) 
oder von Herrn P. Louis Petit, Erzbischof von Athen (aus 
Kloster Chiliandar) erbeten werden sollen. 


Akademische Buchdruckerei von F. Straub in München, 


Corpus der griechischen Urkunden 
des Mittelalters und der Neueren Zeit. 


Bericht und Druckproben 
bestimmt 


zur Vorlage auf der Versammlung 
der Internationalen Association der Akademien, 
Rom, 9.—15. Mai 1910. 


Das Unternehmen hat durch den Tod seines Leiters Karl 
Krumbacher den denkbar schwersten Verlust erlitten; nachdem 
es ihm aber noch gelungen ist, eine Zentralstelle für das Unter- 
nehmen an der K. Bayerischen Akademie ins Leben zu rufen und 
die Arbeiten an derselben zu organisieren, worüber er. selbst auf 
der Vorversammlung der Association in Rom (Juni 1909) Bericht 
erstattet hat, darf die Fortführung der Arbeiten auf der bisherigen 
Basis als gesichert gelten. Die K. Bayerische Akademie hat dieser 
Zuversicht Ausdruck verliehen durch neuerliche Zuwendung des jähr- 
lichen regelmäßigen Zuschusses von 2000 M. für 1910 und außerdem 
durch einmalige Bewilligung von weiteren 2000 M. aus den Mitteln 
des Thereianosfonds. 

Von der Zentralstelle, an der unter Leitung einer akademischen 
Kommission der Berichterstatter bisher allein tätig war, wurden die 
Arbeiten im Sinne des von der vorjährigen Ausschußsitzung der 
Association gebilligten Programmes!) fortgeführt. Im allgemeinen 
darf hiezu gesagt werden, daß das wichtigste Ergebnis der orien- 
tierenden Voruntersuchungen, die Einteilung des Corpus nach 
Ausstellern, sich auch im weiteren Verlauf der Arbeiten als 
förderlich und aussichtsvoll erwiesen hat. Die durch dieses Ein- 
teilungsprinzip nahegelegte Konzentrierung der Arbeit zunächst auf 
die Kaiserurkunden gewährt die Möglienkeit, diese wichtigste Ur- 
kundengruppe in absehbarer Zeit vorzulegen und dadurch das In- 
teresse für das Corpus weiter zu steigern. Andererseits steht die 
Kaiserurkunde so sehr im Brennpunkt des byzantinischen Urkunden- 
wesens, daß nur von dieser Seite her die byzantinische Diplomatik 
mit Erfolg in Angriff genommen und die kritische Grundlage auch 
für die übrigen Teile des Corpus geschaffen werden dürfte. Dieses 


1 Gedruckt in den Sitzungsberichten der K. Bayerischen Akademie der 
Wissenschaften 1909, S. 14*—23*. 


Bericht. 3 


Ziel soll erreicht werden durch gleichzeitige und ineinandergreifende 
Vornahme von viererlei Arbeitsgruppen: in den kepertorien wird 
eine Übersicht über die erhaltenen Kaiserurkunden geliefert, in den 
Regesten wird deren kritische Durcharbeitung angebahnt und Hand in 
Hand damit das vollständige Material für eine Diplomatik der byzan- 
tinischen Kaiserurkunde gesammelt; zugleich muß vor Beginn der 
Edition möglichst die gesamte Überlieferung in Abschriften und 
Kollationen, vor allem aber in Photographien bei der Zentralstelle 
zusammengebracht werden. 

Es darf nicht verhehlt werden, daß dieser vorsichtige Weg 
ein langsamer ist und die Ausgabe selbst dadurch weiter hinaus- 
geschoben wird, als ursprünglich vielleicht vorgesehen war. Aber 
im Hinblick darauf, daß die meisten byzantinischen Urkunden ja 
bereits herausgegeben sind und zum größten Teil sogar in Sammel- 
publikationen, wird das Corpus sich nicht damit begnügen dürfen, 
sie bequemer zugänglich zu machen; aus der Beobachtung vielmehr, 
daß das schon bisher bekannte Urkundenmaterial von der Forschung 
fast ganz unausgenützt geblieben ist, ergibt sich als vornehmste 
Aufgabe für das Corpus die kritische Durcharbeitung und Darbietung 
des Materials. Das Beispiel der großen abendländischen Urkunden- 
publikationen weist hiefür die Wege und läßt auch den oben ange- 
deuteten Kraft- und Zeitaufwand als nicht vergeblich und unnütz 
erscheinen. Was jetzt unter den günstigsten Bedingungen und mit 
Nutzen für das Corpus vor seiner Drucklegung geleistet werden 
könnte, würde später nur mit wirklichen Verlusten an Kraft und 
Zeit nachgeholt werden können. 

Während die Arbeit an den Regesten und die editionstech- 
nischen Fragen in den Vorbemerkungen zu den unten gegebenen 
Proben erörtert werden, soll im folgenden über die Resultate der im 
engeren Sinne vorbereitenden Tätigkeit berichtet werden auf grund der 


Repertorien. 


Um einen Überblick über die erhaltenen zur Ausgabe bestimmten 
Urkunden zu verschaffen, wird, nach dem Muster der Sickelschen 
Repertorien für die Monumenta Germaniae historica, ein dreifaches 
Repertorium angelegt: eines der jetzigen Aufbewahrungsorte (zu- 
nächst für Reisedispositionen), eines der Empfänger oder Ursprungs- 
orte (für kritische und überlieferungsgeschichtliche Fragen) und ein 
knappes chronologisches Verzeichnis, das mit approximativen Um- 

1* 


4 Bericht. 


fangsberechnungen versehen wird, um für die Bändeeinteilung und 
den Vertrag mit dem Verleger Anhaltspunkte zu liefern. Diese Re- 
pertorien, die zunächst nur für die Redaktion bestimmt sind, sollen 
in der Form von Zettelkatalogen angelegt werden, wobei jede Ur- 
kunde ihren besonderen Zettel in jedem der drei Kataloge erhält. 

Die zunächst gewonnene Übersicht über die Kaiserurkunden 
ergibt unter Einrechnung der nur annähernd zu übersehenden Athos- 
urkunden die Gesamtsumme von etwa 600 Kaiserurkunden, die 
für die Ausgabe im Corpus ın Betracht kämen. Da nach genauer 
Berechnung die Kaiserurkunde durchschnittlich 925 Wörter enthält, 
600 Kaiserurkunden also 555000 Wörter, so würden diese etwa 
1500 Seiten von dem unten in der Textprobe gegebenen Format 
und Satz in Anspruch nehmen, also zwei stattliche Bände füllen; 
Raum für Vorbemerkungen und Apparat ist hiebei schätzungsweise 
vorgesehen, dagegen sind die Indices in dieser Berechnung nicht 
mit eingeschlossen. 

Außerdem gestatten die Repertorien schon jetzt einen Über- 
blick über die Verteilung der Kaiserurkunden auf die einzelnen Jahr- 
hunderte und Regierungen und über ihre Überlieferungsverhältnisse. 
Von besonderem Interesse dürfte die Zahl der erhaltenen Originale 
sein: sie setzen in der zweiten Hälfte des elften Jahrhunderts ein 
und betragen für dieses Jahrhundert 7, für das zwölfte 15, für das 
dreizehnte etwa 30 und für die Zeit von 1300—1453 etwa 65 Stück; 
dazu kämen, wenn man auf die Berichte sich verlassen darf, etwa 
noch 100 Originale vom Athos, die, wiederum die Glaubwürdigkeit 
der Berichte vorausgesetzt, bereits zu Ende des neunten Jahrhunderts 
einsetzen, sich im übrigen aber ähnlich wie die anderen Originale 
auf die späteren Jahrhunderte verteilen. Auf etwa 200 Originale 
unter insgesamt 600 Urkunden wird man also immerhin rechnen 
dürfen, ein wenigstens für die spätbyzantinischen Zeiten vielleicht 
überraschend günstiges Ergebnis; vor allem von den beiden Androni- 
koi im 13./14. Jahrhundert sind genügend Originale erhalten, um 
eine Diplomatik der Kanzleien dieser beiden Kaiser aufzubauen. 

Auf zwei Gruppen von Urkunden sei gestattet die Aufmerk- 
samkeit der Beurteiler besonders zu lenken: 


Aus frühbyzantinischer Zeit, etwa bis zum Jahre 1000, sind 
außer den in den Konzilssammlungen überlieferten Schreiben sehr 
wenige Kaiserurkunden im engeren Sinne des Wortes erhalten; die 


Bericht. 5 


große Masse (etwa 250 Seiten im Format des Corpus) bilden die 
zwischen Gesetzen und eigentlichen Urkunden in der Mitte stehenden 
Novellen oder Konstitutionen, von denen zweifelhaft sein kann, 
ob sie ins Corpus aufzunehmen sind. Für die Aufnahme spricht: 
1. Der Mangel an wirklichen Urkunden gerade aus denjenigen 
Jahrhunderten, aus denen wir zahlreiche Novellen besitzen, während 
in späterer Zeit die Novellen in unserer Überlieferung fast ganz 
zurücktreten. Da die Novellen zum Teil wenigstens die urkunden- 
gerechte Einkleidung in Protokoll und Eschatokoll bewahrt haben, 
so bilden sie für die frühbyzantinische Zeit unsere wichtigste diplo- 
matische Quelle und sind demnach auch von Brandi in seine Liste 
der byzantinischen Urkunden von Justinian bis Leon VI (Archiv 
für Urkundenforschung I 23—31) eingereiht worden. 

2. Die Unmöglichkeit, Novellen und Urkunden streng vonein- 
ander abzugrenzen. Auch Zachariae von Lingenthal, der in seinem 
Jus graeco-romanum III die „Novellae constitutiones* gesammelt hat, 
untermischt diese juristischen Dokumente mit reinen Urkunden und 
bringt für die späteren Zeiten, den Überlieferungsverhältnissen ent- 
sprechend, fast nur mehr Privilegien, Mandate und ähnliche echte 
Urkunden. 

3. Die zahlreichen, nicht nur formalen sondern auch inhaltlichen 
Beziehungen der Novellen zu den Urkunden werden die Be- 
arbeiter des Corpus ohnehin zu eingehender Beschäftigung mit den 
Novellen nötigen und da deren neue verbesserte Herausgabe in einem 
anderen Rahmen nicht zu erwarten steht, so erscheint die Einbeziehung 
der Novellen in das Corpus angezeigt. 

Gegen die Aufnahme der Novellen sprechen, abgesehen von 
der theoretischen Erwägung, daß sie streng genommen nicht zu den 
Urkunden gehören, vor allem die Überlieferungsverhältnisse, die für 
die Novellen im Gegensatz zu den meisten Urkunden juristisch- 
literarische sind. Die Mühe, welehe die Bearbeitung dieser geson- 
derten und sehr komplizierten Überlieferung verursachen wird, dürfte 
aber reichlich belohnt werden durch die auch für die byzantinische 
Diplomatik zu erwartenden Ergebnisse. 

Wenn also die Aufnahme der vereinzelten Novellen in das 
Corpus durchaus enıpfohlen werden darf, so bleiben die in den Hand- 
schriften als selbständiges Ganze überlieferten Novellensammlungen 
des Justinian und Leons VI schon aus äußeren Gründen aus- 
geschlossen. 


6 Bericht. 


Für die Athosurkunden, die ihrer Unzugänglichkeit wegen 
seit jeher eine besondere Schwierigkeit für das Corpusunternehmen 
bilden, finden sich vor allem in älteren russischen Publikationen 
immerhin so zahlreiche Aufzeichnungen, daß mit Hilfe dieser Werke 
ein zuverlässiger und fast vollständiger Katalog der Athosurkunden 
zusammengestellt werden kann, der auch auf eventuellen Reisen nach 
dem Athos ersprießliche Dienste leisten wird. Außerdem liegen in 
russischen öffentlichen Sammlungen zahlreiche Photographien von 
Athosurkunden, deren Herausgabe im Anschluß an das Corpus die 
Kaiserliche Russische Akademie der Wissenschaften seinerzeit ge- 
plant hatte; unterdessen aber ist russischerseits begonnen worden. 
fortlaufende Serien von Athosurkunden im Anhang zum Vizantijskij 
Vremennik zu publizieren. Dieser nach Empfängern angeordneten 
Ausgabe gegenüber würde die Einreihung der Athosurkunden in die 
verschiedenen Ausstellergruppen des Corpus eine vollständige Neu- 
bearbeitung, also keine Konkurrenzausgabe bedeuten, so daß es an- 
gängig erscheint, an die Kaiserliche Russische Akademie mit der 
Bitte heranzutreten, die russischen Photographien dem Öorpusunter- 
nehmen zur Verfügung zu stellen. Vielleicht ist die Versammlung 
der Association in der Lage, mit den russischen Delegierten einen 
Meinungsaustausch in dieser Frage anzubahnen. Vollzählige Photo- 
graphien der griechischen Urkunden des Athosklosters Chiliandari 
besitzt die K. Serbische Akademie. 


Zum Schluß sei über die dem Unternehmen bisher zur Ver- 
fügung stehenden Geldmittel und deren Verwendung Rechenschaft 
abgelegt: 

Eingelaufen sind bisher und werden von der Kasse der 
K. Bayerischen Akademie verwaltet: 

1. 2000 Drachmen von der K. Griechischen Regierung (1904), 

2. 1200 Mark von der Thereianoskommission der K. Bayerischen 
Akademie (1905), 

3. 1250 Drachmen vom Senat der Universität Athen (1905), 

4. 3000 Kronen (in 3 Jahresraten zu je 1000 Kr.) von der Kais. 
Akademie der Wissenschaften in Wien (1905—07), 

5. 1000 Mark von der T'hereianoskommission der K. Bayerischen 
Akademie (1908), 


᾿ 
x 
; 
Ε 


3ericht. γι 


6. 2000 Mark von der Thereianoskommission der K. Bayerischen 
Akademie (1910), 

7. 4000 Mark, d.h. je 2000 Mark für 1909 und 1910 als voraus- 
sichtlich regelmäßige jährliche Zuwendung aus dem von den 
Bayerischen Kammern auf Antrag der K. Staatsregierung 
für die Zwecke der internationalen Association und des 
deutschen Kartells der Akademien bewillisten Jahresbeitrag 


12800 Mark (in annähernder Umrechnung). 
Ausgegeben wurden bisher (aus dem regelmäßigen Beitrag 
der K. Bayerischen Akademie): 
1500.— Mark Redaktionshonorar für den wissenschaftlichen Hilfs- 
arbeiter (Januar 1909 bis März 1910), 
213.50 Mark für eine Handbibliothek an der Zentralstelle, 
180. -- Mark Vorschuß für laufende Ausgaben und Arbeitsmittel 


1893.50 Mark. 

Die Abgleichung ergibt einen zur Verfügung stehenden Rest- 
betrag von 10906.50 Mark. 

Bei dem gegenwärtigen Stande der Arbeiten sieht sich die 
K. Bayerische Akademie noch nicht veranlaßt, an die Assoeiation 
mit bestimmten finanziellen Gesuchen heranzutreten; da jedoch für 
die in baldiger Aussicht stehenden Reisen und photographischen 
Aufnahmen größeren Stils die Ansammlung eines bedeutenden Fonds 
notwendig ist, wäre schon jetzt die Bewilligung weiterer Mittel 
außerordentlich erwünscht. 


Zur Druckprobe. 


Die im „Plan eines Corpus“ S. 10 aufgestellten Grundsätze für 
die „Details der Ausgabe“ entsprechen im allgemeinen der Praxis 
in der Diplomata-Abteilung der Monumenta Germaniae historica. 
Ich habe daher in der äußeren Einrichtung des Druckes, abgesehen 
von der Wahl eines stattlichen Oktavs an Stelle des Quartformats 
der Monumenta, mich vollkommen diesem berühmten und bewährten 
Muster angeschlossen. Es erübrigt, einige Abweichungen und Ergän- 
zungen zu den im „Plan“ gegebenen Vorschriften kurz zu notieren. 

1. Die „diplomatisch genaue Beschreibung“ der Originale 
scheint in den Rahmen einer Ausgabe nicht zu passen. Mit einer 
schematischen Angabe der äußeren Merkmale einer Urkunde wird 
niemandem gedient sein: eine allgemeine Charakterisierung der Schrift 
z. B. wird nieht einmal die Grundlage für eine Schriftvergleichung 
abgeben können und eine Beschreibung des Siegels kaum je zu 
einem Identitätsbeweis hinreichen. Die Betrachtung der äußeren 
Merkmale kann nur in vergleichenden und zusammenfassenden Unter- 
suchungen fruchtbar gemacht werden; solche Untersuchungen sind 
auch für die Kritik der byzantinischen Urkunden absolut unerläß- 
lich, aber im Rahmen einer Ausgabe können sie nicht dargeboten 
werden. Dagegen ist der dritte Abschnitt der Vorbemerkungen vor 
jeder Urkunde dazu bestimmt, auf solche Untersuchungen hinzu- 
weisen und ihre Resultate, soweit sie für die Kritik der vorliegenden 


Urkunde τι Betracht kommen, mitzuteilen, eventuell auch, wenn. 


noch keine Spezialuntersuchungen vorliegen, kurze Andeutungen des 
Herausgebers zu bringen. Wie den Originalen, so müssen auch den 
großen Diplomataren, deren Urkunden bei der neuen Disposition nach 
Kanzleien ohnehin auseinandergerissen werden, gesonderte Unter- 
suchungen gewidmet werden, die deren Alter, Glaubwürdigkeit, An- 
ordnungsprinzip u. s. w. festzustellen suchen. 


Zur Druckprobe. 9 


2. Für das kurze Regest am Kopf der Urkunde und die Vor- 
bemerkungen (wie für die Vorreden etc.) würde ich im Interesse 
der Deutlichkeit die Wahl der Landessprache der jeweils  heraus- 
gebenden Akademie vorschlagen, also für die Kaiserurkunden die 
deutsche Sprache. 

3. Da die Überlieferung der allermeisten Urkunden eine einfache 
ist, wird der Text nicht, wie bei literarischen Werken „konstituiert“, 
sondern kann gewöhnlich getreu abgedruckt werden. Während bei 
Kopien offensichtliche Versehen allenfalls verbessert werden dürfen, 
sollen bei den Originalen oder den Urschriften von Fälschungen 
sogar Schreibfehler im Text der Ausgabe beibehalten und nur im 
Apparat riehtiggestellt werden (vgl. über die schwankende Haltung 
der Monumenta in diesem Punkt die Äußerung von Tangl, Die Ur- 
kunden der Karolinger I, S. Χ]). 

Wo die Überlieferungsverhältnisse vollkommen klar liegen, 
wird nur der Text der besten Überlieferung gegeben und die Ab- 
weichungen der schlechteren nicht notiert; einem unzweitelhaften 
Original gegenüber haben die Varianten jüngerer Exemplare kein 
Interesse, falls nicht aus ihnen z. B. die Absicht der Fälschung 
hervorgeht. Dagegen hat die gelegentliche Mitteilung von Varianten 
älterer, auch schlechterer Ausgaben den praktischen Nutzen, die 
kritische Benutzung dieser Ausgaben zu erleichtern und vor allem 
den Wortlaut der Corpus-Ausgabe gegen alle Zweifel der Benützer 
zu sichern. Während in den Vorbemerkungen zu jeder Urkunde die 
Überlieferungsverhältnisse im allgemeinen dargelegt sind, werden an 
der Spitze des Apparats lediglich die Quellen namhaft gemacht, auf 
denen Text und Apparat des Corpus aufgebaut sind. 

4. Die Treue gegen die Überlieferung ist maßgebend auch für 
die Frage der Orthographie und Interpunktion, die gleichfalls im 
Plan noch nicht berührt ist. Während für literarische Texte, die 
meist in mehreren, von der Urschrift weit entfernten Abschriften 
überliefert sind und die einer mehr kursorischen Lektüre zugeführt 
werden sollen, sich allgemein und mit Recht eime konventionelle 
Orthographie und Interpunktion eingebürgert hat, besteht bei den 
byzantinischen Urkunden, so wenig wie bei den abendländischen und 
so wenig wie bei den griechischen Papyri, ein zwingender Grund, 
von der überlieferten Orthographie abzugehen. Da die Urkunden 
überwiegend in Originalen oder in irgendwie authentischen Kopien 
vorliegen, so kann auch ihre Orthographie und Interpunktion als 


10 Zur Druckprobe. 


urkundengerecht gelten und darf ein gewisses sprachliches Interesse 
für sich in Anspruch nehmen; so sind die in vielen Originalen auf- 
tretenden kleinen Spatien eine sehr bemerkenswerte und bezeichnende 
Form der Interpunktion, deren Beibehaltung in der Ausgabe, wie 
unten geschehen, dem Verständnis nur dienen kann. Da ferner die 
Urkunden gewöhnlich nur in einer Überlieferungsform vorliegen, 
oder doch die beste Überlieferung leicht festzustellen ist, so wird 
man hier nirgends in die Lage kommen, zwischen verschiedenen 
Schreibungen wählen zu müssen; nur bei literarisch überlieferten, 
z. B. den in Gesetzessammlungen übergegangenen Urkunden wird 
man die Regeln eben der literarischen Edition zur Anwendung 
bringen. Da endlich wenigstens die öffentlichen Urkunden kaum je 
eine wirklich verwahrloste Orthographie aufweisen und da anderer- 
seits dem langatmigen Urkundenstil gegenüber unsere konventionelle 
Interpunktion doch versagt, besteht keine Gefahr, daß durch Bei- 
behaltung der überlieferten Schreibweise das Verständnis der Texte 
wesentlich erschwert werde; gerade bei der einzigen Urkundengruppe, 
die eine wirklich ungewohnte Orthographie aufweist, bei den unter- 
italischen und sizilischen Urkunden, wird man sich aus sprachlichen 
Gründen ohnehin schwer entschließen, die ganze bunte Schreibweise 
zu egalisieren; einzelne unverständliche oder irreführende Schreibungen 
können im kritischen Apparat erläutert werden. Dem Einwand, daß 
die Orthographie selbst der Originale keine einheitliche sei und durch 
die Verschiedenartigkeit der Überlieferung das orthographische Bild 
noch weiter verwirrt werde, kann entgegengehalten werden, daß 
gerade solche inkonsequente Mannigfaltigkeit ein wenigstens im 
Durchschnitt getreues Bild der tatsächlichen Verhältnisse bieten 
werde. Nur in der Verwendung großer Anfangsbuchstaben für die 
Eigennamen wird von der überlieferten Schreibung abzugehen sein. 

Die graphischen Eigentümlichkeiten der Überlieferung dagegen 
können, selbst wenn sie, wie in manchen Abkürzungen, sich mit 
orthographischen Fragen nahe berühren, im Text der Ausgabe in 
keiner Weise wiedergegeben werden; in Zweifelsfällen wird im kri-. 
tischen Apparat die nötige Bemerkung untergebracht. 

5. Die aus der Textschrift durch rote Tinte und große Züge 
deutlich hervortretenden kaiserlichen Handmale der Originale sollen 
im Druck durch fette und vielleicht etwas größere Typen!) nach- 


ἢ Noch deutlicher als es bei der vorliegenden Druckprobe mit den in 
der Druckerei vorrätigen Lettern möglich war. 


Zur Druckprobe. 11 


geahmt werden, durch Sperrdruck dagegen die in Kopien begegnenden 
Vermerke über Unterschrift, Beglaubigung und ähnliches kenntlich 
gemacht werden. 


6. Die Anwendung der kritischen Zeichen im Text, d. h. der 
sogenannten eckigen, spitzen und ähnlichen Klammern, erfolgt nicht 
nach dem für literarische Texte üblichen System, sondern nach dem 
für Urschriften passenden, wie es in den Papyruspublikationen ein- 
geführt ist. Sollte die Abweichung vom gebräuchlichen philologischen 
System allzu bedenklich erscheinen, so müßte wenigstens zur Kenn- 
zeichnung der in den Urkunden so häufig begegnenden mechanischen 
Lücken ein besonderes und zwar ein möglichst einfaches Zeichen 
vereinbart werden. 

7. Die Zeilen einer Urkunde werden durchgezählt, da nicht 
wie bei fortlaufenden literarischen Texten nach Seiten, sondern nach 
Nummern zitiert werden soll. 


19 257. Isaak II Angelos ἃ. 1188. 


257. 
Isaak II Angelos schreibt dem Balduino Guereio, um einige mit 


Genua entstandene reibungen zu beheben, und verständigt ihn über 
den bevorstehenden kreuzzug. 


(1188) dezember. 


Original im Staatsarchiv zu Genua (photographie bei der Bayer. Akademie). 
Pd. Miklosich-Müller III 1-2 und Ger. Bertolotto, Atti della Societä 
Ligure di storia patria XXVIII 2 (Genova 1898) 68-69; beide ausgaben 
gehen selbständig auf das original zurück, doch erweisen die gemeinsamen 
irrtümer an im original schwer leserlichen stellen die weitgehende ab- 
hängigkeit Bertolottos von seinen vorgängern; die auffallenden besonder- 
heiten in der akzentuierung bei Bertolotto entsprechen in keiner weise 
der schreibung des originals. 

Nach schriftart, beschreibstoff (weiches, filziges papier) und faltung 
erscheinen die urkunden der Angeli für Genua als eine eng zusammen- 
gehörige gruppe, die in einer besonderen untersuchung zu charakterisieren 
wäre. — Die unmittelbar an den griechischen text anschließende und 
auf dasselbe blatt geschriebene, sklavisch getreue lateinische übersetzung 
dürfte in Konstantinopel geschrieben sein, wie auf grund der übrigen 
ins abendland gegangenen kaiserurkunden nachzuweisen wäre (vgl. die 
untersuchung von Karl Neumann, Byz. Zeitschrift 1 (1892) 366-378). — 
Regest no. 1018. 


ἡ ᾿Ισαάκιος ἐν χριστῷ τῷ ϑεῷ πιστὸς βασιλεὺς ϑεοστεφὴς ἄναξ. 

\ e \ >.x ar 4 \ > ΄ ε ΄ εν» z 
κραταιὸς διρηλὸς ἀεὶ αὔγουστος᾽ καὶ αὐτοκράτωρ Ῥωμαίων 6 "Ayyekos 

τ : RI: ἘΣ 2 ἜΝ : ? 

τῷ πιστωτάτω λιζίω τῆς βασιλείας μου Βαλδουίνω 1 ἔρτζω τὴν χάριν 
αὐτοῦ. τὸ σταλὲν γράμμα σου διεκομίσϑη τῆ βασιλεία μου καὶ ὕπαν- 
εγνώσϑη αὐτῆ δι οὗ καὶ παρεδήλωσας τῆ βασιλεία μου ὡς δῆϑεν 
ὑπεραπολογούμενος ἑαυτοῦ χάριν τῶν κατὰ σοῦ ἀνενεχϑέντων τῆ βασι- 
λεία μου, ὅσα δῆτα καὶ παρεδήλωσας" καὶ γράφει σοι ἣ βασιλεία μου, 


257. A = photographie; MM = Miklosich-Müller; A = Bertolotto: 
3 πιστωτάτω om. MM, B | 7 δῆτα in A undeutlich | 


257. Isaak II Angelos a, 1188, 18 


ὡς οὐδέποτε τοιαῦτα ἤλπισεν εἷς ἀκοὰς αὐτῆς ἐλϑεῖν περὶ 000° ἀλλὰ 
καὶ μᾶλλον ὑπεραποϑνήσκειν σε τῆς τιμῆς τοῦ στέμματος αὐτῆς 
προσήκει δι ἃ τὲ μυριάκις καὶ σὺ καὶ ἅπαν τὸ γένος σου ἀπὸ τῆς 
ε ΄ ΕἸ , 3 v. \ \ Nr: \ , \ \ ϑγ αὖ 
Pouavias ἐσχήκατε ἀγαϑὰ" καὶ διὰ τὸ ἀγαϑὸν ϑέλημα καὶ τὴν εὐμέ- 
γειαν ἣν πρὸς σὲ καὶ τοὺς συγγενεῖς σου καὶ αὐτὴ ἣ βασιλεία μου 
ἐνεδείξατο ὅμως ἐπεὶ μέλλεις ὡς ἀνέμαϑεν ἣ βασιλεία μου καταλαβεῖν 
πρὸς αὐτὴν, τηνικαῦτα τῶν παρὰ σοῦ λεγομένων ἣ βασιλεία μου 
3 + \ \ 3. En 3 u > - 3 - ΄ 
ἀκροάσε[ται καὶ] δεκτὸν ἂν ἔσται αὐτῆ εἰ δικαιωϑῆς ἐν τοῖς λόγοις 
σου καὶ ἐδήλου τὸ τοιοῦτον σου γράμμα καὶ περὶ τῶν 1 ἐνουϊτῶν ὅτι 
γογγύζουσι [ἐκ τῆς Pouavias] ὑποστρέψαι τὸν ἀποκρισιάριον αὐτῶν" 
καὶ τοῦτο οὖ» ἐξ αἰτίας τῆς βασιλείας μου ἠδύναντο γὰρ καὶ οὗτοι τὴν 
΄ 3 - - ΄ ee nee -ε , 5 , 
χάριν ἀπεντεῦϑεν τῆς βασιλείας μου σχεῖν" καὶ τῆς ἐν τῆ Γωμανία ἀδείας 
BER „ 3 Ss u ee 
καὶ πάλιν ἐπαπολαύειν εἴπερ μὴ eis alla καὶ ἄλλα φορτικὰ ἐχώρουν 
ζητήματα" τέως δ᾽ οὖν καὶ πάλιν ἡ βασιλεία μου οὖκ ἀποπέμψεται τούτους 
ὑελήσαντας ἀποσχέσϑαι τῶν τοιούτων ζητημάτων" καὶ αἱρετισαμένους 
ἀνακαινίσαι τὰς πρὸς τὴν βασιλείαν μου καὶ τὴν Γωμιανίαν προτέρας 
συμφωνίας αὐτῶν" καὶ τῇ πρὸς τὴν βασιλείαν μου καὶ τὴν Γωμανίαν 
; , ; ben out Ξ Sr 
πίστει καὶ δουλεία στοιχεῖν" ὅτι δὲ ὃ εὐγενέστατος ἀδελφὸς τῆς βασι- 
λείας μου ὃ ᾿Αλαμανίας " καὶ οἵ εὐγενέστατοι ῥῆγες ὅ τε τῆς Φραγγίας 
Ν - 3 δ [4 δὶ \ e \ - c + [4 
καὶ τῆς ᾿Ιγγλινίας μέλλουσι κατὰ τὴν ἑορτὴν τοῦ ἁγίου μεγαλομάρτυρος 
Γεωργίου [ταξιδεῦσαι] ἀπὸ τῶν χωρῶν αὐτῶν καὶ ἔρχεσϑαι εἷς ἐκ- 
δίκησιν τῶν Ev TeooooAvuoıs ἁγίων τόπων, τοῦτο πρὸ πολλοῦ ἀνέμα- 
dev ἣ βασιλεία μου καὶ ἀπὸ γραφῶν καὶ ἀπὸ ἀποκρισιαρίων αὐτῶν" 
\ 5, x e , x > X N u x 3 , 
καὶ ἔστειλε καὶ ἣ βασιλεία μου πρὸς αὐτοὺς, καὶ ἄλλους μὲν ἀνϑοώ- 
ERBE ; \ a Sa 
ποὺς αὐτῆς" ἀλλὰ δὴ καὶ τὸν πανσέβαστον σεβαστὸν καὶ οἴκεῖον αὐτῆ 
λογοϑέτην τοῦ δρόμου κῦρ ᾿Ιωάννην τὸν Δούκαν" ὥστε οἴκονομῆσαι 
τὰ περὶ τῆς διὰ τῆς χώρας τῆς βασιλείας μου διελεύσεως αὐτῶν" καὶ 
τὰ λοιπὰ τὰ δοκοῦντα αὐτῆ ἀπεδέξατο δὲ καὶ σὲ ὅτι καὶ περὶ τούτου 
\ \ - En <= ar I ΕΣ , , οἱ Ὁ 
καὶ περὶ τῶν ἄλλων ὧν ἔγραψας τῇ βασιλεία μου παρεδήλωσας αὐτῆ 
ὡς πιστὸς αὐτῆς καὶ [πάλιν δὲ μὴ κατο]κνήσης ἐν τῶ μεταξὺ παρα- 
δηλοῦν τῆ βασιλεία μου περὶ ὧν ἐπιγνῶς ἀναγκαῖον εἶναι μαϑεῖν [7] 


[If] ri δεχεμβρίω ἰνὸ. ζ΄ 


11 ἐσχήκατε ἀγαϑὸν MM, B | 16 Πεννουϊτῶν MM, B | 17 γογγίζουσι MM, B 
21 ἀποπέμπεται MM, B | 32 καὶ vor οἰκεῖον om. MM, B | 37 πάλιν δὲ μὴ κατο, 
das jetzt verloren ist, scheinen MM und B noch gelesen zu haben | 39 δε- 
κεμβοίω in A stark abgekürzt | 


10 


20 


τῷ 
ὧν 


30 


35 


40 


10 


14 320. Michael VIII Palaiologos a. 1259. 


Ὑ Isaacius in christo deo fidelis imperator divinitus coronatus sublimis 
potens excelsus semper augustus et moderator Romanorum An] gelus] 
fidelissimo lizio imperii mei Balduuino Guereio gratiam suam. Mis- 
sum imperio meo tuum scriptum repraesentatum atque perlecetum {Ὁ 
per quod notificalsti . 


320. 


Michael bestätigt dem kloster Lembos sämtliche urkunden und ver- 
brieften besitzungen. 


(1259) juli. 


Abschrift im diplomatar von Lembos, Wien cod. hist. gr. 125, f.184v—185r. 
Ed. Miklosich-Müller IV 221—222. 
Regest no. 1165 (s. unten). 


17 SE: " , r \ ἢ x > τ x 7 
τερον πρόσταγμα περιεκτικὸν καὶ ἐπιβεβαιωτικὸγ 
3 er EZ ec \ [A 7 x ε 

eis ὅσαπερ ἔχει ἣ μονὴ δικαιώματα χρυσόβουλλα καὶ 6010- 

μοὺς χάριν τῶν ἁπάντων ὑποστατικῶν πραγμάτων αὐτῆς καὶ 

παροίκων T 

ἡ Πρόσεισι μὲν χουσόβουλλα, καὶ ὁρισμοὶ τῶν ἀοιδίμων βασιλέων 
τοῦ te ϑείου τῆς βασιλείας μου κυροῦ ᾿Ιωάννου τοῦ Δούκα" καὶ τοῦ 
ἐξαδέλφου τῆς βασιλείας μου, κυροῦ Θεοδώρου Δούκα τοῦ “άσκαρι" 
τῇ κατὰ τὸ ὄρος τῆς Σμύρνης διακειμένη σεβασμία μονῆ τῆς ὑπερ- 
αγίας Θεοτόκου, τῆς τοῦ Μέμβου ἐπονομαζομένης διοοιζόμενοι κατέχειν 
αὐτὴν» πάντα τὰ δϑενδήποτε προσαρμόσαντα αὐτῆ κτήματα καὶ λοιπὰ 
ὑποστατικὰ εἴτε ἀπὸ δωρεᾶς τοῦ ἀοιδίμου βασιλέως καὶ ϑείου τῆς 
βασιλείας μου περιῆλϑον αὐτῆ" εἴτε ἐξ ἀγορασίας" εἴτε ἀπὸ προσενέξεως 
τινῶν φιλοχρίστων" ἀπερικλόνητα πάντη καὶ ἀπαρασάλευτα᾽ ἐδεήϑη δὲ 

e 5 5 - e ’ c [4 71 A 22 ce " > \ 

ὃ & αὐτῆ ἡγουμενεύων ἱερομόναχος Κύριλλος, σὺν τοῖς ὕπ᾽ αὐτὸν 

μογναχοῖς καὶ ἀρτίως τῆς βασιλείας μου, τυχεῖν δρισμοῦ ταύτης εἷς 


3 \ 


ἐπιστηοιγμὸν τῶν προσόντων αὐτῆ χρυσοβούλλων προσταγμάτων καὶ 


40 544. fehlt in MM und B; die von B gegebene lateinische übersetzung ist 
von ihm selbst verfaßt | 44 der weitere lateinische text, der stark verstümmelt 
und auf der photographie schwer leserlich ist, wird in dieser druckprobe 
weggelassen. 

320. Ὁ = Wien cod. hist. gr. 125 nach kollation; MM = Miklosich- 
Müller: 13 πάντα MM | 


551. Manuel II Palaiologos a. 1396. 15 


λοιπῶν δικαιωμάτων τῶν παρ᾽ αὐτῆς κατεχομένων ὧν καὶ τὴν δέησιν 
ἣ βασιλεία μου προσηκαμένη" τὸν παρόντα αὐτῆς ὁρισμὸν τῆ τοιαύτη 
μονῆ καὶ τοῖς ἔν αὐτῆ μοναχοῖς ἐπιχορηγεῖ᾽ δι᾿ οὗ καὶ διορίζεται, ἔχειν 
τὰ προσόντα αὐτῆ χρυσόβουλλα, καὶ ὁρισμοὺς, καὶ λοιπὰ δικαιώματα, 
τὸ ἑδραῖον καὶ πάγιον καὶ κατέχειν καὶ εἷς τὸ ἑξῆς τὰ ἕν αὐτῇ κτή- 
ματα, ὡς ἀνωτέρω δεδήλωται, ἀνενοχλήτως καὶ ἀπαρεμποδίστως" μὴ 
κωλυομένην ἐπὶ τῆ κατοχῆ καὶ νομῆ τούτων παρά τινος καϑὼς 
κατεῖχεν αὕτη ταῦτα καὶ πρότερον καὶ ἕως τουνῦν᾽ ἐπὶ τούτω γὰρ 
ἐγεγόνει τῇ δηλωϑείση μονῆ καὶ τοῖς Ev αὐτῇ μοναχοῖς εἰς ἀσφάλειαν 
καὶ 6 παρὼν τῆς βασιλείας μου ὁρισμός. 

T εἶχε τὸ, μηνὶ ἰουλίω, ἱνὸδ. δευτέρας, δι᾿ ἐρυϑρῶν γραμ- 
μάτων, τῆς βασιλικῆς καὶ ϑείας χειρός, εἶχε δὲ καὶ κηρίνην 
βούλλαν διὰ τοῦ ϑείου καὶ βασιλικοῦ δακτυλίου" καὶ τὸ διὰ 
τοῦ Τορνίκη Κομνηνοῦ ᾿Ανδρονίκου, ὡς ἔϑος κάτωϑεν τοῖς 


μεσάζουσιν T 


δδι. 


Manuel bestätigt dem Pantokratorkloster am Athos alte und schenkt 
ihm neue ländereien auf Lemnos. 


1396 januar. 


Original im archiv von Pantokrator am Athos (photographie bei der 
Bayer. Akademie). 

Ed. Alexandros Lauriotes, ’&xz4. AAndeıa 19 (1899) 156—158 und L. Petit, 
Viz. Vrem. 10 (1903) pril. 2, 8. 31 —34 nach derselben im privatbesitz 
umlaufenden, lückenhaften kopie eines mönches aus dem ende des 


19. jahrh. 
Trotz der vollständigen erhaltung keine spur eines siegels; schrift von 
derselben hand wie no. X. — Regest no. 2204. 


Ὑ ᾿Επεὶ oi ἐν τῆ κατὰ τὸ ἅγιον ὄρος τὸν "Adw διακειμένη 
σεβασμία μονῆ τοῦ κυρίου καὶ ϑεοῦ καὶ σωτῆρος ἰησοῦ χριστοῦ" καὶ 
ἐπικεκλημένη τοῦ Π|αντοκράτορος ἀσκούμενοι μοναχοὶ, ἀναδραμόντες 
eis τὴν βασιλείαν μου, ἀνέφερον ὅπως ἐμπρισμοῦ συμβάντος eis τὴν 
τοιαύτην σεβασμίαν αὐτῶν μονὴν, μετὰ πολλῶν ἄλλων, ἀπώλετο καὶ 
τὸ προσὸν αὐτοῖς σεπτὸν χρυσόβουλλον, τοῦ ἁγίου μου αὐϑέντου καὶ 


26 nach ὁρισμός kein kreuz D | 28 εἶχε δὲ om. MM. 
551. A — photographie; B—= Gedeon + Petit: 


oO 


10 


30 


35 


40 


16 551. Manuel II Palaiologos a. 1396. 


βασιλέως, τοῦ πατρὸς τῆς βασιλείας μου τοῦ ἀοιδίμου καὶ μακαρίτου, 
ἐπὶ τῆ εὐεργετηϑείση πρὸς αὐτοὺς παρ᾽ ἐκείνου γῆ, κατὰ τὴν ϑεόσωστον 
νῆσον Δῆμον, ἄννω χωρίον ὀνομαζόμενον, πλησίον τοῦ αἰγιαλοῦ καὶ 
τοῦ χωρίου τοῦ ΠΠισπέραγος, ἔνϑα καὶ πῦργον ἐκ βάϑρων ἀνήγειραν, 
καὶ παρεκάλεσαν, ἵνα ἀντ᾽ ἐκείνου πορίσωνται χρυσόβουλλον τῆς βασι- 
λείας μου, εἴς ἀσφάλειαν αὐτῶν, ἐπὶ τῆ ταύτης κατοχῆ καὶ νομῆ καὶ 
δεσποτεία, εὐεργετηϑῶσι δὲ καὶ εἰς τὸν Φακὸν μάνδραν, διὰ νομὴν 
καὶ ἀνάπαυσιν τῶν ζώων αὐτῶν, καὶ τούτου χάριν διωρίσατο N) βασι- 
λεία μου πρὸς τοὺς οἰκείους αὐτῆ, τόν τε κῦρ Φωκᾶν τὸν Σεβαστό- 
πουλον, κῦρ ᾿Αλέξιον τὸν ᾿Ιαγούπην, καὶ κῦρ ]εώργιον τὸν Θεο- 
λογίτην, ἵνα παραγένωνται ἕκεῖσε τοπικῶς, καὶ εὕρωσι καϑαρῶς μετὰ 
ἀκριβοῦς ἐξετάσεως, τὰ ὅρια τῆς τοιαύτης αὐτῶν γῆς, καὶ ποιήσωσι 
πρακτικὸν ἔγγραφον τοῖς μοναχοῖς, ὡς ἂν ἐπὶ τῶ τοιούτω αὐτῶν 
ἐγγράφω ὁροστατισμῶ, εὐεργετηϑῶσιν οἵ μοναχοὶ χρυσόβουλλον τῆς 
βασιλείας μου. κατὰ τὴν αὐτῶν ζήτησιν καὶ παράκλησιν, παραδοϑῆ δὲ 
αὐτοῖς παρ᾽ αὐτῶν καὶ μάνδρα εἷς τὸν Φακὸν, διὰ νομὴν καὶ ἀνάπαυσιν 
τῶν ζώων αὐτῶν" ol καὶ παραγενόμενοι, ἐποίησαν καϑὼς ὡρίσϑησαν 
παρὰ τῆς βασιλείας μου, ποιήσαντες Eis τοῦτο καὶ πρακτικὸν ἔγγραφον 
πρὸς τοὺς μοναχοὺς, ἀρτίως δὲ ἀναδραμόντες οἵ μοναχοὶ εἰς τὴν 
βασιλείαν μου, καὶ ἐμφανίσαντες τὸ τοιοῦτον πρακτικὸν γράμμα, παρ- 
εκάλεσαν καὶ αὖϑις, ἵνα πορίσωνται τὸ εἰρημένον χρυσόβουλλον τῆς 
βασιλείας μου, εἷς ἀσφάλειαν αὐτῶν ὡς δεδήλωται, ἣ βασιλεία μου, 
τὴν αὐτῶν εὐμενῶς προσδεξαμένη ζήτησιν καὶ παράκλησιν, τὸν παρόντα 
χρουσόβουλλον λόγον ἐπιχορηγεῖ καὶ ἐπιβραβεύει αὐτοῖς. δι οὗ εὐδοκεῖ 
προστάσσει ϑεσπίζει καὶ διορίζεται, ἵνα ἣ κατὰ τὸ ἅγιον ὄρος τὸν 
Ἄϑω διακειμένη σεβασμία μονὴ, τοῦ κυρίου καὶ ϑεοῦ καὶ σωτῆρος 
ἰησοῦ χριστοῦ, καὶ ἐπικεκλη μένη τοῦ Π];αντοκράτορος, κατέχη τὴν κατὰ 
τὴν ϑεόσωστον νῆσον “ῆμνον εὐεργετηϑεῖσαν πρὸς αὐτὴν γῆν διὰ 
σεπτοῦ χρυσοβούλλου, τοῦ ἁγίου μου αὐϑέντου καὶ βασιλέως, τοῦ 
πατρὸς τῆς βασιλείας μου τοῦ ἀοιδίμου καὶ μακαρίτου, ἄννω χωρίον 
ὀνομαζομένη, πλησίον τοῦ αἰγιαλοῦ, καὶ τοῦ χωρίου τοῦ {]ισπέραγος, 
ἔνϑα καὶ πῦργον ἐκ βάϑρων ἀνήγειρεν, ἀνενοχλήτως καὶ ἀδιασείστως 
παρὰ παντὸς, ἐλευϑέραν πάντη καὶ ἀκαταπάτητον, εἷς τοὺς ἑξῆς 
χοόνους, καϑὼς εὐηργετήϑη ταύτην, παρὰ τοῦ ἁγίου μου αὐϑέντου 
καὶ βασιλέως, τοῦ πατρὸς τῆς βασιλείας μου, τοῦ ἀοιδίμου καὶ μα- 


9 Ἄνω B und so stets | ὀνομαζομένη Petit | 10 ἀνήγειρε(») B| 11 ἀντὶ Β΄. 


15 πρὸς om. B | 15 54. κῦρ, 44 sq. und 99 sq. κυροῦ] κί A: κὺρ B | 16 zöo 
Ἀλέξιον] καὶ AA. B | 16 ”Iayovon» Gedeon und so stets | 26 τοιοῦτο B | 37 öro- 
μαζομένη — χωρίου om. B | 40 εὐεογετήϑη B | 


551. Manuel II Palaiologos a. 1396. 17 


καρίτου, καὶ ἐνέμετο ταύτην, ἔκτοτε μέχρι τοῦ νῦν εὐλόγως" ἥτις δὴ 
γῆ, καὶ κατὰ μὲν τὴν περίληψιν τοῦ δηλωϑέντος πρακτικοῦ γράμματος, 
τῶν οἰκείων τῆ βασιλεία μου, τοῦ Te κυροῦ Φωκᾶ τοῦ Σεβαστοπούλου, 
κυροῦ ᾿Αλεξίου τοῦ ᾿Ιαγούπη, καὶ κυροῦ ] εωργίου τοῦ Θεολογίτου, 
ἄρχεται ἀπὸ τοῦ μονοπατίου, τοῦ πλησίον τῆς “Ayias Maoivns πρὸς 
βορὰν, ἔνϑα τὸ σύνορον τῶν χωραφίων τοῦ Στρεμωνίτου" ἀνέρχεται 
πρὸς δύσιν, διὰ τοῦ συνόρου τοῦ αὐτοῦ “Στρεμωνίτου, κατευϑὺ τοῦ 
Στρομπολίϑοου Eis τὴν ῥάχην, ἣν τέμνει καὶ κατέρχεται eis τὴν ὅδόν" 
λαμβάνει ταύτην, καὶ στρέφεται πρὸς νότον, κατὰ πρόσωπον τοῦ 
πύργου" κρατεῖ τὴν ὅδὸν, σχοινίον ἕν" τέμνει ταύτην, διὰ τοῦ χωρα- 
> Sen Ξ ARE RER en 
plov τοῦ Καρτζαμπλᾶ πρὸς δύσιν" ἐξέρχεται eis τὸ ῥαχῶνιν Evda 
τρόχαλα᾽ τέμνει τοῦτο᾽ κατέρχεται καὶ περᾶ τὸν ῥύακα, κατευϑὺ τοῦ 
βουνοῦ τοῦ Κοράκου" ἀνέρχεται τοῦτον' κατέρχεται πρὸς τὸ βορινὸν 
μέρος τοῦ Καστέλλου" διέρχεται καὶ εὑρίσκει μονοπάτιον" περιλαμβάνει 
ἐντὸς, τὸν Κάἀστελλον᾽ καὶ διὰ τοῦ μονοπατίου, ἀπέρχεται ἕως τῆς 
κεφαλῆς τοῦ ἀμπελίου τῆς μονῆς" διέρχεται διὰ τῆς κεφαλῆς τοῦ ἀμιπε- 
7 x »7 Ὁ - , 
λίου, εὑρίσκει τὸν δύακα, ὃν λαμβάνει καὶ ἐξέρχεται ἕως τῆς δημοσίας 
e “- - x ΑἹ m 7 ΕΣ e - - m e x 
ὅὁδοῦ τῆς πρὸς τὸν Κοντέαν, ἔνϑα ἣ γῆ τῶν Ihoneoayyvov, 7 μετὰ 
᾿Αλβανίτου: κρατεῖ τὸ σύνορον τῆς τοιαύτης γῆς, κατευϑὺ πρὸς ἀνα- 
ne SLR, BT nee Sean , 
toAds‘ καὶ ἐξέρχεται eis τὸν αἰγιαλόν" κρατεῖ διόλου τὸν αἰγιαλὸν, καὶ 
367 3 N ΄ ING , j , Y + N 
ἐξέρχεται εἰς τὸ μονοπάτιον τῆς Aytas Mapivns' παρατρέχει τὸ na- 
λαιοκλήσιον μικρὸν, καὶ εὑρίσκει τὰ χωράφια τοῦ Στρεμωνίτου, ὅϑεν 
καὶ ἤρξατο" πλὴν εἴπερ ἐντὸς τοῦ τοιούτου περιορισμοῦ ἄναφανῆ ποτὲ, 
ὅτι κατέχει ἣ τοιαύτη σεβασμία τοῦ Παντοκράτορος μονὴ, ἢ πλεο- 
γνεκτικῶς, ἢ δι᾽ ἀπογραφικῆς παραδόσεως, ἢ ὅπωςδήποτε γῆν πλείονα 
τῆς εὐεργετηϑείσης πρὸς αὐτοὺς γῆς, παρὰ τοῦ ἁγίου μου αὐϑέντοιυ 
καὶ βασιλέως, τοῦ πατρὸς τῆς βασιλείας μου τοῦ ἀοιδίμου καὶ μακα- 
οίτου, διὰ τοῦ ἀπολεσϑέντος σεπτοῦ χουσοβούλλου αὐτοῦ, ἢ ὅτι οὐκ 
ἐνέμετο τὴν γῆν αὐτὴν ἅπασαν N μονὴ, ἔκτοτε μέχρι τοῦ νῦν καὶ 
εὐλόγως καὶ δικαίως, ἢ πλείων γῆ ὅση ἄρα καὶ ἀναφανῆ, ἵνα δημο- 
σιεύηται αὐτίκα, χωρὶς λόγου τιγός. ἔτι προστάσσει καὶ διορίζεται ἣ 
βασιλεία μου, ἵνα κατέχη ij τοιαύτη σεβασμία μονὴ τοῦ Παντοκράτορος, 
εἰς τοὺς ἑξῆς χρόνους, ἀνενοχλήτως καὶ ἀδιασείστως παρὰ παντὸς, 
x x ” \ x - x 6} \ [4 Ἢ \ ι 
καὶ τὴν εἰς τὸν Φακὸν δοϑεῖσαν πρὸς αὐτὴν μάνδραν διὰ νομὴν καὶ 
ἀνάπαυσιν τῶν ζώων αὐτῆς δρισμῶ τῆς βασιλείας μου, παρὰ τῶν 


42 δὴ om. B | 45 καὶ κὺρ AA. B | Γεωργίου τοῦ om. B | 47 βοροᾶν B und so 
stets | 47 Στρυμωνίτου Petit und so stets | 54 Kapazov Petit | 57 und 112 
Bi: σπλ-- 

ἀμπε und ἀμ A: ἀμπελῶνος Β (efr. 113 ἀμπελίου AB) | 59/60 und 115 nu... 


4ißavirov B | 62/63 παλαιοκκλήσιον Gedeon: παλαιοεκκλ. Petit und so stets | 
66 διὰ γραφικῆς B | 68/69 τοῦ ἀοιδ. καὶ μακ. om. B | 69 ἀπελεσϑέντος A| 
2 


50 


55 


[or] 
οι 


δι 


-- 
© 


90 


100 


110 


18 551. Manuel II Palaiologos a. 1396. 


εἰρημένων οἰκείων τῆ βασιλεία μου, τοῦ Σεβαστοπούλου, τοῦ ᾿Ιαγούπη, 
καὶ τοῦ Θεολογίτου, ἄρχεται δὲ καὶ ὅ περιορισμὸς αὐτῆς, κατὰ τὴν 
περίληψιν τοῦ διαληφϑέντος πρακτικοῦ γράμματος, ἀπὸ τῆς ῥδαχώνης 
τοῦ Mız000 Σκοπῶν κατευϑύ, μέχρι καὶ τοῦ αἰγιαλοῦ πρὸς βορὰν, 
μετὰ καὶ τῶν ὄπισϑεν τῶν λεγομένων Τ αστρίων τῶν κατὰ πρόσωπον 
τοῦ πελάγους τῆς ἀνατολῆς. ταῦτα ὀφείλουσι κατέχειν οἱ ἔν τῆ εἴρη- 
μένη σεβασμία μονῆ μοναχοὶ, εἰς τοὺς ἕξῆς χρόνους, καὶ δεσπόζειν 
καὶ νέμεσϑαι ἀνενοχλήτως καὶ ἀδιασείστως παρὰ παντὸς ὡς δεδήλωται. 
77 γοῦν ἰσχύι zal δυνάμει τοῦ παρόντος χουσοβούλλου λόγου τῆς 
βασιλείας μου, καϑέξει ἣ κατὰ τὸ ἅγιον ὄρος τὸν ἄϑω διακειμένη 
σεβασμία μονὴ, τοῦ κυρίου καὶ ϑεοῦ καὶ σωτῆρος ἰησοῦ χριστοῦ, καὶ 


, - », 4, N N [4 - 
ἐπικεκλημένη τοῦ Π]|αντοκράτορος, τὴν κατὰ τὴν ϑεόσωστον νῆσον 


“Δῆμνον, εὐεργετηϑεῖσαν πρὸς αὐτὴν γῆν διὰ σεπτοῦ χρυσοβούλλου, τοῦ 
ἁγίου μου αὐϑέντου καὶ βασιλέως, τοῦ πατρὸς τῆς βασιλείας μου, τοῦ 
ἀοιδίμου καὶ μακαρίτου, τοῦ ἄννω χωρίου ὀνομαζομένου, πλησίον τοῦ 
αἰγιαλοῦ, καὶ τοῦ χωρίου τοῦ Ihondoayos, μετὰ καὶ τοῦ παρ᾽ αὐτῶν 
τῶν μοναχῶν ἀνεγερϑέντος αὐτόϑι πύργου ἐκ βάϑρων, ἀνενοχλήτως 
καὶ ἀδιασείστως παρὰ παντὸς εἷς τοὺς ἑξῆς χοόνους ἐλεύϑερα πάντη 
καὶ ἀκαταπάτητα, καϑὼς εὐεργετήϑησαν ταῦτα παρὰ τοῦ ἁγίου μου 
αὐϑέντου καὶ βασιλέως, τοῦ πατρὸς τῆς βασιλείας μου τοῦ ἀοιδίμου 
καὶ μακαρίτου, καὶ καϑὼς εὐλόγως, νέμονται αὐτὰ, ἔκτοτε μέχρι τοῦ 
νῦν" ἥτις δὴ γῆ, καὶ κατὰ μὲν τὴν περίληψιν τοῦ δηλωϑέντος πρακ- 
τικοῦ γράμματος, τῶν οἴκείων τῆ βασιλεία μου, τοῦ τε κυροῦ Φωκᾶ 
τοῦ Σεβαστοπούλου, κυροῦ ᾿Αλεξίου τοῦ ᾿Ιαγούπη, καὶ κυροῦ I ewoyiov 
τοῦ Θεολογίτου, ἄρχεται ἀπὸ τοῦ μονοπατίου τοῦ πλησίον τῆς “Ἁγίας 
Maoivns πρὸς βορὰν, ἔνϑα τὸ σύνορον τῶν χωραφίων τοῦ Στρεμω- 
γίτου" ἀνέρχεται πρὸς δύσιν διὰ τοῦ συνόρου τοῦ αὐτοῦ Στρεμωνίτου, 
κατευϑὺ τοῦ Στρομπολίϑρου eis τὴν δάχην, ἣν τέμνει καὶ κατέρχεται 
εἰς τὴν ὅδόν: λαμβάνει ταύτην καὶ στρέφεται πρὸς νότον, κατὰ πρό- 
σωπον τοῦ πύργου" κρατεῖ τὴν ὁδὸν, σχοινίον ἕν" τέμνει ταύτην, διὰ 
τοῦ χωραφίου τοῦ Καρτζαμπλᾶ πρὸς δύσιν" ἐξέρχεται εἰς τὸ δαχῶνιν, 
ἔνϑα τρόχαλα᾽ τέμνει τοῦτο᾽ κατέρχεται καὶ περᾶ τὸν ῥύακα, κατευϑὺ 
τοῦ βουνοῦ τοῦ Κοράκου" ἀνέρχεται τοῦτον" κατέρχεται πρὸς τὸ βορι- 
γὸν μέρος τοῦ Καστέλλου" διέρχεται καὶ εὑρίσκει μονοπάτιον" περι- 
λαμβάνει ἐντὸς τὸν Κάστελλον" καὶ διὰ τοῦ μονοπατίου ἀπέρχεται ἕως 
τῆς κεφαλῆς τοῦ ἀμπελίου τῆς μονῆς" διέρχεται διὰ τῆς κεφαλῆς τοῦ 
ἀμπελίου, εὑρίσκει τὸν δύακα, ὃν λαμβάνει καὶ ἐξέρχεται ἕως τῆς 


80 Σκοποῦ B und so stets | 91 τοῦ Ἄννω — 97 μακαρίτου om. B | 97 αὐτὴν B| 
98 δηλαδὴ γῆ B | 101 τὸῦ πλησίον om. B | 105 εἰς — στρέφεται om. B | 107 τοῦ 
(Kaoz£.) om. B | 


551. Manuel II Palaiologos a. 1396. 19 


δημοσίας ὅδοῦ τῆς πρὸς τὸν Kovreav, ἔνϑα ἡ γῆ τῶν Lhoneoaynvov 
ἣ μετὰ ᾿Αλβανίτου" κρατεῖ τὸ σύνορον τῆς τοιαύτης γῆς, κατευϑὺ, πρὸς 
ἀνατολὰς, καὶ ἐξέρχεται εἰς τὸν αἰγιαλόν: κρατεῖ διόλου τὸν αἰγιαλὸν, 
καὶ ἐξέρχεται εἰς τὸ μονοπάτιον τῆς Ayias Δαρίνης᾽ παρατρέχει τὸ 
παλαιοκλήσιον μικρὸν, καὶ εὑρίσκει τὰ χωράφια τοῦ Στρεμωνίτου, ὅϑεν 
καὶ ἤρξατο" πλὴν εἴπερ ἐντὸς τοῦ τοιούτου περιορισμοῦ ἀναφανῆ 
ποτὲ, ὅτι κατέχει ἣ τοιαύτη σεβασμία τοῦ Παντοκράτορος μονὴ, ἢ 
πλεονεκτικῶς, ἢ καὶ di ἀπογραφικῆς παραδόσεως, ἢ ὅπωςδήποτε γῆν 
πλείονα τῆς εὐεργετηϑείσης πρὸς αὐτοὺς γῆς, παρὰ τοῦ ἁγίου μου 
αὐϑέντου καὶ βασιλέως, τοῦ ἀοιδίμου καὶ μακαρίτου, διὰ τοῦ ἄπο- 
λεσϑέντος σεπτοῦ χρυσοβούλλου αὐτοῦ, ἢ ὅτι οὐκ ἐνέμετο τὴν γῆν 
αὐτὴν ἅπασαν ἣ μονὴ ἔκτοτε μέχρι τοῦ νῦν καὶ δικαίως καὶ εὐλόγως, 
ἡ πλείων γῆ ὅση ἄρα καὶ ἀναφανῆ, ἵνα δημοσιεύηται χωρὶς λόγου 
τινύς. ὡσαύτως καϑέξει καὶ νεμηϑήσεται N) τοιαύτη σεβασμία μονὴ 
τοῦ Π]αντοκράτορος χριστοῦ, ἀνενοχλήτως καὶ ἀδιασείστως παρὰ παντὸς, 
εἰς τοὺς ἑξῆς ἅπαντας χρόνους, καὶ τὴν εἰς τὸν Φακὸν δοϑεῖσαν πρὸς 
αὐτὴν μάνδραν, διὰ νομὴν καὶ ἀνάπαυσιν τῶν ζώων αὐτῆς, ὁρισμῶ 
τῆς βασιλείας μου, παρὰ τῶν εἰρημένων οἰκείων τῆ βασιλεία μου, τοῦ 
“Σεβαστοπούλου, τοῦ ᾿Ιαγούπη, καὶ τοῦ Θεολογίτου, ἀρχομένην κατὰ 
τὴν περίληψιν τοῦ διαληφϑέντος πρακτικοῦ γράμματος, ἀπὸ τῆς 
ῥαχώνης τοῦ Μιωιροῦ Σκοπῶν, κατευϑὺ, μέχρι καὶ τοῦ αἰγιαλοῦ πρὸς 
βορὰν, καὶ τὰ ὄπισϑεν λεγόμενα [ἀστρία, τὰ κατὰ πρόσωπον τοῦ 
πελάγους τῆς ἀνατολῆς " ταῦτα ὀφείλει κατέχειν ἣ κατὰ τὸ ἅγιον ὄρος 
τὸν Ἄϑω σεβασμία μονὴ τοῦ σωτῆρος χριστοῦ τοῦ Παντοκράτορος, 
καὶ δεσπόζειν καὶ νέμεσϑαι eis τοὺς ἑξῆς χρόνους ἅπαντας, ἀνενοχλή- 
τως καὶ ἀδιασείστως παρὰ παντὸς ὡς δεδήλωται. εἰς γὰρ τὴν περὶ 
τούτου δήλωσιν, καὶ τὴν εἰς τοὺς ἑξῆς χρόνους, μόνιμον καὶ διηνεκῆ 
καὶ βεβαίαν ἀσφάλειαν, καὶ ὃ παρὼν χρυσόβουλλος λόγος τῆς βασιλείας 
μου, ἐπεχορηγήϑη, καὶ ἐπεβραβεύϑη τῆ κατὰ τὸ ἅγιον ὄρος τὸν Ἄϑω 
διαληφϑείση σεβασμία μονῆ τοῦ κυρίου καὶ ϑεοῦ καὶ σωτῆρος Ἰησοῦ 
χριστοῦ, καὶ ἐπικεκλημένη τοῦ Παντοκράτορος" ἀπολυϑεὶς κατὰ μῆνα 
ἐαννουάριον τῆς ἐνισταμένης τετάρτης ἰνδικτιῶνος" τοῦ ἕξακισχι- 
λιοστοῦ ἐννακοσιοστοῦ τετάρτου ἕτους᾽ ἐν ὧ καὶ τὸ ἡ μέτερον εὐσεβὲς 
καὶ ϑεοπρόβλητον, ὑπεσημήνατο, κράτος ἡ 

T Μανουὴλ ἐν χριστῶ τῶ ϑεῶ πιστὸς βασιλεὺς χαὶ αὐτο- 
χράτωρ Ῥωμαίων ὃ Παλαιολόγος Ὁ 


114 ἔνϑα γῆ B | 121 καὶ om. B | 124 σεπτοῦ om. Petit | τὴν» γῆν om. B| 
134 καὶ μέχρι τοῦ B| 135 τὰ vor κατὰ om. B | 137 σεβασμία τοῦ σ. zo. μονὴ B | 
145 iavovdoıov B | 146 ἐννεακοσιοστοῦ B. 

9%* 


zZ 


115 


120 


130 


140 


145 


Zu den Regestenproben. 


Das Corpus soll als Textausgabe mit kritischen Erörterungen 
möglichst wenig belastet werden; die kritische Arbeit soll vor der 
Edition nicht nur geleistet, sondern auch publiziert werden. Schon 
oben ist an verschiedenen Stellen auf die Notwendigkeit besonderer 
Monographien hingewiesen worden, in denen zusammengehörige 
Gruppen von Urkunden behandelt werden, etwa die Urkunden der 
Kanzlei eines einzelnen Kaisers auf grund erhaltener Originale, die 
Überlieferungsverhältnisse der Urkunden eines einzelnen Klosters, 
die Chronologie einer Urkundengruppe u. ἃ. Da z.B. die große 
Anzahl undatierter Stücke als ein Hindernis für eine Anordnung des 
Corpus nach Ausstellern erschien, so habe ich für das Diplomatar 
des Klosters Lembos, das besonders viele undatierte Kaiserurkunden 
enthält, ein vollständiges Verzeichnis der Eigennamen angefertigt; 
dasselbe hat sofort eine Anzahl von Urkunden auf grund der in 
ihnen erwähnten Äbte, Bischöfe, Statthalter u. 5. w. zu datieren 
gestattet; ein Beispiel dafür habe ich oben in der Druckprobe 
S. 14—15 mitgeteilt und unten unter Nr. 1165 registriert. 

Derartige Untersuchungen anzuregen, sie als notwendig oder 
entbehrlich zu erweisen, endlich sie zusammenzufassen, dazu dient 
das Regestenwerk, das zunächst für die Kaiserurkunden in Angriff 
genommen wurde. In demselben sollen alle erhaltenen und alle 
urkundlich oder literarisch bezeugten Stücke verzeichnet werden. 
Eine Hauptaufgabe wird es sein, die gesamte historiographische 
Überlieferung unter diesem Gesichtspunkt durchzuarbeiten, wobei 
auch für die Diplomatik mannigfache Ergebnisse zu erwarten sind; 
eine Ausbeute versprechen auch manche hagiographische Texte. 
Es wird dabei auf die gelegentliche Mitarbeit aller Fachgenossen 
gehofft, die irgend byzantinische Texte bearbeiten oder auch nur 
kennen; der kürzeste Hinweis auf die Erwähnung einer Urkunde, 
eines Erlasses oder Schreibens, eines Kanzleibeaniten, eines Siegels 


u .. - 


Zu αν Eu ln a = 


u Land 


Zu den Regestenproben. 21 


u. s. w. an einer entlegenen Stelle ist für die Bearbeiter der Regesten 
von Wert und wird mit Dank aufgenommen. Es ist ‚beabsichtigt, 
vorläufig nur Regesten der Urkunden, nicht etwa aller Regierungs- 
handlungen zu geben; fraglich ist dagegen, ob die zahlreichen 
Gesandtschaften und Verhandlungen zu registrieren sind. 

Der Umfang des Regestenwerkes kann nur annähernd geschätzt 
werden: auf eine erhaltene Kaiserurkunde dürften vielleicht drei nur 
bezeugte kommen, sodaß etwa 2400 Urkunden zu registrieren wären; 
selbst unter der begründeten Voraussetzung, daß die Regesten durch- 
schnittlich kürzer ausfallen werden als die unten gegebenen Proben, 
wird man für sie abgesehen von den Indices auf annähernd 600 Seiten 
rechnen müssen. Begonnen wurde zunächst mit der Registrierung 
einer besonders instruktiven Reihe, der Urkunden des Kaisers Michael 
Palaiologos, der als Restaurator des Reiches allerseits die alten Priyi- 
legien erneuerte, vor allem aber in seiner Korrespondenz mit dem 
päpstlichen Stuhl dem Bearbeiter der Regesten ein sehr interessantes 
Material darbietet und ihn aus den gewohnten byzantinischen Ver- 
hältnissen heraus in die sehr verwickelte abendländische Überliefe- 
rung, in Papstregister und Konzilssammlungen führt, die von der 
byzantinischen Forschung zum Teil noch fast ganz unberücksichtigt 
geblieben sind. Dieser Reihe entstammen auch die unten gegebenen 


Proben. 


In Ergänzung der knappen Anweisungen im Bericht vom 
6. März 1909 (Münchener Sitzungsberichte 1909, 5. 20*—21*) und zur 
Erläuterung der unten gegebenen Proben werden die folgenden Grund- 
sätze für die Ausarbeitung von Regesten der byzantinischen Kaiser- 
urkunden in Vorschlag gebracht. Die „Regesten des Kaiserreichs 
unter den Karolingern“ von Engelbert Mühlbacher, die auf abend- 
ländischer Seite sich einer kaum bestrittenen Autorität erfreuen, 
dürfen auch für die byzantinischen Regesten im allgemeinen zum 
Muster genommen werden. Aber durch die besondere Art und die 
Überlieferungsverhältnisse der byzantinischen Kaiserurkunde und 
durch die besondere Lage und die Schwierigkeiten der byzantinischen 
Forschung erscheinen doch auch ganz erhebliche Abweichungen vom 
Mühlbacherschen Schema geboten; daß heute noch nicht und wohl 
überhaupt nie daran zu denken ist, etwas seinen kritischen Be- 
merkungen Gleichwertiges zu schaffen, braucht nicht weiter be- 
gründet zu werden. 


ἰώ Zu den Regestenproben. 


A. Die Stilisierung. 


Die an Mühlbachers Werk so sehr bewunderte Knappheit 
des Regestentextes wird sich bei den byzantinischen Kaiserurkunden 
nicht immer durchführen lassen. Zunächst scheinen diese überhaupt 
detail- und beziehungsreicher zu sein als etwa die Privilegien der 
Karolinger; viel schwerer aber fällt ins Gewicht, daß der Bearbeiter 
der byzantinischen Regesten ein noch nicht im mindesten durch- 
gearbeitetes Material zu verzeichnen hat und kaum je, wie der 
abendländische Forscher, in der Lage ist, mit emem wohlbekannten 
juristischen oder wirtschaftsgeschichtlichen Schlagwort einen ganzen 
langen Abschnitt einer Urkunde allgemein verständlich und er- 
schöpfend zu charakterisieren. Vielfach steht nicht einmal die 
Wortbedeutung der in den byzantinischen Urkunden angewendeten 
Fachausdrücke hinreichend fest; hier wird nur durch eindringende 
Untersuchungen und Beiziehung auch der juristischen Literatur 
Klarheit geschaffen werden können (schon aus diesem Grunde empfiehlt 
sich die Aufnahme der oben besprochenen Novellen). Vorläufige ist 
jedenfalls äußerste Vorsicht geboten, um die Benützer dureh das 
Regest nicht irrezuleiten. 

Der einzig wirklich sichere Weg ist, die sachlichen Partien 
der Urkunde, wenn auch mit möglichster Knappheit, so doch mit 
philologischer Treue zu übersetzen; die Knappheit wird erreicht 
durch Weglassung alles Formelhaften, aller Pleonasmen, Wieder- 
holungen und stilistischen Ausschmückungen, endlich aller Auf- 
zählungen, Namenlisten und ausführlichen Grenzbeschreibungen. 
Das Prinzip des Mühlbacherschen Regestenstils: Andeutung des 
Hauptinhalts der Urkunde durch das einleitende Verbum („schenkt“, 
„bestätigt“ u. a.) und Fassung des ganzen Regests in einem einzigen 
Satz, braucht durchaus nicht preisgegeben zu werden; wenn der 
Inhalt eimer Urkunde zu mannigfach sein und der Satz zu lang 
werden sollte, so kann durch deutliche Interpunktion (Strichpunkte, 
Punkte) und durch die Wiederaufnahme des einleitenden Verbums 
die nötige Übersichtlichkeit hergestellt und doch die Einheit des 
Regestenstils gewahrt werden. 


Die Stilisierung der Regesten soll eine möglichst wenig will- 
kürliche und individuelle sein, sie ist vielmehr gebunden durch 
die traditionelle Stilisierung der Urkunden selbst: wie in den ver- 
schiedenen Urkunden dieselben Verhältnisse mit denselben Formeln 


ee En κυ... 


Zu den Regestenproben. 23 
bezeichnet werden, so sollen sie auch mit denselben Ausdrücken 
registriert werden. Wenn sich daher Sickel (Die Urkunden der 
Karolinger I, 422) „für alle Contexte gleichen Wortlautes ent- 
sprechende Regestenformeln bildete“, so möchte ich um der oben 
angedeuteten semasiologischen Schwierigkeiten willen im Detail noch 
einen Schritt weiter gehen: für jeden in den Urkunden vorkommenden 
griechischen Terminus soll ein bestimmtes deutsches Korrelat fest- 
gesetzt werden und durch das ganze Regestenwerk hindurch kon- 
sequent für den einen Terminus reserviert bleiben. Der Mißstand, 
daß dadurch undeutsche und kakophone Verbindungen zustande 
kommen werden, erscheint unwesentlich im Vergleich zu der Un- 
sicherheit und Verschwommenheit, die entsteht, sobald man die 
Termini jeweils nach ihrer Umgebung zu deuten und beiläufig wieder- 
zugeben sucht. Die konsequente Beibehaltung derselben Ausdrücke 
wird es ermöglichen, die unvermeidlichen Mikgriffe entweder noch 
vor der Drucklegung durchgehends hinauszukorrigieren oder später- 
hin in kritischen Beiträgen em für allemal richtigzustellen. Ein 
Lexikon der griechischen Termini und ihrer deutschen Korrelate am 
Schluß des Regestenbandes wird den Benützern die nötige Rechen- 
schaft ablesen und hoffentlich geeignet sein, die Diskussion und 
Förderung dieser Fragen anzuregen. 

Manche der angedeuteten Schwierigkeiten würden verschwinden, 
wenn man das ganze Regest oder wenigstens die Termini in grie- 
chischer Sprache geben würde, so wie Sickel für seine Regesten 
sich der lateinischen Sprache bediente, die ihm „möglichsten An- 
schluß an die Schlagworte der Urkundenformel“ gestattete. Aber 
damit würde gerade auf das Moment verzichtet, das bei den byzan- 
tinischen Regesten viel mehr als bei den abendländischen ins Gewicht 
fällt: die Interpretation des Urkundentextes, die auch den Fach- 
genossen manchmal nicht unwillkommen sein wird, den fernerstehen- 
den Forschern aber die Benützung des byzantinischen Urkunden- 
materials überhaupt erst ermöglichen dürfte. Da dergestalt die 
byzantinischen Regesten vermöge ihrer Vollständigkeit und ihrer 
Übersetzungstreue bis zu einem gewissen Grade als selbständiges 
Quellenwerk benützbar sein werden, so wird solche Benützung durch 
ein vollständiges Personen- und Sachregister erleichtert werden 
müssen. Endlich wird die Liste der angewendeten Abkürzungen 
nach dem Vorbild Mühlbachers zu einem vollständigen Literatur- 
verzeichnis ausgestaltet werden können. 


24 Zu den Regestenproben. 


B. Die äußere Anordnung. 


1. Dadurch, daß die byzantinischen Urkunden einer Ortsangabe 
fast ausnahmslos ermangeln, kommt die Itinerarspalte der Mühl- 
bacherschen und der ähnlichen Regesten in Wegfall, sodaß kein 
Grund mehr besteht für die Wahl ‘des an sich unpraktischen Groß- 
quart-Formats. Man wird also am besten ein stattliches Oktav 
nehmen und sich dabei genau an das Format des Corpus halten 
können. Für den Regestentext wird die ganze Zeile ausgenützt, 
ähnlich wie bei dem Catalogue des actes de Philippe-Auguste von 
L. Delisle und den Karolinger-Regesten Sickells. Um die in 
diesen beiden vielfach mustergiltisen Werken unschöne und ent- 
behrliche Hervorhebung der Datumszahlen und der fortlaufenden 
Nummern zu vermeiden, möchte ich das reduzierte Datum links und 
die laufende Nummer rechts über das Ende der ersten Regestzeile 
setzen. Der Name des urkundenden Kaisers steht über der Seite, 
wie bei Mühlbacher. 

2. Im Gegensatz zu Mühlbacher, der wohl wegen der großen 
Zeilenlänge das ganze Regest fortlaufend druckt, möchte ich, wieder- 
um in teilweiser Anlehnung an Delisle und Sickel, folgende @liede- 
rung vorschlagen: auf den fortlaufenden Text des Regests folgen 
mit Alinea, aber ohne Einrücken, Incipit, Datierung und Subskription, 
durch Trennungsstriche von einander abgehoben. Im Gegensatz zu 
diesen Textteilen werden alle Bemerkungen mit kleineren Typen 
gedruckt und durchgehends etwas eingerückt; der erste Abschnitt 
der Bemerkungen teilt, durch Trennungsstriche geschieden, die Über- 
lieferung und die Ausgaben mit; der zweite Abschnitt, wieder mit 
Alinea, aber ohne neues Einrücken, enthält kritische Bemerkungen, die 
nötigenfalls durch Trennungsstriche weiter gegliedert werden können. 

Alle vom Bearbeiter in den Text des Regests eingeschobenen 
Erklärungen und Ergänzungen werden in Klammern gesetzt. 

3. In der Beschränkung der Majuskelbuchstaben auf Eigen- 
namen und Satzanfänge möchte ich Mühlbachers Beispiel folgen, 
obwohl man in den neueren abendländischen Regestenpublikationen 
wieder davon abzukommen scheint. Aber das Ideal der Konformität 
nicht nur mit den romanischeır Sprachen sondern auch mit den 
Drucken der zu grunde liegenden griechischen Urkundentexte einer- 
seits und der praktische Vorteil der Hervorhebung der wichtigen 
Eigennamen andererseits scheinen mir die nur für den ersten Blick 
befremdliche Neuerung zu rechtfertigen. 


Zu den Regestenproben. 25 

4. Für das Manuskript der Regesten werden zusammen- 
hängende Bogen gewählt, um gelegentliche Vorbemerkungen und 
Nachträge in losen Blättern mühelos einlegen zu können. Von dem 
Manuskript wird stets eine Durchschlagskopie angefertigt, um sie 
gegebenenfalls noch vor der Drucklesung Sachkennern zur Begut- 
achtung einsenden zu können. 


26 Michael VIII Palaiologos 1259— 1282. 


1259 maı 1160%) 


bestätigt dem kloster?) Patmos um seiner religiösen bedeutung willen 
alle alten rechtstitel, sowohl ehrysobullen als horismoi und urbarial- 
aufzeichnungen und schenkungsurkunden und überhaupt alle ver- 
briefungen, sichert ihm den besitz und die nutzung seiner güter 
nach dem vollen inhalt dieser urkunden und zählt zu grösserer 
sicherheit summarisch seine besitzungen auf: das metochion Pyrgos 
(vgl. no. 980), das dem kloster durch chrysobull seines oheims Theo- 
doros Komnenos Laskaris (no. 990) zuerkannt und das von seinem 
oheim, dem panhypersebastos Georgios Zagarommates, besichtigt und 
durch einen im vorliegenden ausdrücklich ratifizierten periorismos 
(= MM VI 189—191) umgrenzt worden ist, samt allen rechten des 
metochions an sachgütern, paröken und sklaven; das kloster der 
Theotokos Kechionismene bei Palatia, errichtet und ausgestattet von 
dem familiaren Georgios Monochytras und Patmos zuerkannt durch 
chrysobull seines oheims Joannes Dukas (no. 1020), samt allen 
rechten und vorrechten, so wie es jener konstituiert, nämlich mit 
paröken, sklaven, weinkulturen und ländereien, nämlich τῆς Κουλούρας, 
τῆς Alyas, τοῦ Ay. Παντελεήμονος, τῆς ᾿Ασησοῦ, und gemäß der 
alten nutzung und der vorhandenen rechtstitel; das metochion der 
Theotokos τῶν Inxovößv auf Kos mit allen alten und neuen rechten, 
nämlich mit seinen ländereien ἔν τοῖς Περιπάτου, τοῖς Π]ετρορείοις 


ΝΒ. Die anmerkungen sollen nur in der vorliegenden probe auf 
einzelne punkte aufmerksam machen, für das regestenwerk sind solche nicht 
vorgesehen; einiges von der hier erörterten art wird in die register einge- 
arbeitet werden können. 

1) Die fortlaufenden nummern sind schätzungsweise eingesetzt, um ein 
getreues Bild der geplanten regesten zu geben. 

2) — μονή, während μοναστήριον mit „monasterion“ wiedergegeben werden 
soll, um die noch immer umstrittene bedeutung dieser unterscheidung einmal 
klarstellen zu können. 


en ei δεν 


Michael VIIL Palaiologos 1259 — 1282. 27 


καὶ τῆς Αντιμαχίας, mit der von Diogenes dem kloster gestifteten 
mühle ἐν τοῖς τοῦ Eööoouapiov, mit den dortigen fremden und 
öffentlich nicht bekannten leuten!) und mit allen übrigen rechten 
gemäß der patriarchalen übergabe und konstituierung (vgl. MM VI 
193—195); die metochia Parthenion und Temenia auf Lerne mit 
allen seit je zustehenden rechten und den dortigen, ebenfalls öffent- 
lich nicht bekannten paröken und sklaven; das Georgiosmetochion 
ἐν τοῖς Φυγέλοις mit allen rechten. schenkt ausserdem dem Kloster 
Patmos um seines seelenheils willen das landgut 7 ωνία τοῦ Π]ετάκη, 
bei dem genannten metochion Pyrgos gelegen und vier joch um- 
fassend, das dem bisherigen besitzer, dem schwager des kaisers und 
protosebastos Manuel Komnenos Laskaris ab- und dem kloster zu 
so dauerndem besitz zuerkannt wird, als ob es nicht erst neuerdings 
äusserlich angegliedert, sondern seit alters mit ihm verbunden ge- 
wesen wäre. 
Ἔρφχεται καὶ ἀπὸ τοῦ τόπου — κατὰ μ. τ. udıov τῆς β' ἰνὸ. τοῦ 6767 
ἔτους --- Μιχαὴλ κτλ. 

Original (Florides no. 27) und vier kopien (Florides no. 28, 29, 30, 31) 

in Patmos. — ed. Sakkelion, Δελτίον 11 271—275 = MM VI 199— 201. 


(1259) mai 1161 


befiehlt seinem familiaren Alexios Cheremon und dem dux τῆς χώρας 
Meiavovdiov Theodotos Kalothetos dem kloster Patmos das durch 
chrysobull (no. 1160) geschenkte landgut Iwvia τοῦ Ilerazı unver- 
züglich zu übergeben zu festem besitz, nutzung und bezug aller 
einkünfte und den vorliegenden horismos zur vollen sicherheit dem 
kloster zu retournieren.?) 


Οἰκεῖε τῆς βασιλείας μοῦ — M. μαΐῳ ivö. β΄. 
] 4 μαιᾳ 


Kopie auf die rückseite einer kopie (Florides no. 28) des chryso- 
bulls no. 1160 geschrieben und vom metropoliten Nikephoros von Milet 
beglaubist. — ed. MM VI 201—202. 


Datum mit sicherheit durch die beziehung auf no. 1160 gegeben. 


1) = ξένοι καὶ τῷ δημοσίῳ ἀνεπίγνωστοι; „nicht eingetragen“ könnte man 
formulieren, wenn die führung öffentlicher einwohnerlisten nachgewiesen 
werden sollte. 


2) Dieser aushändigungsbefehl ist vielleicht zu den fermelhaften bestand- 
teilen der urkunde zu rechnen und als solcher im regest unberücksichtigt zu 


23 Michael VII Palaiologos 1259—1282. 


(1259) juli 1164 


befiehlt seiner nichte, der protosebaste Maria Komnene Laskarina, 
wenn wirklich, wie er erfahren, ihre leute das kloster Patmos auf 
dem ihm durch chrysobull (no. 1160) geschenkten landgut Iwvia 
τοῦ Πετάκη belästigen, diese ihre leute und auch die dörfler unver- 
züglich anzuweisen, sich endgiltig davon fernzuhalten, da er ihr 
(bezw. ihrem? satten Manuel; vgl. no. 1160) das landgut aberkannt 
hat, und befiehlt ihr, den vorliegenden horismos dem kloster zur 
sicherheit zu retournieren. 


᾿Ανεψιὰ τῆς βασιλείας μου — Δ. ἰουλίῳ ivö. β΄. 


Original in Patmos (Florides no. 78), desgleichen eine vom metro- 
politen Nikephoros von Milet beglaubigte kopie auf der rückseite einer 
kopie (Florides no. 28) des chrysobulls no. 1160. — ed. MM VI 202. 


Datum sicher wie bei no. 1161. 


(1259) juli ; 1165 


bestätigt dem kloster Lembos auf. bitten des abtes Kyrillos die 
chrysobullen und horismoi seines oheims Joannes Dukas (no. 1015) 
und vetters Theodoros Dukas Laskaris (no. 1030) und die sonstigen 
rechtstitel und garantiert dem kloster den besitz und die nutzung 
der in diesen urkunden aufgeführten und vom kloster bisher inne- 
gehabten besitzungen. 

ITooosıoı μὲν χρυσόβουλλα — Μ΄ Ἰουλίῳ iwö. β΄; kaiserliches ring- 
wachssiegel; Διὰ τοῦ Τορνίκη Κομνηνοῦ Ανδρονίκου. 


Diplomatar, Wien Hofbibl. hist. gr. 125, f. 184 -- 185%. — ed. 
MM IV 221—222 und oben 8. 14—15. 


Aussteller und datum sind durch die erwähnung der kaiserlichen vor- 

fahren und des abtes Kyrillos (a. 1257: MM IV 70; a. 1259: ib. 80. 132) 

gegeben. ὶ 
lassen: gewisse urkunden, in denen der kaiser einer ihm direkt unterstellten 
persönlichkeit, vor allem einem beamten, einen auftrag zu gunsten eines dritten 
erteilt, scheinen nicht dem adressaten, obwohl er in der urkunde in direkter 
rede angesprochen wird, zugestellt worden zu sein, sondern dem interessenten, 
von dem nur in der dritten person die rede ist; erst von letzterem wurden sie 
dem adressaten präsentiert und die natürliche konsequenz war dann die rück- 
gabe (ἀντιστρέφειν) an den interessenten. 


Michael VIII Palaiologos 1259 — 1282. 29 


(1261, etwa september) 1172 


versichert den papst (Urban IV) aus freien stücken seiner bereit- 
willigkeit zu einer einigung mit Rom. 
Notiert als litterae eandem intentionem idemque propositum conti- 
nentes in dem kaiserbrief no. 1176. 


Die gesandten, die den statim capta Cyolitana urbe geschriebenen brief 
mit geschenken zur besänftigung des papstes überbringen sollen, Nike- 
phoritzes und Alubardes, ehemalige hypogrammateis des kaisers Balduin, 
werden bei ihrer ankunft in Italien als verräter behandelt und Nıke- 
phoritzes bei lebendigem leibe geschunden, während sich Alubardes durch 
die flucht rettet (und im folgenden jahre mit no. 1176 wiederkehrt). 
Pachymeres I 1698—169. 


(1262 sommer) 1176 


versichert den papst (Urban IV) unter berufung auf ein früheres 
ähnliches schreiben (no. 1172) neuerdings seines friedenseifers und 
fordert ihn auf, zur wiederherstellung der kircheneinheit sich mit 
ihm zu verbinden, da dann niemand mehr gegen die apostolische 
‚gewalt sich aufzulehnen wagen würde; beklagt sich, dass der papst 
die Genuesen wegen ihres bündnisses mit ihm (vgl. no. 1169) exkom- 
muniziert habe und so die eintracht zwischen zwei christlichen staaten 
zu stören suche; schildert die untaten und kirchenschändungen der 
Lateiner im Orient und erwartet, nachdem diese nicht mehr unge- 
schehen zu machen seien, in zukunft die verhinderung solcher 
ärgernisse; betont sein entgegenkommen und die verantwortung des 
papstes, falls dieser, dem die initiative geziemt hätte, ihn zurück- 
stossen würde; übergeht absichtlich die etwaigen dogmatischen und 
rituellen differenzen, die nach herstellung des (äusseren) friedens 
sich leichter beilegen liessen, und erbittet eine antwort durch eine 
gesandtschaft von wirklichen friedensfreunden und nicht blossen 
wortfechtern. 


Referiert in dem antwortschreiben des papstes Potthast no. 18605 
vom 18. oder 28. juli 1263 (Raynaldus ad a.1263 $ 23—36; Wadding IV 
202—203; Sbaralea II 468 no. 78; Guiraud, Urbain II no. 295 p. 155). 
Wird durch die gesandten Maximum Alufardum monachum (vgl. no. 1172), 
Andronicum Muzalonem et Michaelem Abalantem überbracht und vom 
papst vorläufig durch den kurzen brief Potthast no. 18399 beantwortet, 
der ohne auf die details des kaiserlichen schreibens einzugehen, eine 
ausführliche antwort (vgl. no. 1180) und die absendung einer päpstlichen 


90 Michael VIII Palaiologos 1259—1282. 


legation verspricht; vgl. Norden 411 —413. — Schlagworte des prooimions: 
die allgemein christliche cearztas und der zelus des kaisers (variiert mit 
zelans; vgl. das mit ζῆλον ἐζήλωσε spielende prooimion von no. 1158 
— MM \V 10); durch den ganzen text zieht sich die gegenüberstellung 
von pater (papst) und filius (kaiser). 


(1263, etwa juni) 1150 


schreibt dem papst (Urban IV) u. a., daß er in den bestehenden und 
etwa eintretenden streitfällen mit Lateinern ihn als einzigen schieds- 
richter anzuerkennen bereit sei. 


Referiert in dem antwortschreiben des papstes Potthast no. 18605 

vom 18. oder 28. juli 1263 (Wadding IV 209; Sbaralea II 493; Guiraud, 
Urbain Il no. 295 p. 140). 
Das resceriptum imperiale (Guiraud: seriptum Wadding und Sbaralea) ge- 
langt zum papst kurz vor absendung der Minoriten mit dem schreiben 
Potthast no. 18605, das, durch die berufung der Minoriten und durch 
die kunde von feindseligkeiten des kaisers gegen die Lateiner verzögert, 
den kaiserbrief no. 1176 ausführlich beantwortet und dasim vorliegenden 
angebotene schiedsrichteramt zur zufriedenheit des kaisers auszuüben 
verspricht; vgl. Norden 416—417. 420—426. 


(1274) märz 1230 


bevollmächtigt die an papst Gregor (X) abgehenden gesandten, seinen 
(geistlichen) vater (den ehemaligen patriarchen Germanos III), den 
großlogotheten Georgios Akropolites, den metropoliten (Theophanes) 
von Nikaia, den prokathemenos (τοῦ Peotiaotov) Nikolaos Panaretos 
und den großdolmetsch Georgios Chimisechin (Berroiotes) in seinem 
namen zu verhandeln und abkommen zu treffen. 


Sanctssime mi domine et pater — Im m. marcio ind. Il. 


Lateinische kopie in der formelsammlung des Berardus de Neapoli, 
cod. Bordeaux 761 f. 129Y no. 372. — ed. Delisle, Notices et extraits 
27-11, 159. 


Datum durch die zeitgeschichte gegeben, personennamen aus dem bericht 
des Pachymeres 1 384—385 vervollständigt, wo der anderweitig nicht be- 
kannte μέγας διερμηνευτής nur Βερροιώτης genannt wird. 


Michael VIII Palaiologos 1259 —1282. 91 


(1274) märz 1231 


empfiehlt dem papst Gregor (X) die führer der gesandtschaft (vel. 
no. 1230), den ehemaligen patriarchen Germanos (III) und den groß- 
logotheten Georgios Akropolites, als seine besonderen vertrauens- 
männer und bittet ihn, diese in gesonderter audienz zu empfangen, 
um nach der kirchlichen einigung nun auch in den weltlichen ange- 
legenheiten die wünschenswerte fühlungnahme und verständigung 
herzustellen. 


Sanctissimo ... Ex alüs quidem non paucis — M. martü ind. LI. 


Lateinische kopie in der formelsammlung des Berardus de Neapoli, 
cod. Bordeaux 761 f. 130 no. 375. — ed. Delisle, Notices et extraits 27 11, 
160—161. 


Datierung wie no. 1230. 


1278 (anfang des jahres) 1250 


delegiert aus anlaß der thronbesteisung des papstes Nicolaus III 
den domestikos τῆς ἐκκλησίας Μανδᾶν ἢ καὶ Meoxovoıov, um die 
bande mit Rom noch enger zu knüpfen. 
Erwähnt bei Pachymeres I 475—476, woselbst auch die schicksale 
der gesandtschaft erzählt werden. 
Vgl. Norden 588 Anm. 1. 


Andronikos II Palaiologos 1282 --- 1328. 


(1286 september oder kurz vorher) 1290 


befiehlt seinem familiaren, dem quaestor Nikephoros Chumnos, dem 
Athoskloster Zographu aus dem in der ortschaft Lozikin bei Rentina 
gelegenen besitz des Gazes ἀπὸ τοῦ μεγάλου Θεσσαλονικαίου ἀλλα- 
γίου ein landstück von vier joch zu ungestörter innehabung, bear- 
beitung!) und bezug der einkünfte zu übergeben, dem genannten 


1) = κατακάμνειν, dem im praktikon des Chumnos νέμεσϑαι entspricht; 
teils auf grund dieser stelle, teils aus sonstigen erwägungen habe ich in den 
obigen regesten mit alleın vorbehalt νέμεσϑαι, νομή mit „nutzen, nutzung“ zu 
übersetzen versucht; das wort verdient aufmerksamkeit. 


/ 


32 Andronikos II Palaiologos 1282—1328. 


Gazes dagegen aus freiland!) ein gleich großes landstück ausfindig 
zu machen und zu übergeben, um ihm die wirtschaftsmöglichkeit 
zu erhalten, dem kloster endlich das vorliegende prostagma zu 
retournieren. 

Ilavo&ßaote oeßaotE ... .. Χούμνε. 


Transsumpt im praktikon des Chumnos. — ed. Actes de l’Athos 
IV 2728. 
Die von dem herausgeber E. Kurtz in einem briefe an mich vom 
28. VI. 1909 geförderte interpretation der urkunde kämpft mit der 
schwierigkeit, daß die besitzverhältnisse des Gazes hier nicht vollkommen 
klargelest und anderwärts nicht bezeugt sind; μέγα ἀλλάγιον ist Kurtz 
geneigt, als „hauptpoststation“ zu fassen; man könnte auch an „haupt- 
wechslerei, -bank* denken (vgl. außerdem Ducange s. v. ἀλάγη und 
ἀλλάγιον, Sophocles 5. v. ἀλλάγιον, Possinus bei Pachymeres II 656-658 
und MM IV 179). 
Das datum ergibt sich aus der datierung des praktikon (sept. ind. XV) 
und dem titel des Chumnos (vgl. das register der personen). 


ἢ — ἀπὸ ἐλευϑέρων τινῶν. Die unbestimmtheit des deutschen ausdrucks 
entspricht unserer vorläufigen unkenntnis über die art dieser „freien“ ländereien; 
1 der fortführung der regestenarbeit werden sich vielleicht präzisere parallel- 
llen ergeben, die das „freiland“ als staatsländereien erweisen, die noch 
inem privaten eigentümer zugeteilt sind, also gewissermassen noch zu gebote 
stehen, „frei“ sind. 


München, April 1910. 


Paul Marc 


Wissenschaftlicher Hilfsarbeiter bei der 
K. Bayer. Akademie der Wissenschaften. 


D£ phil. FAUL 5; 
MÜNCHEN 
‚ THERESIENSTRÄSSE 12, 


kademische Buchdruckerei F. Straub in München. 


PLEASE DO NOT REMOVE 
CARDS OR SLIPS FROM THIS POCKET 


UNIVERSITY OF TORONTO LIBRARY 


DF Akademie der Wissenschaften, 
503 Munich 
A2 Plan eines Corpus der 


griechischen Urkunden des 
Mittelalters und der neueren 
Zeit